Czy krople do oczu mogą zaszkodzić? Odpowiadamy!

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Krople do oczu, które można kupić w aptekach, to produkty bezpieczne dopuszczone do użytku w określonych wskazaniach. Jednakże pytanie, czy krople do oczu mogą zaszkodzić, wcale nie jest bezzasadne. Jeśli takie preparaty są źle dobrane, są stosowane w nadmiarze lub za często, faktycznie mogą wywołać skutki uboczne. Jak używać kropli do oczu, aby sobie nie zaszkodzić?

Spis treści:

• Czy krople do oczu są bezpieczne?
• Czy konserwanty w kroplach do oczu są szkodliwe?
• Skutki uboczne stosowania kropli do oczu
• Niebezpieczeństwa nadużywania kropli
• Interakcje i przeciwwskazania
• Błędy w stosowaniu kropli do oczu
• Kiedy krople mogą być niebezpieczne?

 

Czy krople do oczu są bezpieczne? 

Krople do oczu są bezpieczne, nie trzeba się ich bać. Należy jednak pamiętać, że bezpieczeństwo ich stosowania uzależnione jest od tego, czy są przestrzegane zalecenia lekarza i producenta! 

Kiedy krople do oczu są bezpieczne? 

Czy bez obaw można stosować krople do oczu? Tak, jeśli jest to potrzebne, można aplikować odpowiednio dobrane do problemu preparaty. W przypadku większości środków zalecane jest doraźne stosowanie, choć niektóre są przeznaczone do długotrwałego używania. Jeśli chodzi o ograniczenia czasowe, to obowiązują one w szczególności przy kroplach do oczu w postaci leków wydawanych na receptę i bez recepty. 

Podsumowując, gdy krople do oczu są odpowiednio dobrane, są używane zgodnie z zaleceniami lekarza lub producenta, są bezpieczne. Przestrzegać trzeba zaleceń dotyczących dawkowania oraz czasu stosowania. Oczywiście podczas wyboru preparatu koniecznie trzeba zwrócić uwagę na ewentualne przeciwwskazania. 

Potencjalne zagrożenia 

Czy krople do oczu szkodzą? Zasadniczo nie, ale mogą, gdy są nieprawidłowo lub długotrwale stosowane. Pewne zagrożenia związane są również ze stosowaniem specjalistycznych kropli leczniczych. Jako potencjalne skutki uboczne kropli do oczu można zaliczyć m.in.: 

• uszkodzenie rogówki
• zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego
• wtórne zapalenie błony śluzowej
• zanik nabłonka
• zaburzenia akomodacji oka
• porażenie mięśni okołoruchowych
•  reakcje ogólnoustrojowe

Szczegółowe informacje dotyczące działań niepożądanych można znaleźć na ulotkach poszczególnych preparatów.

Różnice między rodzajami kropli

Czy warto używać kropli do oczu? Jeśli są ku temu wskazania, to tak. Kluczowe jest to, aby wybrać właściwy rodzaj kropli. Mogą się one różnić konsystencją (mogą być płynne, bardziej żelowe lub w konsystencji maści), składem, działaniem i dostępnością (na receptę lub bez recepty). Do wyboru mamy m.in.:

• krople do oczu o działaniu nawilżającym i łagodzącym, w tym tzw. sztuczne łzy. Pomagają one łagodzić suchość i pieczenie oraz zmniejszać zaczerwienienie. Takie krople zawierają m.in. hialuronian sodu, ektoinę, pantenol.
• krople do oczu na alergię są przeznaczone do stosowania w przypadku występowania objawów alergicznych w obrębie oczu, łagodzą m.in. swędzenie i łzawienie. Preparaty przeciwalergiczne zawierają np. azelastynę lub kromoglikan sodu.
• krople lecznicze zawierające różne substancje czynne, np. glikokortykosteroidy, antybiotyki lub substancje o działaniu przeciwwirusowym. Są przeznaczone do stosowania w określonych wskazaniach. Są to leki dostępne na receptę.

