Czego lepiej nie jeść na wakacjach?
18.05.2026mgr farm. Katarzyna Borowiec
Sezon wakacyjny coraz bliżej, wiele osób już rezerwuje wyjazdy – nierzadko w egzotyczne kierunki. Planując dalekie podróże, warto przygotować się do kontaktu z lokalną kuchnią, gdyż niestety zmniejszona czujność i obniżona odporność sprzyjają zatruciom pokarmowym. Z tego względu należy stosować probiotyki, a na miejscu trzeba uważać, co się je!
Spis treści:
- Dlaczego wakacje sprzyjają zatruciom pokarmowym?
- Czego lepiej nie jeść na wakacjach – produkty wysokiego ryzyka
- Lód, woda i napoje – na co uważać za granicą?
- Uliczne jedzenie i street food – jeść czy nie jeść?
- Egzotyczne potrawy, które mogą zaszkodzić
- Objawy zatrucia pokarmowego na wakacjach
- Co robić przy zatruciu pokarmowym na wakacjach?
- Jak zapobiegać zatruciom pokarmowym na wakacjach?
Dlaczego wakacje sprzyjają zatruciom pokarmowym?
Zatrucia pokarmowe to choroby całoroczne, choć wyraźnie widać, że w okresie letnim znacząco rośnie liczba diagnozowanych przypadków. Dlaczego to właśnie wtedy, gdy chcemy odpocząć od wszelkich problemów, jedna chwila nieuwagi może spowodować, że spada na nas cała masa kłopotów?
Upał a namnażanie bakterii w jedzeniu
Wysokie temperatury powietrza sprzyjają namnażaniu się chorobotwórczych bakterii w jedzeniu, w tym m.in. groźnych bakterii Salmonella, E. coli, Campylobacter. Odpowiadają one za pojawienie się uciążliwych objawów zatruć pokarmowych.
Dodatkowym czynnikiem przyspieszającym rozwój tych patogenów jest nieprawidłowe przechowywanie żywności, transportowanie jej w nieodpowiednich warunkach oraz pozostawianie na bezpośrednie działanie promieniowania słonecznego.
Zmiana diety i egzotyczne potrawy a układ pokarmowy
Zmiany w diecie mogą wywołać „rewolucje” żołądkowe. Szczególnie niebezpieczne jest wprowadzenie zupełnie nowych produktów i egzotycznych potraw. Może to spowodować niestrawność, zaparcia lub biegunkę.
Obniżona odporność podczas podróży
Jednym z powodów, dla którego zatrucie pokarmowe za granicą pojawia się z tak dużą częstotliwością, jest obniżenie odporności. Bardzo często dochodzi do niego podczas podróży. Organizm jest wtedy narażony na takie czynniki jak zmiana rytmu dobowego i klimatu, działanie klimatyzacji i wahania temperatury oraz stres – wszystko to może osłabiać jego mechanizmy obronne.
Najczęstsze przyczyny zatruć pokarmowych na wakacjach
Zazwyczaj do zatrucia dochodzi poprzez spożycie wody lub żywności, w której znajdują się chorobotwórcze drobnoustroje, w tym:
- bakterie, m.in. Salmonella, Campylobacter, Escherichia coli, Shigella oraz gronkowiec złocisty
- wirusy, m.in. rotawirusy, norowirusy
- pasożyty
Ryzykowne są niedogotowane, surowe ryby i mięso, a ponadto niedogotowane i surowe owoce morza na wakacjach oraz nieumyte, nieobrane owoce i warzywa, a także picie wody z nieznanych źródeł, picie napojów z kostkami lodu oraz płukanie jamy ustnej wodą z kranu.
Zakażeniom sprzyjają niskie standardy sanitarne w niektórych krajach (np. gorszy dostęp do czystej, bieżącej wody). Za tak częste zachorowania odpowiada również niedokładne przestrzeganie zasad higieny – niemycie rąk po skorzystaniu z toalety i przed jedzeniem.
Czego lepiej nie jeść na wakacjach – produkty wysokiego ryzyka
Jest grupa produktów, których spożywanie związane jest z wysokim ryzykiem problemów żołądkowo-jelitowych. Zaleca się ich unikać – zwłaszcza gdy nie jest znane źródło ich pochodzenia. Czego lepiej nie jeść na wakacjach?
