Czym jest nerwiak Mortona i jak złagodzić jego dolegliwości?

mgr farm. Aleksander Wojtala

Nerwiak Mortona to choroba stopy objawiająca się piekącym, rozlanym bólem śródstopia wynikającym z podrażnienia nerwu palcowego wspólnego. Jak dochodzi do rozwoju tego schorzenia? Kto jest najbardziej narażony na jego wystąpienie? Jak wygląda leczenie nerwiaka Mortona?

Spis treści:

• Czym jest nerwiak Mortona?
• Przyczyny powstawania nerwiaka Mortona
• Objawy nerwiaka Mortona – jak go rozpoznać?
• Nerwiak Mortona czy coś innego? Podobne schorzenia
• Diagnostyka nerwiaka Mortona
• Jak złagodzić dolegliwości nerwiaka Mortona? Metody zachowawcze
• Domowe sposoby na złagodzenie bólu przy nerwiaku Mortona
• Operacja nerwiaka Mortona – kiedy konieczna?
• Jak zapobiegać nerwiakowatości Mortona?

Czym jest nerwiak Mortona?

Nerwiak Mortona znany jest także jako: choroba Mortona, neuralgia Mortona, neuralgia międzyśródstopna, metatarsalgia Mortona, nerwiak międzypalcowy. Warto od razu wytłumaczyć, że powszechnie stosowana nazwa nerwiak Mortona używana do określenia neuropatii uciskowej nerwu podeszwowego wspólnego palców nie jest do końca poprawna, bardziej pasującym terminem jest neuralgia lub metatarsalgia Mortona.

W takim razie czym jest nerwiak Mortona? Nerwiak to określenie niezłośliwego guza nerwu, a w przebiegu omawianej choroby taki guz pojawia się bardzo rzadko. U większości osób mamy do czynienia z podrażnieniem nerwu i stanem zapalnym, a nie z faktycznym guzem – takie zgrubienie zazwyczaj powstaje dopiero wskutek długotrwałego drażnienia nerwu podeszwowego wspólnego palców. Zmiany pojawiają się głównie w obrębie przestrzeni między trzecim i czwartym lub drugim i trzecim palcem stopy.

Neuralgia Mortona pojawia się stosunkowo często, natomiast sam nerwiak Mortona zdecydowanie rzadziej. Na rozwój tej choroby bardziej narażone są kobiety (głównie w wieku od 40. do 60. roku życia) – jest to związane z biomechaniką chodu, a także z rodzajem obuwia, jakie noszą kobiety.

Przyczyny powstawania nerwiaka Mortona

Jakie są przyczyny nerwiaka Mortona? Jest kilka możliwych przyczyn, przy czym u niektórych osób nie udaje się dokładnie ustalić, dlaczego doszło do rozwoju choroby.

Ciasne buty i wysokie obcasy – główny winowajca

U kobiet najczęstszą przyczyną jest obuwie. Do podrażnienia nerwu podeszwowego wspólnego palców dochodzi podczas noszenia wąskich butów, zwłaszcza na obcasie – w takiej sytuacji ciężar ciała spoczywa na głowach kości śródstopia. Warto dodać, że również źle dopasowane buty – za duże lub za małe mogą sprzyjać powstawaniu nerwiaka.

Przeciążenie i powtarzalne mikrourazy przodostopia

Schorzenie często ma podłoże przeciążeniowe. Jako przyczyny nerwiaka Mortona można wskazać m.in. długotrwały ucisk, powtarzające się urazy i mikrourazy mechaniczne w obrębie stopy oraz nierównomierne obciążanie stopy.

Wady budowy stopy – stopa płaska, haluksy, palce młotkowate

Czynnikami ryzyka są różne wady i deformacje stóp jak np. płaskostopie poprzeczne, halluksy (paluch koślawy), palce młotkowate, zbyt wysoki łuk stopy.

Aktywność sportowa – bieganie, skakanie, wspinaczka

Narażeni na pojawienie się neuralgii Mortona są sportowcy uprawiający m.in. bieganie, wspinaczkę lub skakanie. Wielokrotne powtarzanie takich samych ruchów na treningach prowadzi do przeciążenia stopy i podrażniania nerwów.

