Dlaczego miednica boli?

mgr farm. Aleksander Wojtala

Ból miednicy nie jest specyficznym objawem, może być związany z różnymi czynnikami ginekologicznymi, urologicznymi, mięśniowo-szkieletowymi, neurologicznymi i gastrologicznymi. Ogrom potencjalnych przyczyn może sprawiać trudności diagnostyczne. Jakie badania wykonać, gdy pojawia się ból w miednicy? Czy można wyleczyć taką dolegliwość?

Spis treści:

• Czym jest miednica i dlaczego ból w tej okolicy bywa trudny do zdiagnozowania?
• Przyczyny bólu miednicy – ginekologiczne (u kobiet)
• Przyczyny bólu miednicy – urologiczne (u kobiet i mężczyzn)
• Przyczyny bólu miednicy – kostno-stawowe i mięśniowe
• Przyczyny bólu miednicy – pokarmowe i inne
• Diagnostyka bólu miednicy – jakie badania i do jakiego lekarza?
• Leczenie bólu miednicy
• Kiedy ból miednicy wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej?

Czym jest miednica i dlaczego ból w tej okolicy bywa trudny do zdiagnozowania?

Miednica jest to struktura kostna w dolnej części tułowia. Stanowi ona łącznik między kręgosłupem oraz kończynami dolnymi. Jest zlokalizowana między kośćmi udowymi, z którymi jest połączona stawami biodrowymi. Pomaga ona przenosić ciężar ciała z tułowia na nogi, stabilizuje postawę pionową, umożliwia chodzenie i siedzenie.

Obszar miednicy anatomicznie jest bardzo skomplikowaną strukturą, warto jednak wymienić kilka najważniejszych elementów. Miednica składa się z dwóch kości miedniczych zbudowanych z trzech zrośniętych części – kości biodrowej, kości kulszowej i kości łonowej.

Z tyłu kości biodrowe łączą się za pomocą stawu krzyżowo-biodrowego z kością krzyżową i guziczną. Natomiast z przodu są połączone spojeniem łonowym. W obszarze miednicy występują jeszcze inne struktury m.in. więzadła, nerwy oraz naczynia krwionośne.

Niezwykle istotną częścią jest dno miednicy, które tworzy wielowarstwowy układ mięśni stanowiących podporę dla narządów wewnętrznych. Stabilizują one również tułów, kontrolują trzymanie moczu i stolca oraz odpowiadają za satysfakcję seksualną.

Miednicę dzieli się na miednicę mniejszą i większą, linią podziału jest kresa graniczna. W miednicy większej znajdują się jelita, a w miednicy mniejszej (właściwej) ulokowany jest m.in. pęcherz moczowy, końcowy odcinek przewodu pokarmowego oraz narządy rozrodcze: u kobiet – macica, jajniki, jajowody, u mężczyzn – prostata.

Jak wyglądają objawy bólu miednicy? Ból jest zlokalizowany w dolnej części tułowia – poniżej brzucha i powyżej ud. Może to być ból ostry lub przewlekły (zespół przewlekłego bólu miednicy), może być pulsujący, kłujący, skurczowy, tępy. Czasem pojawia się miejscowo, np. w podbrzuszu lub okolicach bioder, czasem obejmuje całą okolicę miednicy, czasem jest to ból miednicy promieniujący do uda.

Ze względu na lokalizację miednicy, funkcje, jakie pełni oraz znajdujące się w niej liczne struktury – należące do kilku układów (pokarmowego, moczowo-płciowego, nerwowego, mięśniowo-szkieletowego) nie zawsze jest łatwo zdiagnozować przyczynę pojawiającego się bólu w tym obszarze. Dodatkową przeszkodą jest to, że ból może promieniować z innych miejsc, a także to, że objawy bólowe z różnych narządów mogą się na siebie nakładać.