Surowe i niedogotowane mięso
Zagrożenie niesie niedogotowane i surowe mięso na wakacjach, czyli m.in. tatar, krwiste i półkrwiste steki i burgery. Dodatkowo trzeba uważać na wszelkie potrawy (nie tylko mięsne), które przez wiele godzin leżą na szwedzkim stole w temperaturze pokojowej (w takich warunkach bardzo szybko namnażają się różne bakterie).
Surowe owoce morza i ostrygi
Ostrygi na wakacjach mogą być przyczyną zatrucia pokarmowego – zwłaszcza jedzone na surowo. W przypadku ostryg warto się kierować zasadą, że nie powinno się ich jeść od maja do sierpnia, w tych miesiącach woda jest bardzo ciepła, co przyspiesza w nich rozwój bakterii.
Jeśli chodzi o owoce morza, koniecznie trzeba zwracać uwagę na to, czy są świeże i czy były prawidłowo przechowywane (czy dobrze wyglądają i dobrze pachną). Zaleca się też jeść je po obróbce termicznej.
Surowa ryba – sushi i ceviche za granicą
Surowa ryba na wakacjach jest częstym źródłem zakażenia. Nie zaleca się jeść sushi, które zawiera surową rybę, a także ceviche, czyli zupy przygotowywanej na bazie surowej ryby, która jest marynowana w soku z limonki (kwas znajdujący się w owocu ścina białko, zapewniając efekt „gotowania na zimno”).
Surowe jaja i potrawy na ich bazie
Na liście produktów do unikania są także potrawy na bazie surowych jaj jak np. tiramisu (krem zawiera surowe żółtko), tarty z kremem oraz potrawy z majonezem. Należy pamiętać, że produkty z surowymi jajami, jak również każda inna żywność, która szybko psuje się w wysokich temperaturach, zupełnie nie nadaje się do zabrania jako jedzenie na plaży lub na pikniku.
Niepasteryzowane mleko i sery
Czego nie jeść na wakacjach? Ryzyko może stanowić niepasteryzowane mleko i wytwarzane z niego sery i inne przetwory – mogą być źródłem chorobotwórczych bakterii.
Zaleca się też rezygnację z lodów, jeśli nie ma pewności, że były dobrze przechowywane – w wyniku wielokrotnego odmrażania i zamrażania mogą się rozwinąć w nich groźne bakterie.
Surowe warzywa i owoce myte wodą z kranu
Trzeba uważać na niemyte owoce i warzywa, a także na te, które zostały umyte w wodzie z kranu. Jeśli nie można tego zweryfikować, lepiej nie jeść sałatek oraz surowych warzyw i owoców (szczególnie duże ryzyko związane jest z krojonymi owocami na lokalnych targach). Gdy mamy ochotę na surowe owoce, to zaleca się te, które nie tylko można samemu umyć, ale i obrać ze skórki.
Lód, woda i napoje – na co uważać za granicą?
Zdecydowanie najczęściej do zakażeń w ciepłych krajach (takich jak np. Egipt, Turcja, kraje Azji Południowo-Wschodniej oraz Ameryki Południowej) dochodzi po spożyciu zanieczyszczonej wody – zwłaszcza w postaci kostek lodu oraz różnych napojów.
Woda z kranu w krajach tropikalnych
Czy woda z kranu za granicą jest bezpieczna? W krajach rozwiniętych jak np. kraje Unii Europejskiej woda z kranu jest zdatna do picia i mycia nią zębów. Podczas wakacji w wielu egzotycznych krajach należy jej jednak unikać. Zarówno do picia, jak i do mycia zębów należy używać wody butelkowanej. Także pod prysznicem oraz w basenie trzeba pilnować, aby przypadkowo nie połknąć wody.
Lód w napojach – ukryte zagrożenie
Lód w napojach za granicą to bardzo zły pomysł! Mrożenie nie zabija bakterii, więc kostki lodu przygotowane z kranówki są główną przyczyną infekcji. Mimo upałów wskazane jest unikanie napojów z lodem – także drinków na bazie alkoholu.
Napoje sprzedawane na ulicy
Na ulicznych straganach często sprzedawane są napoje – świeże soki owocowe i koktajle. Mogą szybko przynieść ulgę, gdy chce się pić, jednak mogą one być przygotowywane z zanieczyszczonej wody, nieumytych owoców lub zawierać lód, co czyni je potencjalnymi przyczynami zatruć.
Uliczne jedzenie i street food – jeść czy nie jeść?