Nadwaga i długotrwałe stanie

Ponadto istotnym czynnikiem ryzyka jest wykonywanie pracy wymagającej długiego stania, a także nadwaga i otyłość.

Objawy nerwiaka Mortona – jak go rozpoznać?

Objawy nerwiaka Mortona pojawiają się, gdy nerw podeszwowy wspólny palców przebiegający poniżej więzadła śródstopnego poprzecznego jest drażniony. Występują wówczas różne dolegliwości w obrębie stopy.

Pieczenie i mrowienie między palcami

Może pojawiać się uczucie pieczenia i mrowienia między palcami – głównie między trzecim i czwartym palcem. Dodatkowo palce sąsiadujące z miejscem zmienionym chorobowo mogą drętwieć. Czasem pojawiają się bolesne skurcze palców.

Palący ból śródstopia – kiedy się pojawia?

Najbardziej charakterystycznym objawem jest ból śródstopia (w okolicy podstawy palców) o charakterze palącym, piekącym, rozlanym. Ból jest zlokalizowany po podeszwowej stronie przestrzeni międzypalcowej. Najczęściej pojawia się lub nasila, gdy noszone są wąskie buty lub buty na obcasie.

Uczucie kamienia lub kulki w bucie

Bardzo często dyskomfort związany z nerwiakiem Mortona opisuje się jako uczucie kamienia lub kulki w bucie albo zrolowanej skarpetki pod stopą.

Ból promieniujący do palców stopy

Warto wiedzieć, że ból nie występuje tylko w jednym miejscu, zazwyczaj promieniuje do palców lub wzdłuż przebiegu nerwu w kierunku pięty.

Kiedy objawy się nasilają, a kiedy ustępują?

Objawy zwykle nasilają się podczas chodzenia w obuwiu – zwłaszcza w niewygodnych i wąskich butach, przede wszystkim po twardej powierzchni. Ustępują po zdjęciu obuwia, rozmasowaniu stopy i poruszaniu palcami. Z czasem ból pojawia się także podczas stania i chodzenia na boso.

Objawy w zaawansowanym stadium – ból w spoczynku i w nocy

Im bardziej zaawansowane stadium choroby, tym bardziej uciążliwe są objawy – mogą się wówczas pojawiać nawet podczas spoczynku. Mało tego, zwykle nasilają się w nocy.

Wskutek ciągłego drażnienia nerwu podeszwowego może dojść do zgrubienia – wokół nerwu narasta tkanka łączna włóknista. Jak wygląda nerwiak Mortona? W przebiegu choroby nie ma widocznych oznak – ani obrzęku, ani zaczerwienienie. Ponadto guzek nie jest wyczuwalny podczas dotyku.

Nerwiak Mortona czy coś innego? Podobne schorzenia

Schorzenia w obrębie stóp mogą przebiegać niespecyficznie, różne choroby mogą powodować podobne objawy. Z tego względu lekarz musi przeprowadzić diagnostykę różnicową. Z jakimi schorzeniami można pomylić nerwiaka Mortona?

Zapalenie kaletki międzyśródstopnej

Ból i dyskomfort przypominający objawy nerwiaka Mortona mogą pojawiać się w przypadku zapalenia kaletki międzyśródstopnej.

Złamanie przeciążeniowe kości śródstopia

Neuralgia Mortona związana jest z przeciążeniami i urazami, jednak ból podczas chodzenia i obciążania stopy wcale nie musi wynikać z podrażnienia nerwu, a ze złamania przeciążeniowego kości śródstopia.

Zmiany zwyrodnieniowe przodostopia

W wyniku noszenia niewygodnego obuwia lub przeciążenia stopy może dochodzić do zmian zwyrodnieniowych przodostopia. Objawiają się one podobnie do nerwiaka Mortona, często też z nim współwystępują. Mowa m.in. o paluchu koślawym lub palcach młotkowatych.

Jak lekarz odróżnia nerwiaka Mortona od innych schorzeń stopy?