Przyczyny bólu miednicy – ginekologiczne (u kobiet)

Dlaczego miednica boli? Jak już zostało to zasygnalizowane, nie ma jednej przyczyny bólu miednicy. Objaw ten może pojawiać się z wielu powodów. Z uwagi na różnice anatomiczne częściej dotyka on kobiet. U płci żeńskiej zazwyczaj jest związany z problemami ginekologicznymi, a także stanami fizjologicznymi jak ciąża.

Endometrioza – najczęstsza i często przeoczona przyczyna

Jedną z poważniejszych przyczyn jest endometrioza. Jest to choroba, w której tkanka endometrium rozprzestrzenia się poza jamę macicy i tworzy ogniska głównie na narządach miednicy mniejszej. Tkanka podczas miesiączki krwawi i się złuszcza, co wywołuje stan zapalny i w efekcie silny ból.

Mięśniaki macicy

Mięśniaki macicy to łagodne guzy powstające z tkanki mięśniowej macicy. Choć zazwyczaj nie są groźne, to mogą powodować duży dyskomfort poprzez nacisk na sąsiadujące tkanki. Pojawia się uczucie ucisku w miednicy, a także bóle w podbrzuszu. Typowe są też obfite miesiączki.

Torbiele jajników

Torbiele są łagodnymi zmianami wypełnionymi płynem, najczęściej są bezbolesne. Jeśli jednak urosną, mogą uciskać inne narządy, wywołując dolegliwości bólowe. Ostry, nagły ból może wystąpić przy pęknięciu torbieli lub skręcie jajnika – oba te stany wymagają pilnej pomocy.

Bolesne miesiączki – kiedy to norma, a kiedy sygnał alarmowy?

Bóle w miednicy mogą towarzyszyć menstruacji. Wynikają ze skurczów macicy, ponadto są zaostrzane przez nadmierne napięcie mięśniowe w obrębie dna miednicy. Nasilenie bólów menstruacyjnych jest indywidualną kwestią.

Bardzo silne, utrudniające normalne funkcjonowanie bóle mogą być też objawem problemów zdrowotnych, m.in. endometriozy, zrostów (m.in. blizny po operacjach) lub adenomiozy (rodzaj endometriozy, endometrium wrasta w warstwę mięśniową macicy).

Zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID)

Ostry i przewlekły ból miednicy pojawia się w przebiegu zapalenia narządów miednicy mniejszej, np. jajowodów, jajników, macicy. Jego przyczyną mogą być infekcje bakteryjne – głównie bakterie przenoszone drogą płciową.

Ciąża pozamaciczna – nagły ból miednicy jako sygnał zagrożenia

Przyczyną bólu miednicy może być ciąża pozamaciczna (ektopowa). Dzieje się tak, gdy zapłodniona komórka jajowa nie zagnieżdża się prawidłowo w jamie macicy, ale np. w jajowodzie. Ciąża pozamaciczna jest stanem zagrożenia zdrowia i życia, dlatego ostry, kłujący, zwykle jednostronny ból w okolicy miednicy powinien być szybko skonsultowany z lekarzem.

Przyczyny bólu miednicy – urologiczne (u kobiet i mężczyzn)

Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn objawy bólu miednicy mogą wynikać z przyczyn urologicznych.

Zapalenie pęcherza moczowego i dróg moczowych

Często dyskomfort w okolicy miednicy pojawia się w przebiegu zakażenia układu moczowego – zapalenia pęcherza moczowego i dróg moczowych. Wraz z bólem w podbrzuszu pojawia się pieczenie podczas oddawania moczu i parcie na pęcherz.

Kamica nerkowa promieniująca do miednicy

W przypadku kamicy nerkowej typowy jest ostry ból w okolicy lędźwiowej (kolka nerkowa), który promieniuje aż do miednicy i krocza.

Zespół bolesnego pęcherza (śródmiąższowe zapalenie pęcherza)

Śródmiąższowe zapalenie pęcherza (zespół bolesnego pęcherza) jest przewlekłym stanem zapalnym, który objawia się podobnie do infekcji bakteryjnych, przy czym w posiewie nie ma żadnych bakterii.