Krople na receptę vs bez recepty

Czym różnią się krople do oczu bez recepty od tych dostępnych z przepisu lekarza? Zasadniczo leki na receptę zawierają silniejsze substancje czynne lub są one zawarte w większej dawce. Takie środki są zalecane np. w przypadku infekcji bakteryjnych oka, ciężkich stanów zapalnych, jaskry. Ich stosowanie musi się odbywać pod kontrolą lekarza.

Czy konserwanty w kroplach do oczu są szkodliwe?

Konserwanty w kroplach do oczu to kontrowersyjny temat. Jest to związane z tym, że substancje konserwujące mają potencjał drażniący i uczulający. Od razu warto podkreślić, że preparaty z konserwantami nie powinny być używane przez osoby, które noszą soczewki kontaktowe.

Czym są konserwanty w kroplach?

Podstawowym zadaniem konserwantów jest przedłużenie zdatności roztworu do użytku, chronią one preparat przed namnażaniem się w nim bakterii i innych mikroorganizmów. Niestety tego typu substancje mogą wykazywać szkodliwy wpływ na powierzchnię oka.

Chlorek benzalkoniowy – najczęstszy konserwant

Jest wiele różnych konserwantów, które stosuje się w kroplach do oczu, jednak najczęściej wykorzystywany jest chlorek benzalkoniowy (BAK). Choć skutecznie przedłuża on trwałość preparatu, to nie jest obojętny dla oka. Chlorek benzalkoniowy może powodować problemy u osób, które go nadużywają. Ponadto może uszkadzać i odbarwiać soczewki kontaktowe.

Wpływ konserwantów na rogówkę

Konserwanty uszkadzają komórki rogówki, przez co powodują dysfunkcję narządu wzroku, dodatkowo fosforany (które wykorzystuje się do stabilizowania pH) wchodzą w reakcję z wapniem, który jest uwalniany z uszkodzonych komórek. Wskutek tego powstają osady przyczyniające się do pogorszenia widzenia. Należy wspomnieć, że substancje konserwujące mogą wywoływać reakcje zapalne, reakcje alergiczne oraz zaburzenia filmu łzowego.

Chlorek benzalkoniowy w przypadku nadmiernego stosowania wykazuje toksyczne działanie na spojówkę, rogówkę i trabekulum. Przyczynia się do degeneracji oraz zwiększenia przepuszczalności nabłonka rogówki i spojówki, opóźnia procesy gojenia i sprzyja powstawaniu nacieków zapalnych. Co więcej, wpływa na zmianę składu łez, gdyż rozpuszcza warstwę lipidową filmu łzowego. Powoduje to nasilenie objawów suchego oka.

Skutki uboczne stosowania kropli do oczu

Skutki uboczne kropli do oczu w większości nie są groźne, są przejściowe i nie powodują powikłań. Nie można jednak wykluczyć poważnych działań niepożądanych – zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych.

Miejscowe działania niepożądane

Z racji tego, że krople do oczu aplikuje się miejscowo, to także ewentualne działania niepożądane zwykle mają taki charakter. Zazwyczaj mają one łagodne nasilenie, większość z nich szybko ustępuje. Często dochodzi np. do niewyraźnego widzenia (zamglenie) lub dyskomfortu.

Pieczenie i swędzenie

Uciążliwym objawem może być uczucie swędzenia (świądu) i kłucia, nasilone łzawienie oraz pieczenie oczu po kroplach. Najczęściej takie objawy szybko się pojawiają (zaraz po aplikacji) i szybko znikają (zwykle po kilku lub kilkunastu minutach).

Zaczerwienienie i podrażnienie

Dochodzi też do zaczerwienienia oczu, co zwykle jest spowodowane podrażnieniem. Towarzyszy temu przekrwienie spojówek, uczucie piasku pod powiekami, czasem też obrzęk powiek. Może pojawić się światłowstręt – nadwrażliwość na światło.