Street food pozwala poznać prawdziwą kuchnię danego kraju. Dania są tanie, pyszne, a proces ich przygotowania można śledzić na żywo. Problem polega na tym, że uliczne jedzenie za granicą nie zawsze jest bezpieczne. Głównym zarzutem są warunki, w jakich jest przygotowane, np. bez dostępu do bieżącej wody.
Jeśli jednak koniecznie chcemy spróbować autentycznych smaków, należy wybierać sprzedawców, do których ustawiają się długie kolejki – zarówno lokalnych mieszkańców, jak i turystów. Unikać natomiast trzeba stanowisk, gdzie potrawy nie wyglądają na świeże lub są przygotowywane w niehigieniczny sposób.
Egzotyczne potrawy, które mogą zaszkodzić
Dużą rozwagę należy zachować w sytuacji, gdy chcemy popróbować egzotycznych smaków. Nasz układ pokarmowy może źle zareagować na niektóre z nich, wywołując uciążliwe objawy. Ponadto występuje też ryzyko związane z pojawieniem się reakcji alergicznych. Co można uznać za niebezpieczne jedzenie na wakacjach?
Egzotyczne owoce i warzywa a reakcje alergiczne
Będąc na wakacjach w egzotycznym kraju, chcemy sprawdzić, jak smakują świeże i dojrzałe owoce i warzywa. Trzeba mieć jednak na uwadze, że nowo poznane gatunki mogą wywołać gwałtowną, nieprzewidywalną reakcję uczuleniową.
Mogą pojawić się takie objawy jak np. wysypka, pokrzywka, świąd, obrzęk naczynioruchowy, duszności, obrzęk i swędzenie warg, gardła i języka, nudności, bóle brzucha, wymioty i biegunki, a nawet wstrząs anafilaktyczny.
Ostre i tłuste potrawy a układ trawienny
Stres związany z podróżą i spotkanie z obcą florą bakteryjną może spowodować, że równowaga mikrobiomu jelitowego zostanie zaburzona i układy – pokarmowy oraz trawienny – będą pracowały gorzej. Oznacza to, że tłuste i ostre potrawy mogą znacząco je obciążać.
Dodatkowo ostre przyprawy podrażniają śluzówkę żołądka i nasilają pocenie. Tłuste dania nie dość, że są ciężkostrawne, to powodują również wzrost temperatury ciała, co sprawia, że gorzej się czujemy, gdy na zewnątrz panuje upał.
Alkohole lokalne – ryzyko zatrucia metanolem
Bardzo niebezpieczne jest spożywanie alkoholu z niewiadomego źródła, czyli tanich, lokalnych, domowych alkoholi. Nie ma pewności, że nie zawierają metanolu. Jego wypicie może doprowadzić do poważnego zatrucia, a w konsekwencji do ślepoty, a nawet śmierci!
Potrawy z nieznanych grzybów i roślin
W egzotycznych krajach niezwykle kuszące mogą być potrawy przygotowywane z nieznanych roślin i grzybów. Należy jednak przestrzec, że mogą one zawierać różnego rodzaju toksyny, które przyczyniają się do zatrucia lub zgonu.
Objawy zatrucia pokarmowego na wakacjach
Jak objawia się zatrucie pokarmowe na wakacjach? Zazwyczaj pierwsze objawy pojawiają się w ciągu kilku godzin lub kilku dni od zakażenia. Można zaobserwować m.in.
- biegunkę – zwykle wodnistą
- nudności i wymioty
- silne bóle brzucha, skurcze, wzdęcia, uczucie przelewania w żołądku
- osłabienie
- gorączkę i dreszcze
Bardzo szybko mogą się też pojawić objawy odwodnienia, w tym suchość w jamie ustnej, wzmożone pragnienie, zawroty i ból głowy, rzadsze oddawanie moczu, przy większym odwodnieniu mogą wystąpić skurcze mięśni, spadek elastyczności skóry, przyspieszone bicie serca i przyspieszony oddech, apatia, zaburzenia koncentracji.
Co robić przy zatruciu pokarmowym na wakacjach?
Nie zawsze da się przestrzegać wszystkich zasad, a czasem można po prostu pechowo trafić na zakażony produkt. Na takie sytuacje przyda się apteczka zaopatrzona w różne preparaty na zatrucie pokarmowe. Warto spakować m.in.: węgiel aktywny, leki na biegunkę, leki przeczyszczające, leki na żołądek, elektrolity i suplementy na trawienie.