Ból miednicy u mężczyzn – zapalenie i przerost prostaty

Jako urologiczne przyczyny bólu miednicy występujące tylko u mężczyzn wymienia się problemy z prostatą – zapalenie gruczołu krokowego oraz jego łagodny rozrost.

Przyczyny bólu miednicy – kostno-stawowe i mięśniowe

Niezależnie od płci objawy bólu miednicy mogą być związane z problemami z układem kostno-stawowym oraz mięśniowym. W takim przypadku zazwyczaj pojawia się ból miednicy i biodra lub ból miednicy z tyłu. Nie można zapominać, że źródłem dyskomfortu może być ucisk na nerwy, np. nerw kulszowy – może wystąpić wtedy np. ból kości miednicy i nóg.

Zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych (koksartoza)

Ból miednicy i biodra najczęściej jest objawem koksartozy, czyli zwyrodnienia stawu biodrowego. Początkowo dyskomfort pojawia się przy wstawaniu i na początku chodzenia, stopniowo wraz z postępem choroby obecny jest ból miednicy przy leżeniu.

Dysfunkcje mięśni dna miednicy – nadmiernie napięte lub osłabione mięśnie

Zarówno nadmierne napięcie, jak i osłabienie mięśni dna miednicy może się przyczyniać do występowania bólu tej okolicy. Przy nadmiernym napięciu pojawia się ból miednicy przy siedzeniu, problemy z wypróżnianiem oraz ból podczas stosunku, a przy osłabieniu – ból miednicy, wysiłkowe nietrzymanie moczu i uczucie ciężkości w podbrzuszu.

Ból stawów krzyżowo-biodrowych

Pojawiający się ból miednicy z tyłu lub ból miednicy promieniujący do nóg może świadczyć o zapaleniu lub dysfunkcji stawów krzyżowo-biodrowych. Może to być także ból promieniujący z odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

Ból miednicy w ciąży – rozejście spojenia łonowego i rozciąganie więzadeł

Ból miednicy w ciąży pojawia się w wyniku działania relaksyny – hormonu, który powoduje rozluźnienie więzadeł i stawów miednicy. Dodatkowym czynnikiem nasilającym dyskomfort jest rosnący nacisk macicy na dno miednicy.

Niestety w wyniku działania relaksyny może też dojść do rozejścia spojenia łonowego. Ból wówczas pojawia się w dole brzucha i okolicy spojenia łonowego, nasila się np. podczas chodzenia.

Wady postawy i przeciążenia jako przyczyna bólu miednicy

W wyniku takich wad jak np. asymetria miednicy, przodopochylenie miednicy może dochodzić do przeciążeń mięśniowo-powięziowych, nierównomiernego obciążenia stawów biodrowych oraz upośledzenia biomechaniki chodu. W efekcie pojawia się dyskomfort i bóle w miednicy.

Wspomnieć trzeba, że przyczyną bólu może być siedzący tryb życia. Wielogodzinne przebywanie w pozycji siedzącej niekorzystnie wpływa na mięśnie dna miednicy oraz inne mięśnie stabilizujące miednicę, ponadto powoduje ucisk kości ogonowej. Krzywe siedzenie lub garbienie obciąża też stawy krzyżowo-biodrowe.

Urazy i złamania miednicy

Wszelkiego rodzaju urazy, w tym złamania miednicy i uszkodzenia tkanek miękkich (powstałe np. po upadku lub wypadku komunikacyjnym) są przyczyną ostrego, silnego bólu. Takie sytuacje wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Przyczyny bólu miednicy – pokarmowe i inne

W obrębie miednicy zlokalizowane są narządy należące do układu pokarmowego – jelita i odbytnica. Nieprawidłowości i choroby tych organów także mogą przyczyniać się do występowania bólu miednicy.

