Dlaczego boli brzuch w okolicy pępka? Możliwe problemy

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Ból brzucha to dość częsty objaw, z którym zmagają się zarówno dorośli, jak i dzieci. Nie jest to objaw specyficzny, więc jego obecność może wskazywać na wiele różnych problemów zdrowotnych. Co oznacza ból brzucha w okolicy pępka? Taka dolegliwość może świadczyć np. o niestrawności, zapaleniu wyrostka lub niedrożności jelit. Jak postępować w przypadku bólu brzucha w okolicy pępka? 

Spis treści:

• Co może być przyczyną bólu w okolicy pępka?
• Poważne stany nagłe
• Ból pępka u kobiet
• Ból pępka u dzieci
• Co może pomóc w domu na ból brzucha w okolicy pępka?

Co może być przyczyną bólu w okolicy pępka? 

Ból brzucha w okolicy pępka jako objaw niespecyficzny może wskazywać na wiele różnych schorzeń i zaburzeń – zarówno przejściowych i niegroźnych, jak i poważnych, wymagających specjalistycznego leczenia. Rodzaj i dokładna lokalizacja bólu oraz objawy towarzyszące mogą pomóc rozpoznać przyczyny bólu brzucha w okolicy pępka. Skąd się bierze ból wokół pępka?

Zapalenie wyrostka

Silny ból brzucha w okolicy pępka może oznaczać zapalenie wyrostka robaczkowego. W przypadku zapalenia wyrostka można zaobserwować, że ból początkowo zlokalizowany wokół pępka z czasem rozlewa się do prawej dolnej części brzucha i do dołu biodrowego.

Ból jest ostry, pojawia się nagle. Co typowe, nasila się przy gwałtownych ruchach i np. podczas kaszlu. Dodatkowo pojawiają się nudności, wymioty, gorączka, zmniejsza się też apetyt, ponadto możliwa jest biegunka i potrzeba częstego oddawania moczu. W przypadku zapalenia wyrostka robaczkowego konieczne jest jego usunięcie.

Problemy trawienne – niestrawność, refluks, wrzody

Co oznacza ból brzucha w okolicy pępka? W ten sposób mogą się objawiać różne problemy trawienne i choroby układu pokarmowego. Na taką przyczynę przede wszystkim wskazuje ból pojawiający się po jedzeniu i twardy brzuch. Objawy niestrawności zwykle pojawiają się wskutek przejedzenia, zjedzenia tłustych, ciężkostrawnych potraw.

Na częste bóle brzucha w okolicy pępka mogą narzekać osoby cierpiące z powodu choroby refluksowej przełyku, nadkwaśności oraz choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy. Dodatkowo mogą się wtedy pojawiać takie symptomy jak uczucie pieczenia, zgaga, odbijanie, nudności i wzdęcia. Możliwą przyczyną takiego bólu jest także nieżyt żołądka (np. wywołany zakażeniem bakterią Helicobacter pylori).

Ból brzucha w okolicy pępka i wzdęcia są też konsekwencją zaburzenia pracy żołądka wywołanego stresem, jak również nadwrażliwości i alergii pokarmowych.

Zapalenia i infekcje jelit

Ból brzucha w okolicy pępka i biegunka mogą być związane nie tylko z problemami żołądkowymi, ale i jelitowymi. Są to typowe objawy wirusowych (np. rotawirusy) i bakteryjnych (np. Salmonella) infekcji jelit. Jako poważniejsze przyczyny bólu brzucha w okolicy pępka wymienia się choroby zapalne jelit, m.in. chorobę Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Trzeba poruszyć także kwestię – ból brzucha w okolicy pępka a pasożyty. Zakażenia pasożytnicze są powszechnym problemem, szczególnie u dzieci. Kłujący ból brzucha w okolicy pępka może zatem wskazywać na obecność np. owsików, glisty ludzkiej, lamblii. Oczywiście pojawiają się wtedy inne objawy, m.in.: przy owsikach – świąd odbytu, przy gliście – początkowo kaszel, przy lamblii – biegunki.

Wzdęcia, gazy, zespół jelita drażliwego

Bardzo częstym objawem jest ból brzucha w okolicy pępka i wzdęcia. Takie dolegliwości są dość typowe dla zaburzeń trawiennych, błędów dietetycznych i nietolerancji pokarmowych. W takich przypadkach są to objawy przejściowe. Jeśli natomiast kurczowy ból brzucha w okolicy pępka i gazy utrzymują się przewlekle, do tego dochodzi zmiana rytmu wypróżnień, to można podejrzewać zespół jelita drażliwego (IBS).