Podstawą rozpoznania jest wywiad lekarski. Konieczne jest ustalenie charakteru bólu, gdzie i w jakich okolicznościach się pojawia. Dodatkowo lekarz przeprowadza badania palpacyjne oraz zleca badania obrazowe jak USG, MRI, RTG stopy.

Diagnostyka nerwiaka Mortona

W przypadku uciążliwych objawów należy się zgłosić do lekarza, który na podstawie wywiadu oraz wyników badań określi przyczynę dolegliwości.

Badanie fizykalne – test Muldera i ucisk przestrzeni międzypalcowej

Diagnostykę zaczyna się od badania fizykalnego. Lekarz najpierw ogląda i dotyka stopę, a następnie wykonuje test Muldera – uciska stopę z boków z jednoczesnym uciskiem przestrzeni między głowami kości śródstopia. Pojawienie się charakterystycznego kliknięcia i silnego bólu, może świadczyć o nerwiaku Mortona.

USG stopy – podstawowe badanie obrazowe

Aby wykluczyć inne schorzenia i potwierdzić diagnozę, lekarz zleca badanie USG.

Rezonans magnetyczny (MRI) – złoty standard diagnostyczny

Jeśli USG nie jest jednoznaczne, wykonuje się też rezonans magnetyczny stopy.

RTG stopy – kiedy zlecane?

Pomocne może być zdjęcie rentgenowskie, które pozwala wykluczyć np. zmiany kostne.

Do jakiego lekarza się zgłosić?

Najlepiej udać się do ortopedy, który specjalizuje się w chirurgii stopy i stawu skokowego. Pomocny może być też doświadczony fizjoterapeuta oraz podolog.

Jak złagodzić dolegliwości nerwiaka Mortona? Metody zachowawcze

W większości przypadków metody zachowawcze są w zupełności wystarczające. Głównie polegają one na odciążeniu stopy, stosowaniu środków farmakologicznych i na fizjoterapii.

Nie można bagatelizować dyskomfortu, gdyż nieleczony nerwiak Mortona może doprowadzić do utrwalania się zmian, nasilania bólu i do zaburzenia chodu, co w konsekwencji może prowadzić do przeciążenia, np. w stawie kolanowym lub w kręgosłupie.

Zmiana obuwia – jakie buty przy nerwiaku Mortona?

Jednym z najważniejszych zaleceń jest wymiana obuwia. Trzeba zrezygnować z wąskich butów, które uciskają stopę – z wąskimi noskami i na wysokim obcasie. Należy wybierać buty, które mają szeroki przód, dzięki czemu palce mają odpowiednią ilość miejsca. Wskazana jest płaska podeszwa lub lekkie podwyższenie. Ważne, aby podeszwa zapewniała dobrą amortyzację.

Wkładki ortopedyczne z pelotą metatarsalną – jak działają i jak wybrać?

Ogromnie pomocne są wkładki ortopedyczne z wbudowaną pelotą metatarsalną, czyli wypukłością unoszącą łuk poprzeczny stopy. Zapewnia to złagodzenie nacisku na drażniony nerw, a także rozszerza przestrzeń między kośćmi śródstopia. Należy pamiętać, że wkładki ortopedyczne na nerwiaka Mortona powinny być dopasowywane indywidualnie.

Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe przy nerwiaku Mortona

Przy nasilonych dolegliwościach bólowych można sięgać po leki przeciwbólowe. Zazwyczaj wskazane są niesteroidowe leki przeciwzapalne, które zmniejszają nie tylko ból, ale i stan zapalny, np. ibuprofen, naproksen lub ketoprofen.

Maści i żele przeciwbólowe stosowane miejscowo

Osoby, które nie chcą stosować leków doustnych, mogą wybrać leki przeciwbólowe w postaci preparatów miejscowych jak np. maść przeciwzapalna z meloksykamem lub diklofenakiem.