Zespół jelita drażliwego (IBS) a ból miednicy

Przewlekły ból miednicy zazwyczaj współwystępuje z zespołem jelita drażliwego. W przebiegu IBS głównymi objawami są nawracające bóle brzucha, wzdęcia i zaburzenia wypróżniania. Ból często promieniuje do dołu brzucha i jest odczuwany jako ból miednicy. Często też u osób z IBS dochodzi do nadmiernego napięcia mięśni dna miednicy, co nasila dolegliwości bólowe.

Choroba Leśniowskiego-Crohna

Choroba Leśniowskiego-Crohna przebiega z przewlekłym procesem zapalnym w układzie pokarmowym, ból miednicy może być skutkiem rozprzestrzenienia się stanu zapalnego z jelit na tkanki dna miednicy. Tworzą się wtedy zrosty, ropnie i przetoki.

Zaparcia i wzdęcia a uczucie bólu i ucisku w miednicy

Nagromadzenie gazów w jelitach i mas kałowych powoduje uciskanie innych struktur w miednicy i jednocześnie tępy ból w podbrzuszu. Dodatkowo silne parcie i próby wypróżnienia mogą zwiększać napięcie mięśni dna miednicy.

Stres i czynniki psychogenne – przewlekły ból miednicy bez uchwytnej przyczyny

W niektórych przypadkach diagnostyka nie wykazuje żadnej przyczyny chorobowej, co może świadczyć o tym, że ból ma podłoże psychogenne. Chroniczny stres, lęk i napięcie to czynniki, które wywołują nieświadome zaciskanie mięśni dna miednicy, co z czasem prowadzi do powstawania punktów spustowych.

Ponadto utrzymujący się długotrwale wysoki poziom kortyzolu sprzyja stanom zapalnym i może uwrażliwiać układ nerwowy, przez co ból miednicy jest odczuwany jako silniejszy. Wspomnieć warto, że stres jest czynnikiem nasilającym ból miednicy pojawiający się z przyczyn fizycznych.

Diagnostyka bólu miednicy – jakie badania i do jakiego lekarza?

Najlepiej najpierw udać się do lekarza POZ. Przeprowadzi on szczegółowy wywiad – ważne jest ustalenie, czy jest to ból kości miednicy i nóg, ból miednicy z tyłu lub ból promieniujący. Lekarz zapyta o jego nasilenie i okoliczności, w których się pojawia, czy towarzyszą mu inne objawy. Ponadto przeprowadzi badanie fizykalne. W razie potrzeby zleci dodatkowe badania laboratoryjne i obrazowe oraz wypisze skierowanie do specjalisty.

Ginekolog, ortopeda, urolog czy gastroenterolog

Kobiety z podejrzeniem schorzeń układu rozrodczego powinny się zgłosić do ginekologa. Chorobami związanymi z układem moczowym zajmuje się natomiast urolog. Przy problemach z układem mięśniowo-szkieletowym należy iść do ortopedy lub fizjoterapeuty. Gastroenterolog będzie pomocy przy zaburzeniach ze strony układu pokarmowego.

USG miednicy i jamy brzusznej

Jeśli chodzi o badania, to podstawowym badaniem jest USG miednicy i jamy brzusznej. Dodatkowo u kobiet konieczne może być USG przezpochwowe.

RTG, tomografia i rezonans magnetyczny miednicy

Jeśli USG nie było wystarczające, wówczas wykonuje się tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. Przy schorzeniach związanych z układem kostnym potrzebne będzie też zdjęcie RTG.

Badania laboratoryjne

Zazwyczaj wskazana jest morfologia, a także ogólne badanie moczu i ewentualnie posiew. W zależności od kierunku, w którym podąża diagnostyka, konieczne mogą być dodatkowe badania.