Przepuklina pępkowa

Tępy, ciągły lub przerywany ból brzucha w okolicy pępka, któremu towarzyszy ucisk lub ciągnięcie, a do tego miękkie uwypuklenie w pępku to objawy przepukliny pępkowej. Przy wysiłku, kaszlu, śmiechu i płaczu guzek ten zwykle się powiększa. Gdy uwypuklenie jest miękkie, można je z powrotem wcisnąć do jamy brzusznej poprzez delikatny masaż.

Stanem nagłym, wymagającym pilnej interwencji chirurgicznej, jest uwięźnięcie przepukliny. Świadczy o nim m.in. nagły ból brzucha w okolicy pępka oraz zatrzymanie gazów i stolca. Ponadto guzek staje się twardy i nie ma możliwości jego odprowadzenia.

Poważne stany nagłe

Co boli wokół pępka? Najczęściej dolegliwości bólowe wywołuje żołądek i jelita. W większości nie są to groźne sytuacje, zazwyczaj cierpimy z powodu przejedzenia lub nieżytu żołądkowo-jelitowego. Niestety silny i nagły ból brzucha w okolicy pępka nigdy nie powinien być bagatelizowany. Mogą go bowiem powodować bardzo poważne stany.

Już wcześniej wspomniane było zapalenie wyrostka robaczkowego i uwięźnięcie przepukliny pępkowej, czyli zdarzenia wymagające pilnej interwencji medycznej. Jednakże takich przypadków jest więcej! Kiedy ból w okolicy pępka i twardy brzuch to wskazania do natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza?

Niedrożność jelit – symptomy

Niedrożność jelit to nagły stan, który może zagrażać życiu, oznacza to, że wymaga niezwłocznej interwencji lekarskiej. W przypadku niedrożności jelit dochodzi do zatrzymania treści pokarmowej w jelitach (np. z powodu mechanicznej blokady), co skutkuje zablokowaniem gazów i stolca.

Pojawia się nagły, skurczowy ból brzucha w okolicy pępka (jest on bardzo silny, początkowo jest napadowy, później utrzymuje się stale), wzdęcia, uczucie pełności, nudności i wymioty. Ból wokół pępka jest typowy dla niedrożności jelita cienkiego.

Zapalenie trzustki – ból promieniujący do pleców

Bardzo groźnym stanem, w którym typowy jest ból brzucha w okolicy pępka i pleców, jest ostre zapalenie trzustki. Ból jest nagły, przeszywający i promieniuje wokół talii (ból opasujący) i do pleców. Pojawia się również gorączka, wzdęcia, nudności i wymioty.

Charakterystycznymi objawami, choć rzadkimi, są – objaw Cullena (plamy lub zasinienia wokół pępka) i objaw Greya Turnera – sine plamy w okolicy lędźwiowej. Zaobserwowanie objawów wskazujących na ostre zapalenie trzustki wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem!

Tętniak aorty – objawy zagrożenia

Głęboki, stały, tępy i przede wszystkim pulsujący ból brzucha w okolicy pępka to jeden z charakterystycznych objawów tętniaka aorty brzusznej. O tętniaku mówi się, gdy dochodzi do poszerzenia głównej tętnicy brzucha. Uczucie rytmicznego pulsowania przez chorych określane jest jako uczucie bicia serca w brzuchu. Pulsowanie jest najbardziej wyczuwalne podczas leżenia na plecach. Zdarza się, że ból promieniuje do pachwin lub pleców.

Jeśli ból wokół pępka zmieni charakter na ostry i silny, w dodatku będą temu towarzyszyć zawroty głowy, przyspieszony puls, spadek ciśnienia, lepkie, zimne poty, zasłabnięcia i omdlenia, trzeba natychmiast wezwać pogotowie. Objawy te zwiastują bowiem pęknięcie tętniaka, które jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia.

Ból pępka u kobiet

Powyższe przyczyny bólu brzucha w okolicy pępka występują niezależnie od płci. Trzeba jednak zwrócić uwagę na to, że z powodu różnic w anatomii u kobiet dochodzą dodatkowe czynniki. Co oznacza ból brzucha w okolicy pępka u kobiet?