Zespół toksyczny rogówki i spojówki

Zespół toksyczny rogówki i spojówki to stan związany z ich zapaleniem i uszkodzeniem. Może być np. reakcją na niektóre krople do oczu z antybiotykami. Stan ten objawia się m.in. zaczerwienieniem, silnym bólem oka, uczuciem piasku pod powieką, pogorszeniem ostrości wzroku, światłowstrętem, łzawieniem, obrzękiem rogówki, wydzieliną z oka.

Reakcje alergiczne

Co można powiedzieć w kwestii krople do oczu a alergie? Zaczerwienienie, pieczenie, nadmierne łzawienie, suchość, obrzęk, swędzenie po kroplach do oczu, a także wysypka na powiekach mogą oznaczać reakcję alergiczną na składniki zawarte w danym preparacie – substancję czynną lub pomocniczą – głównie konserwanty.

Działania ogólnoustrojowe

Choć w dużej mierze działania niepożądane są miejscowe, to mogą też pojawiać się reakcje ogólne.  Dość niespodziewanym skutkiem jest np. suchość w ustach lub gorzki smak. Może też wystąpić zmęczenie. Do poważniejszych skutków ubocznych (głównie występujących po kroplach z atropiną, beta-blokerami lub sympatykomimetykami) zalicza się m.in.:

• zaburzenia rytmu serca
• bóle i zawroty głowy
• spadek lub wzrost ciśnienia
• trudności z oddychaniem
• nudności i wymioty
• obrzęk naczynioruchowy

Niebezpieczeństwa nadużywania kropli

Jedną z gorszych rzeczy, jaką można zrobić, jest nadużywanie kropli do oczu. Oprócz wcześniej wspomnianych objawów oraz ryzyka podrażnień i reakcji alergicznych poważnym zagrożeniem jest uszkodzenie filmu łzowego. Konserwanty niszczą naturalną ochronną warstwę oka, co przyczynia się do przesuszenia jego powierzchni.

Nadużywanie kropli do oczu o działaniu obkurczającym naczynia (z sympatykomimetykami jak np. tetryzolina) może prowadzić do uzależnienia oraz wystąpienia efektu odbicia. Stosowane za długo osłabiają naczynka, co kończy się reaktywnym przekrwieniem, czyli po odstawieniu kropli zaczerwienienie wraca i jest jeszcze bardziej nasilone.

Przedawkowanie kropli do oczu może być groźne także w przypadku, gdy stosowane są sterydy. Jakie mogą być skutki uboczne kropli sterydowych do oczu? Mogą one powodować wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego (prowadzący do uszkodzenia nerwu wzrokowego), zmętnienie soczewki i pogorszenie widzenia. Sterydy utrudniają gojenie i regenerację rogówki, a ponadto osłabiają odporność oka, co zwiększa ryzyko infekcji.

Interakcje i przeciwwskazania

Krople do oczu bez recepty i na receptę mogą nie tylko wywoływać skutki uboczne, ale i wchodzić w interakcje z różnymi lekami. Należy też pamiętać, że istnieją określone przeciwwskazania do stosowania poszczególnych preparatów. Zawsze przed użyciem trzeba koniecznie przeczytać ulotkę!

Interakcje z innymi lekami

Osoby, które stosują inne leki (miejscowe lub doustne), muszą pamiętać, że krople do oczu mogą wchodzić z nimi w interakcje. Głównie takie ryzyko występuje w przypadku stosowania leków przeciwcholinergicznych i kropli z atropiną. Ponadto interakcje mogą zachodzić między niektórymi kroplami do oczu a niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi i inhibitorami MAO.

Krople do oczu a soczewki kontaktowe

Osoby, które noszą soczewki, muszą być bardzo ostrożne. Stosunkowo mało preparatów można aplikować, gdy soczewka jest na oku. Można to robić, gdy aplikuje się nawilżające krople do oczu bez konserwantów. W innych przypadkach przed zakropleniem trzeba zdjąć soczewki. Można je założyć ponownie po upływie około 15 minut.