W przypadku zatrucia pokarmowego należy szybko reagować. Leczenie dostosowuje się do objawów, w razie konieczności należy zażyć preparaty na biegunkę jak np. węgiel aktywny w kapsułkach lub Smecta. Pomocniczo można przyjmować ziołowe suplementy na trawienie.
Koniecznie trzeba stosować elektrolity i właściwie nawadniać organizm. Należy często pić wodę lub płyny nawadniające – najlepiej małymi porcjami. Potrzebne są również probiotyki, które pomogą chronić mikrobiom jelitowy.
Podczas zatrucia pokarmowego najważniejsze jest nawadnianie, jeśli zaś chodzi o jedzenie, to początkowo należy unikać go całkowicie. Jak stan zdrowia nieco się poprawi, można zacząć wprowadzać dietę lekkostrawną.
Zwykle z objawami można sobie poradzić samemu. Są jednak sytuacje, gdy trzeba się zgłosić do lekarza. Ma to miejsce, gdy pojawi się bardzo wysoka gorączka, krew w kale oraz nasilone objawy odwodnienia. Konsultacja jest potrzebna, gdy stosowane leczenie nie przynosi efektów lub dolegliwości utrzymują się ponad 2 dni.
Jak zapobiegać zatruciom pokarmowym na wakacjach?
Jak uniknąć zatrucia pokarmowego na wakacjach? Profilaktykę zaleca się zacząć jeszcze przed wakacjami. Należy przede wszystkim sprawdzić, jakie są największe zagrożenia na terenach, gdzie planowana jest podróż, jak również wdrożyć probiotykoterapię. Trzeba też przestrzegać kilku zasad i wybierać tylko bezpieczne jedzenie na wakacjach!
Zasada – gotuj, obieraj lub zostaw
Gotuj, obieraj lub zostaw – jest to jedna z najważniejszych reguł, którymi należy się kierować. Co jeść na wakacjach za granicą? Mięso, ryby i owoce morza muszą być dobrze ugotowane. Należy je spożywać od razu po przygotowaniu, gdy są gorące.
Nie wolno pić wody bezpośrednio z kranu – dozwolona jest wyłącznie woda butelkowana (fabrycznie zamknięta), ewentualnie woda przegotowana. Nie należy pić napojów z lodem.
W przypadku owoców i warzyw – należy je umyć w przegotowanej wodzie lub w wodzie butelkowanej, a następnie obrać. Gdy nie da się ich obrać, rekomendowane jest spożywanie ich po obróbce termicznej.
Higiena rąk jako podstawa profilaktyki
Mycie rąk to obowiązek! Do mycia dłoni należy używać wody i mydła oraz żeli antybakteryjnych. Czynność tę trzeba powtarzać regularnie – koniecznie trzeba myć ręce po skorzystaniu z toalety oraz przed jedzeniem.
Probiotyki przed wyjazdem – przygotowanie układu pokarmowego
Mikrobiom jelitowy jest wrażliwy na stres, zmiany diety i zmiany klimatu. Niezwykle ważne jest jego wzmacnianie przed podróżą. Zaleca się przyjmować probiotyki (zwłaszcza Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii) i prebiotyki. Kurację należy rozpocząć 1-2 tygodnie przed wyjazdem i kontynuować podczas podróży.
Szczepienia ochronne przed wyjazdem za granicę
Przed egzotycznymi wakacjami należy zgłosić się do lekarza medycyny podróży, aby sprawdzić, czy wyjazd do wybranego przez nas kraju wymaga szczepień ochronnych. Właściwie w każdym przypadku zalecane są szczepienia np. przeciwko WZW typu A i typu B, cholerze i durowi brzusznemu.
Suplementacja wspierająca odporność w podróży
Probiotyki to jeden ze sposobów na wsparcie odporności w podróży. Dodatkowo warto również stosować cynk, witaminy C i D, kwasy Omega-3. Składniki te skutecznie wspomagają prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego, dzięki czemu może skuteczniej bronić się przed bakteriami i wirusami.
Ludzie podróżują po całym świecie, gdzie jedzą i piją, na co mają ochotę, nie mając żadnych nieprzyjemnych doświadczeń. Oczywiście, że nie każda podróż musi skończyć się zatruciem. Zaleca się jednak zachować ostrożność. Można się cieszyć lokalnymi przysmakami, wystarczy pamiętać o kilku zasadach jak mycie rąk przed jedzeniem, unikanie surowego mięsa, nieobranych owoców i wody z kranu.