Ból owulacyjny

Ból owulacyjny pojawia się w połowie cyklu i jest związany z pękaniem pęcherzyka Graafa i uwolnieniem dojrzałej komórki jajowej. Tzw. mittelschmerz może być zlokalizowany wokół pępka – raczej z jednej strony, w zależności, z którego jajnika uwalniane jest jajeczko. Ma on często skurczowy i kłujący charakter, utrzymuje się 24-48 godzin.

Należy też wspomnieć, że bardzo silny ból brzucha w okolicy pępka u kobiet może mieć patologiczne podłoże. Gdy jest bardzo intensywny i utrzymuje się przez dłuższy czas, to warto zgłosić się do lekarza. Rzadką, ale poważną przyczyną może być endometrioza pępkowa, czyli stan, w którym tkanka endometrium rozwija się w pępku. Inną przyczyną może być pęknięcie torbieli lub skręt jajnika.

Zapalenie przydatków

Przydatki to określenie narządów miednicy mniejszej – jajników i jajowodów. W przypadku zapalenia przydatków najczęściej występuje ból podbrzusza, rzadziej ból brzucha w okolicy pępka, który pojawia się, gdy stan zapalny jest zaawansowany i powoduje podrażnienie lub zapalenie otrzewnej. Dodatkowo u kobiety rośnie temperatura ciała, pojawia się też m.in. ból podczas oddawania moczu, nieprawidłowa wydzielina z pochwy oraz krwawienia między miesiączkami.

Ból w ciąży

Choć kobieta w ciąży powinna zwracać uwagę na każdy niepokojący objaw, a takim z pewnością jest ból brzucha, to warto wiedzieć, że ból brzucha w okolicy pępka pojawia się u większości ciężarnych. Powszechny jest zwłaszcza w drugim i trzecim trymestrze. Ból pojawia się wskutek rozciągania skóry, rozejścia mięśnia prostego brzucha, a ponadto w wyniku rosnącego nacisku, jaki na narządy wywiera powiększająca się macica.

Ból pępka u dzieci

Ból brzucha w okolicy pępka u dzieci może pojawiać się dość często. Zwykle nie jest groźny, ale może być nasilony, co wywołuje duży dyskomfort. Co trzeba zrobić, gdy dziecko skarży się na dolegliwości bólowe brzucha?

Najczęstsze przyczyny

Zazwyczaj ból wokół pępka u dzieci ma podłoże infekcyjne i jest związany z problemami żołądkowo-jelitowymi, choć możliwe są też inne powody. Wśród głównych przyczyn należy wymienić m.in.:

• grypę żołądkową
• zaparcia czynnościowe
• zatrucia pokarmowe
• niestrawność
• wzdęcia i gazy
• zakażenia pasożytnicze

Ponadto w przypadku najmłodszych częstym czynnikiem prowadzącym do bólu brzucha jest stres oraz nietolerancje pokarmowe, a poważniejszym – zapalenie wyrostka robaczkowego i przepuklina pępkowa.

Kiedy dziecko do lekarza

Do lekarza należy się zgłosić, gdy ból jest silny i nie ustępuje, a także wtedy, gdy pojawia się nagle, zwłaszcza gdy towarzyszą mu dodatkowe objawy. Niepokój powinien wzbudzić ból brzucha w okolicy pępka i gorączka, czyli dolegliwości, które mogą wskazywać na zapalenie wyrostka, infekcje i stany zapalne. Trzeba też podkreślić, że zawsze w sytuacji, gdy niemowlaki i małe dzieci zdradzają jakiekolwiek objawy dyskomfortu, np. są rozdrażnione, niespokojne, płaczą, należy się skonsultować z lekarzem.

Objawy alarmowe u najmłodszych

Jakie objawy powinny skłonić rodziców do tego, aby jak najszybciej zabrać dziecko do lekarza, a czasem nawet do szpitala? Jest to przede wszystkim:

• nagły, narastający ból, który wybudza ze snu i uniemożliwia wyprostowanie się
• objawy infekcji i stanu zapalnego – wysoka gorączka, osłabienie, senność
• nasilone wymioty (głównie w kolorze zielonym lub żółtym)
• biegunka, krew w stolcu, czarny stolec
• zatrzymanie gazów i stolca
• twardy brzuch, tkliwość przy dotyku
• objawy odwodnienia – suchość w ustach, płacz bez łez, zapadnięte ciemiączko
• trudności z oddychaniem, zmiany skórne

Nie zawsze ból brzucha w okolicy pępka wymaga konsultacji z lekarzem, ale wiele ze stanów chorobowych wywołujących ten objaw trzeba odpowiednio leczyć – nie tylko objawowo. Przy infekcjach o podłożu bakteryjnym konieczne są antybiotyki, a w przypadku np. zapalenia wyrostka robaczkowego – leczenie chirurgiczne.