Łączenie różnych kropli

Łączenie kilku różnych preparatów doocznych nie jest przeciwwskazane, ale trzeba pamiętać o kilku kwestiach. Bardzo ważna jest kolejność stosowanych kropli. Jeśli w tym samym czasie używa się 2-3 preparatów, to należy je aplikować w odpowiedniej kolejności. Informacje o tym, czy dany produkt powinien być zastosowany pierwszy, czy ostatni, znajdziemy na ulotce, przy czym zazwyczaj na końcu stosuje się maści do oczu.

Odstępy między zakraplaniem

Wraz z przestrzeganiem kolejności trzeba pamiętać o utrzymywaniu odpowiedniej przerwy między wkraplaniami. Najczęściej zaleca się odczekać około 5-20 minut.

Przeciwwskazania do stosowania

Głównym przeciwwskazaniem jest uczulenie na krople – na składnik czynny lub pomocniczy. Istotny w przypadku kropli do oczu jest także wiek, są produkty, których nie stosuje się u dzieci, np. poniżej 2. roku życia. Ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży i kobiety karmiące piersią.

Poszczególne rodzaje kropli do oczu mogą mieć dodatkowe przeciwwskazania. I tak np. krople do oczu zwężające źrenicę i krople obkurczające naczynia nie powinny być stosowane w przypadku jaskry z wąskim kątem przesączania, ponadto sympatykomimetyków nie można też stosować u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego, cukrzycą i nadczynnością tarczycy.

Błędy w stosowaniu kropli do oczu

Choć mogłoby się wydawać, że aplikacja kropli do oczu nie powinna przysparzać żadnych kłopotów, to okazuje się, że wiele osób popełnia przy tym sporo błędów. Dotyczą one nie tylko samego procesu zakraplania, ale i przechowywania preparatu oraz używania go po terminie.

Niewłaściwe zakraplanie

Już na wstępie wiele osób popełnia błąd i nie myje rąk przed aplikacją kropli. Ponadto zdarza się, że krople stosowane są w nieodpowiedniej pozycji głowy, przez co od razu wypływają z oka i nie mają szansy zadziałać. Tak samo dzieje się, gdy krople podaje się do kącika wewnętrznego.

Jak używać kropli do oczu?

• najpierw trzeba dokładnie umyć i osuszyć dłonie
• jeśli to konieczne, trzeba zdjąć soczewki
• głowę należy lekko odchylić (krople zaleca się aplikować przed lustrem)
• palcem delikatnie odchylić dolną powiekę
• do powstałej kieszonki należy wpuścić zaleconą liczbę kropli – krople należy aplikować na środku kieszonki, patrząc w górę
• po aplikacji trzeba zamknąć oko na około 1-2 minuty, dodatkowo można delikatnie uciskać wewnętrzny kącik, dzięki czemu roztwór nie spłynie od razu do nosa i będzie miał czas na wchłonięcie się do oka

Po użyciu opakowanie należy dokładnie zamknąć i odłożyć w odpowiednie miejsce.

Dotykanie aplikatorem oka

Bardzo częstym błędem jest niezachowywanie zasad związanych z utrzymaniem higieny aplikatora. Nie można dotykać aplikatorem żadnych powierzchni, w tym oka, rzęs lub palca. Grozi to zanieczyszczeniem roztworu. Ponadto dotykanie aplikatorem powierzchni oka może spowodować uszkodzenie nabłonka rogówki. Aplikator należy trzymać w odległości 2-3cm od oka.

Przekraczanie zalecanej dawki

Wiele osób wychodzi z założenia, że większe dawki zapewnią lepsze i szybsze działanie. To jednak tak nie działa! Jedyne co można uzyskać w ten sposób to skutki uboczne związane z przedawkowaniem!

Zbyt długie stosowanie

Jak długo stosować krople do oczu? Tak długo, jak zalecił to lekarz lub jak zostało zlecone przez producenta na ulotce. Lecznicze krople do oczu zwykle stosuje się maksymalnie przez kilka dni. Niektóre preparaty można stosować dłużej, np. przez kilka tygodni. Jedynie sztuczne łzy bez konserwantów można stosować długotrwale.