Blokada steroidowa – zastrzyk pod kontrolą USG

W przypadku, gdy dotychczas podejmowane metody zachowawcze nie przyniosły oczekiwanych efektów, lekarz może zlecić blokadę sterydową. Polega ona na podaniu do chorego nerwu kortykosteroidu. Taki zabieg pozwala zmniejszyć stan zapalny, obrzęk i ból. Zazwyczaj działanie blokady utrzymuje się przez kilka miesięcy.

Fizjoterapia i rehabilitacja – terapia manualna i ćwiczenia

Po zdiagnozowaniu problemu należy się umówić na wizytę u fizjoterapeuty, który zleci odpowiednie ćwiczenia rehabilitacyjne oraz zabiegi. W leczeniu neuralgii Mortona często wykorzystuje się m.in. terapię falą uderzeniową, laseroterapię, kriolezję lub ablację falami radiowymi.

Kinesiotaping stopy

Skutecznym rozwiązaniem może być stosowanie specjalistycznych taśm do kinesiotapingu. Właściwie przyklejone tejpy odciążają śródstopie i ograniczają ucisk na nerw.

Domowe sposoby na złagodzenie bólu przy nerwiaku Mortona

Warto również stosować leczenie domowe nerwiaka Mortona. Aby łagodzić ból pojawiający się w przebiegu neuralgii Mortona, zaleca się przede wszystkim dbać o odpoczynek stopy, zmniejszać stan zapalny oraz wykonywać masaże i ćwiczenia.

Zimne okłady na śródstopie

Gdy doskwierają dolegliwości bólowe, warto stosować zimne okłady. Na śródstopie można kłaść schłodzone żelowe kompresy lub kostki lodu zawinięte w ręcznik. W ten sposób można zmniejszyć obrzęk wokół nerwu.

Masaż stopy

Warto zawsze po zdjęciu butów wykonywać delikatny rozluźniający masaż w okolicy śródstopia. Ponadto zaleca się masować rozcięgna – wystarczy w tym celu rolować stopę na piłeczce tenisowej lub specjalnym wałku do masażu. Warto też rozciągać przestrzenie między palcami, np. zakładając separatory palców.

Ćwiczenia rozciągające i wzmacniające mięśnie stopy

Jakie ćwiczenia na nerwiak Mortona zaleca się wykonywać? Wskazane są ćwiczenia, które pomagają rozluźnić napięte mięśnie oraz poprawiają biomechanikę stopy. Zaleca się zbierać przedmioty za pomocą palców stóp, np. chwytać i zwijać palcami rozłożony na podłodze ręcznik.

Polecane jest unoszenie na palcach – należy stanąć prosto i unieść się powoli na palcach, a następnie powoli opuszczać pięty.

Odpoczynek i uniesienie stopy

Jak najczęściej należy odpoczywać ze stopami uniesionymi do góry. Taka pozycja przynosi ulgę i korzystnie wpływa na zmniejszenie obrzęku.

Czego unikać przy nerwiaku Mortona?

Trzeba unikać czynności oraz obuwia, które uciskają śródstopie i powodują przeciążenie przedniej części stopy. Należy więc zrezygnować z niewygodnych, wąskich butów i wysokich obcasów. Zaleca się unikać długotrwałego stania, długiego chodzenia po twardych powierzchniach – zwłaszcza chodzenia boso po twardej podłodze.

Konieczna może być rezygnacja z aktywności, które są związane z wysokim ryzykiem urazów, np. ze skakania, biegania, grania w gry zespołowe. Niewskazane są masaże głębokie i intensywne rozgrzewanie miejsca zmienionego chorobowo, gdyż mogą one nasilać stan zapalny.

Operacja nerwiaka Mortona – kiedy konieczna?

Zazwyczaj metody zachowawcze dają dobre efekty, jednak w rzadkich przypadkach chory musi poddać się leczeniu chirurgicznemu.

Kiedy leczenie zachowawcze nie wystarczy?

Przy mocno nasilonych objawach bólowych w zaawansowanym stadium choroby, a także w sytuacji, gdy po przynajmniej 6 miesiącach leczenia zachowawczego nie ma poprawy, należy rozważyć leczenie chirurgiczne. Zabieg jest zalecany, gdy zgrubienie na nerwie jest duże i utrudnia normalne funkcjonowanie.

