Jak kawa wpływa na działanie leków?

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Kawa to jeden z najpopularniejszych napojów na świecie. Wiele osób pije ją do śniadania w tym samym czasie, gdy przyjmuje poranną dawkę leków. Co kończy się tym, że tabletki popijane są właśnie kawą. W przypadku niektórych leków skutki uboczne takiego postępowania mogą być bardzo poważne. Jaki wpływ ma kofeina na działanie leków? 

Spis treści:

• Czy można popijać leki kawą?
• Mechanizmy interakcji kawy z lekami
• Kawa a leki przeciwbólowe i przeciwzapalne
• Kawa a antybiotyki – czy można łączyć?
• Kawa a leki na tarczycę
• Kawa a leki psychotropowe
• Kawa a leki na astmę i choroby układu oddechowego
• Kawa a leki hormonalne
• Kawa a suplementy diety i minerały
• Inne leki, których nie należy łączyć z kawą
• Ile czasu powinno minąć między kawą a lekiem?
• Skutki uboczne łączenia kawy z lekami

Czy można popijać leki kawą? 

Czy leki można popijać kawą? Nie, nie wolno popijać lekarstw, a nawet suplementów diety kawą (a także innymi napojami, które zawierają kofeinę jak np. herbata, napoje energetyczne). Wprawdzie nie ze wszystkimi substancjami kawa wchodzi w interakcje, ale lepiej trzymać się zasady, żeby wszystkie tabletki i kapsułki popijać wodą! Wskazana jest woda przegotowana lub niskozmineralizowana – w temperaturze pokojowej. 

Ogólne zasady łączenia kawy z lekami

Aby uniknąć kłopotów, kawy nie można używać do popijania leków! Nie oznacza to, że należy całkowicie z niej zrezygnować. Należy jednak zachować odpowiedni odstęp między kawą a lekiem. Zazwyczaj zaleca się utrzymywać przynajmniej 1-2 godziny przerwy między zażyciem leków a wypiciem kawy. Osoby, które przyjmują hormony tarczycy, powinny wydłużyć ten odstęp do 2-4 godzin. 

Jak kawa wpływa na organizm? 

Picie kawy może wpływać na organizm dwojako – zarówno pozytywnie, jak i negatywnie. Kawę głównie pije się, aby się pobudzić, poprawić koncentrację, zmniejszyć senność. Uważa się, że może ona ograniczać rozwój chorób neurodegeneracyjnych. Przyspiesza metabolizm. Jako źródło substancji antyoksydacyjnych zwalcza wolne rodniki. 

Niestety spożywanie kawy w dużych ilościach może powodować bóle głowy, rozdrażnienie i bezsenność. Może też zwiększać wydzielanie kwasu żołądkowego. Ponadto kawa działa moczopędnie, może się przyczyniać do wzrostu ciśnienia krwi oraz do zaburzenia wchłaniania żelaza.

Mechanizmy interakcji kawy z lekami

Choć kawa jest pyszna, a jej picie przynosi sporo korzyści, to osoby przyjmujące leki muszą zachować ostrożność. Jest to spowodowane faktem, że zawarte w kawie składniki mogą wchodzić w różne interakcje z substancjami leczniczymi. Mogą one wpływać na ich wchłanianie, metabolizm oraz wydalanie. 

Wpływ na wchłanianie substancji czynnych 

Kawa zawiera kofeinę i garbniki, które mogą zakłócać wchłanianie substancji leczniczych. Popijanie leków kawą może przyspieszać lub spowalniać ich wchłanianie, co ma bezpośrednie przełożenie na efekt leczniczy. Jednocześnie może spowodować wystąpienie działań niepożądanych. 

Zaburzenia metabolizmu leków w wątrobie 

Leki są metabolizowane w wątrobie, podobnie jak kofeina. W procesie metabolizowania kofeiny i niektórych leków wykorzystywany jest enzym CYP1A2. Konkurencja metaboliczna może doprowadzić do spowolnienia rozkładu kofeiny (jej działanie pobudzające się wydłuża) i rozkładu leków (ryzyko ich toksyczności wzrasta). 

Efekt synergiczny – wzmocnienie działania 

Kofeina i niektóre substancje czynne działają synergicznie, czyli kofeina po prostu potęguje działanie leków, co czasem wykorzystuje się do zapewnienia silniejszego efektu leczniczego, a czasem jest źródłem zwiększonego ryzyka działań niepożądanych. 

Wiązanie substancji przez garbniki 

Garbniki wykazują zdolność tworzenia z niektórymi substancjami leczniczymi nierozpuszczalnych kompleksów. W konsekwencji ich wchłanianie z przewodu pokarmowego jest zmniejszone. Tak się dzieje, podczas łączenia kawy m.in. z lewotyroksyną, preparatami wapnia, żelaza i magnezu.