Stosowanie przeterminowanych kropli

Niezależnie od tego, czy stosujemy krople do oczu bez recepty, czy na receptę, trzeba przestrzegać terminu ich ważności. W przypadku kropli do oczu ważne jest też przestrzeganie terminu przydatności po otworzeniu butelki. Niektóre środki są zdatne do użycia przez kilka tygodni po otwarciu, inne przez kilka miesięcy. Aby nie przekroczyć terminu, warto zapisać na opakowaniu datę otwarcia.

Nieprawidłowe przechowywanie

Niewłaściwe przechowywanie kropli do oczu może spowodować utratę właściwości leczniczych lub doprowadzić do zepsucia roztworu. Kropli nie powinno się wystawiać na działanie światła słonecznego, ciepła i wilgoci. Czasem niezbędne jest przechowywanie ich w lodówce.

Kiedy krople mogą być niebezpieczne?

Czy krople do oczu mogą zaszkodzić? Popełnianie błędów podczas stosowania kropli do oczu może mieć poważne konsekwencje. Czym grozi nieprawidłowe używanie kropli do oczu?

Skażenie bakteryjne

Wskutek dotykania aplikatorem różnych powierzchni może dojść do zanieczyszczenia i zakażenia roztworu. Gdy będzie on aplikowany do oka, może się rozwinąć infekcyjne zapalenie oka po kroplach.

Przeterminowane preparaty

Gdy buteleczka jest zbyt długo otwarta, mogą się w niej rozwijać różne drobnoustroje (grzyby, bakterie). Ponadto w wyniku aplikacji przeterminowanych kropli może dojść do podrażnienia oka, do rozwoju stanu zapalnego lub do uszkodzenia nabłonka.

Co więcej, substancje czynne zachowują skuteczność przez określony czas, co oznacza, że po przekroczeniu terminu tracą swoje lecznicze działania, tym samym krople przestają działać.

Nieodpowiednie przechowywanie

Preparat może stracić swoje właściwości, a wręcz zepsuć się jeszcze przed upływem terminu ważności, dochodzi do tego, gdy jest źle przechowywany. Stosowanie nieprawidłowo przechowywanych kropli grozi poważnymi skutkami ubocznymi.

Stosowanie bez konsultacji lekarza

W aptekach można kupić różne krople do oczu bez recepty. Jeśli będą stosowane zgodnie z wytycznymi na ulotce, nie powinno być problemu. Jednakże w przypadku niektórych środków lepiej skonsultować się z lekarzem.

Ponadto objawy infekcji, alergii lub podrażnienia oka mogą być mylone. Jeśli dolegliwości są związane z zakażeniem, a stosujemy krople do oczu na alergię, to nie uzyskamy oczekiwanych rezultatów. Mało tego, stan oka może się pogorszyć.

Samoleczenie przewlekłych dolegliwości

Osoby, które zmagają się z przewlekłymi objawami np. z suchością oka, często zamiast iść do lekarza, stosują długotrwale krople nawilżające. Nie jest to dobre rozwiązanie, nie leczy bowiem przyczyny, a jedynie zapewnia doraźną ulgę.

Maskowanie poważnych chorób

Niestety stosowanie niewłaściwych preparatów lub nadużywanie kropli do oczu może maskować istnienie poważniejszych schorzeń oczu (np. jaskry), co powoduje opóźnienie wprowadzenia odpowiedniego leczenia.

Czy krople do oczu szkodzą? Jeśli stosuje się je prawidłowo, to jest to mało prawdopodobne. Nie można jednak wykluczyć, że w niektórych sytuacjach rozwinie się zapalenie oka po kroplach. Jeśli podczas stosowania kropli pojawiają się objawy niepożądane i dłużej się utrzymują, zaleca się skonsultować z lekarzem.