Na czym polega zabieg chirurgiczny?

Usunięcie nerwiaka Mortona polega na wycięciu przerośniętej części nerwu podeszwowego, czyli resekcji nerwu palcowego wspólnego. U niektórych osób lekarz może zdecydować o zabiegu uwolnienia nerwu palcowego wspólnego.

Ile trwa operacja nerwiaka Mortona? Cały pobyt w szpitalu trwa maksymalnie kilka godzin, zaś sam zabieg zajmuje około 20-45 minut.

Czy możliwa jest operacja NFZ na nerwiak Mortona? Tak, zabieg można wykonać bezpłatnie w ramach refundacji Narodowego Funduszu Zdrowia. Konieczne jest skierowanie np. od ortopedy. W przypadku zabiegu wykonywanego prywatnie trzeba się liczyć z kosztem około 3000-5000 zł.

Zabieg usunięcia nerwiaka Mortona jest bardzo skuteczny, należy jednak powiedzieć, że możliwe są pewne powikłania, np. trwały brak czucia i drętwienie, istnieje też ryzyko nawrotu.

Rekonwalescencja po operacji

Rekonwalescencja po usunięciu nerwiaka Mortona jest dość krótka. Zwykle proces gojenia trwa około czterech tygodni, po tym czasie można wrócić do noszenia normalnego obuwia, wcześniej trzeba nosić specjalny but ortopedyczny i oszczędzać stopę. Powrót do pełnej sprawności może trwać maksymalnie do 3 miesięcy.

Rehabilitacja pooperacyjna

Rehabilitację należy rozpocząć po zagojeniu się tkanek miękkich. Jej celem jest m.in. zapobieganie zrostom. Zwykle stosuje się terapię manualną, drenaż limfatyczny, ultradźwięki, a także ćwiczenia czucia głębokiego.

Jak zapobiegać nerwiakowatości Mortona?

Neuralgia Mortona jest chorobą o złożonych przyczynach, w większości przypadków sami „pracujemy” na to, że pojawia się ból w śródstopiu. Kilka zmian pozwoli znacząco zmniejszyć ryzyko jej wystąpienia.

Dobór odpowiedniego obuwia na co dzień i podczas sportu

Trzeba zacząć od podstaw, czyli obuwia. Powinno być prawidłowo wyprofilowane i dopasowane do stopy. Buty nie mogą uciskać, więc nie powinny być za wąskie. Kobiety powinny ograniczyć chodzenie w szpilkach. Szczególnie istotny jest dobór butów do aktywności fizycznej, które muszą zapewniać dobrą amortyzację.

Kontrola masy ciała i unikanie przeciążeń

Wskazane jest unikanie obciążania stóp, czyli zbyt długiego chodzenia lub stania, a także biegania po twardych powierzchniach. Należy kontrolować masę ciała, a w przypadku nadwagi należy zrzucić nadprogramowe kilogramy, aby odciążyć stopy.

Regularne ćwiczenia wzmacniające stopy

Bardzo ważne w codziennej profilaktyce są ćwiczenia rozciągające i wzmacniające mięśnie stopy. Trzeba też regularnie rozciągać i wzmacniać mięśnie łydki. Należy pamiętać, że napięcie w tym obszarze może przenosić się na przodostopie.

Suplementacja wspierająca nerwy, stawy i tkanki stopy

Dużym wsparciem może być dobrze dobrana suplementacja. Polecane są składniki, które korzystnie wpływają na funkcjonowanie nerwów, mięśni, stawów i kości jak np. wapń, magnez, cynk, witamina D, witamina C i witaminy z grupy B.

Czy nerwiak Mortona jest groźny? Guzek jest łagodny, nie przekształca się w nowotwór złośliwy. Jego obecność wiąże się z uciążliwym bólem i trudnościami z chodzeniem. U większości osób z neuralgią Mortona nie dochodzi do żadnego zgrubienia, a dolegliwości bólowe wynikają po prostu z podrażniania nerwu palcowego wspólnego.