Co może pomóc w domu na ból brzucha w okolicy pępka?

Przy słabo nasilonym bólu i przy objawach wskazujących np. na niestrawność i przejedzenie, zwykle można sobie poradzić samemu. Skuteczne są być zarówno leki przeciwbólowe i rozkurczowe, jak i zioła do picia oraz ciepłe okłady.

Domowe sposoby na łagodzenie bólu

Na ból wokół pępka warto najpierw wypróbować ciepłe kompresy, np. termofor. Ciepło działa rozluźniająco na mięśnie, co może szybko przynieść ukojenie. Można też wykonać delikatny masaż okolicy brzucha. Należy też zadbać o odpoczynek. Warto położyć się w takiej pozycji, w której mniej odczuwamy ból, zazwyczaj jest to pozycja embrionalna.

Dobre efekty mogą przynieść zioła w tabletkach lub w postaci naparów. Najlepiej sprawdzi się mięta, rumianek i koper włoski. Mięta jest głównie polecana jako wsparcie dla trawienia, a koper włoski – na wzdęcia. Rumianek wykazuje skuteczne działanie rozkurczające.

Leki dostępne bez recepty

Pomocy można poszukać w aptece, wiele leków, które są wskazane w przypadku bólu wokół pępka, jest dostępnych bez recepty. Wśród nich można wymienić leki przeciwbólowe, choć często lepsze efekty przynoszą leki rozkurczowe, np. z drotaweryną, a także leki ziołowe, np. krople żołądkowe. Dodatkowo mogą się przydać leki na biegunkę, leki na wzdęcia i leki na zgagę.

Leczenie objawowe można wspomagać, stosując suplementy na układ pokarmowy. Na szczególną uwagę zasługują probiotyki. Podczas biegunki dochodzi do zaburzenia mikrobioty jelitowej, probiotyki pomogą ją ochronić i przyspieszą powrót do jej równowagi.

Dieta przy bólu brzucha

Gdy boli brzuch, potrzebna jest dieta lekkostrawna. Nie powinno się dodatkowo obciążać układu pokarmowego. Z tego powodu należy wyeliminować wszelkie ciężkostrawne, smażone, tłuste i pikantne potrawy. Zakazany jest alkohol, kawa, napoje gazowane, niewskazane są również potrawy wzdymające, np. kapusta i fasola, a także surowe warzywa i owoce. Natomiast zaleca się jeść np.:

• gotowane lub pieczone warzywa i owoce, np. marchew, dynię, ziemniaki, jabłka, banany
• ryż, kaszę mannę, makaron, białe pieczywo
• chude mięso i ryby, np. kurczak, indyk, dorsz
• jogurt naturalny, chudy twaróg

Z uwagi na duże ryzyko odwodnienia (zwłaszcza u dzieci) trzeba uzupełniać utracone płyny i elektrolity. Należy pić wodę niegazowaną, słabą herbatę, ziołowe napary, a także elektrolity, które można kupić w aptece.

Kiedy domowe metody nie wystarczają?

Jeśli po zastosowaniu powyższych środków, objawy nie ustępują lub nasilają się, a także pojawiają się nowe dolegliwości, należy się zgłosić do lekarza. Ponadto kobieta w ciąży, u której pojawiają się  bóle brzucha w okolicy pępka, zawsze powinna się poradzić lekarza.

Ból brzucha w okolicy pępka raczej nie zwiastuje dużych problemów, najczęściej pojawia się po ciężkostrawnym daniu lub zbyt obfitym posiłku. Choć oczywiście może świadczyć o poważniejszych problemach – wówczas ból jest bardzo silny, pojawia się nagle i nie ustępuje mimo stosowania domowych środków łagodzących dyskomfort.

Autor wpisu: mgr farm. Katarzyna Borowiec, i-Apteka.pl Farmaceutka z niemałym już doświadczeniem. Zainteresowania: zdrowie, uroda, naturalne metody leczenia, opieka farmaceutyczna.