Fizjoterapeuta uroginekologiczny

Coraz popularniejszą opcją są konsultacje z fizjoterapeutą uroginekologicznym. Jest to specjalista, który zajmuje się m.in. diagnozowaniem i leczeniem dysfunkcji w obrębie dna miednicy i jamy brzusznej, w tym przewlekłego bólu miednicy.

Po przeprowadzeniu wywiadu i badań fizykalnych, w tym badania przez pochwę lub przez odbyt dobiera odpowiednią terapię. Obejmuje ona trening mięśni dna miednicy, który przywraca ich prawidłowe napięcie, a także terapię manualną i ćwiczenia oddechowe.

Leczenie bólu miednicy

Co stosuje się przy bólu miednicy? Zazwyczaj łączy się leczenie objawowe z leczeniem przyczynowym, dlatego tak ważne jest ustalenie, dlaczego miednica boli.

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne przy bólu miednicy

Doraźnie należy przyjmować leki przeciwbólowe i przeciwzapalne – niesteroidowe leki przeciwzapalne, np. z ibuprofenem lub ketoprofenem. W niektórych przypadkach lepszym rozwiązaniem mogą być leki rozkurczowe. Gdy ból jest bardzo nasilony i leki bez recepty nie działają, lekarz może zlecić mocniejsze środki.

Leczenie hormonalne przy schorzeniach ginekologicznych

U kobiet zmagających się z endometriozą lub bardzo bolesnymi miesiączkami potrzebne może być leczenie hormonalne, np. tabletki antykoncepcyjne lub gestageny.

Fizjoterapia dna miednicy – ćwiczenia i terapia manualna

Przy nadmiernym napięciu mięśniowym zaleca się zgłosić do fizjoterapeuty uroginekologicznego, który przeprowadzi terapię manualną – zewnętrzną i wewnętrzną pracę na tkankach, biofeedback. Niezwykle ważne są też ćwiczenia mięśni dna miednicy – ćwiczenia mięśni Kegla.

Leczenie operacyjne – kiedy konieczne?

Operacja jest rzadko stosowaną metodą leczenia bólu miednicy, jest wykorzystywana wyłącznie w określonych wskazaniach, m.in. przy poważnych złamaniach miednicy, a także przy schorzeniach ginekologicznych, gdy usuwa się np. ogniska endometriozy, mięśniaki macicy, torbiele jajników.

Suplementacja wspierająca stawy, kości i układ nerwowy

Odpowiednio dobrana suplementacja może być ogromnym wsparciem. Warto stosować suplementy diety, które działają wzmacniająco na kości i stawy. Szczególnie polecana jest witamina D, witamina K, witamina C i kolagen, wapń, cynk, glukozamina i chondroityna. Warto też wspierać układ nerwowy i mięśniowy, w czym pomoże magnez oraz witaminy z grupy B.

Można ponadto sięgać po kwasy Omega-3, które wykazują właściwości przeciwzapalne. Przy zaburzeniach ze strony układu pokarmowego wskazane są środki na trawienie oraz probiotyki.

Kiedy ból miednicy wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej?

Czy bóle w miednicy zawsze wymagają pomocy lekarskiej? Nie zawsze, ale często konsultacja z lekarzem jest potrzebna. Czasem wręcz trzeba skorzystać z natychmiastowej pomocy medycznej. Wskazaniem jest m.in. uraz lub złamanie miednicy, nagły, silny i szybko narastający ból miednicy, szczególnie w sytuacji, gdy towarzyszą mu objawy stanu zapalnego lub infekcji, doszło do zatrzymania moczu lub wystąpiły zaburzenia neurologiczne.

Pojawienie się bólu miednicy może oznaczać wiele różnych problemów zdrowotnych. Niektóre są dość błahe, inne bardzo poważne. Nie należy więc bagatelizować tego objawu, zwłaszcza gdy utrzymuje się dłużej lub gwałtownie się nasila. Wskazana jest wizyta u lekarza, który zleci odpowiednie badania lub skieruje do specjalisty.