Kawa a leki przeciwbólowe i przeciwzapalne 

Warto zacząć od kwestii „kawa a leki przeciwbólowe”. Leki przeciwbólowe to zróżnicowana grupa, jednak niezależnie od rodzaju substancji leczniczej trzeba sobie zapamiętać, że nie należy ich popijać kawą! 

Aspiryna, ibuprofen, paracetamol 

Takie leki przeciwbólowe jak paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen, kwas acetylosalicylowy – aspiryna) nie mogą być popijane ani kawą, ani herbatą, ani innymi napojami z kofeiną.

Leki z kofeiną w składzie 

Mówi się, że paracetamol i kawa to nie jest najlepsze połączenie, a przecież w aptekach można znaleźć produkty lecznicze zawierające kofeinę i paracetamol (lub kofeinę i kwas acetylosalicylowy). Takie połączenie zwiększa skuteczność działania przeciwbólowego leku (efekt synergii). 

Należy jednak pamiętać, że leki z takim składem nie są zalecane dla osób wrażliwych na działanie kofeiny, osób z chorobami układu krążenia i chorobami wątroby. Ponadto pod żadnym pozorem nie można ich dodatkowo popijać kawą, może to doprowadzić do przedawkowania kofeiny. 

Skutki uboczne połączenia 

Czym może się skończyć stosowanie leków przeciwbólowych i kawy? Skutkiem ubocznym może być podrażnienie żołądka, nadmierne pobudzenie, kołatanie serca, drażliwość, drżenie rąk, ból głowy, bezsenność. 

Ryzyko uszkodzenia żołądka 

Co się stanie, gdy jednocześnie przyjmowany jest ibuprofen i kawa? Kofeina w połączeniu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi jak np. kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, naproksen nasila ryzyko uszkodzenia śluzówki żołądka.

Dzieje się tak, gdyż leki te działają drażniąco na żołądek, a kawa dodatkowo zwiększa wydzielanie kwasu solnego. Skutkiem ubocznym może być zgaga, krwawienie z przewodu pokarmowego, powstawanie nadżerek i rozwój wrzodów żołądka.

Kawa a antybiotyki – czy można łączyć? 

Antybiotyki to kolejna grupa leków, która nie może być łączona z kawą – choć oczywiście ryzyko działań niepożądanych nie jest takie samo w przypadku wszystkich antybiotyków. 

Jak kawa wpływa na antybiotykoterapię? 

Należy wiedzieć, że kawa może osłabiać działanie antybiotyków, a nawet całkowicie blokować ich działanie. Powoduje zaburzenia wchłaniania substancji leczniczych. 

Które antybiotyki reagują z kofeiną? 

Wśród antybiotyków, które mogą wchodzić w interakcję z kawą, wymienia się fluorochinolony jak cyprofloksacyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna i gemifloksacyna. 

Cyprofloksacyna i inne fluorochinolony 

Najsilniej z kawą reaguje cyprofloksacyna, dlatego na czas leczenia zaleca się całkowicie zrezygnować ze wszystkich napojów z kofeiną. Skutki uboczne mogą też pojawiać się po popijaniu innych fluorochinolonów kawą. Powoduje to spowolnienie rozkładu kofeiny, co wywołuje m.in. bóle głowy, nadmierne pobudzenie, nerwowość, podwyższone ciśnienie, drgawki, bezsenność i kołatanie serca. 

Zalecany odstęp czasowy 

Odstęp między kawą a lekiem z grupy antybiotyków powinien wynosić przynajmniej dwie godziny.

Kawa a leki na tarczycę

Czy leki można popijać kawą? Warto to powtórzyć – nie należy popijać leków kawą! Szczególnie muszą o tym pamiętać osoby z chorobami tarczycy! Jakie mogą być skutki łączenia kawy i leków na tarczycę? 

Lewotyroksyna – najważniejsze przeciwwskazanie 

Na kawę (zwłaszcza z mlekiem) muszą uważać osoby przyjmujące lewotyroksynę. Jest to syntetyczny hormon tarczycy, który stosuje się w leczeniu niedoczynności tarczycy.

Zmniejszenie wchłaniania nawet o 50% 

Kawa aż o połowę może zmniejszać wchłanianie leków na tarczycę zawierających lewotyroksynę, tym samym osłabia ich działanie i wpływa na wzrost poziomu TSH. 

Kiedy można pić kawę przy lekach na tarczycę? 

Choć zwykle zaleca się utrzymanie około 1-2 godzin przerwy między kawą i lekami, tak w przypadku leków na tarczycę wskazany jest nawet 3-4-godzinny odstęp.

Kawa a leki psychotropowe 

Jak wygląda kwestia – kawa a leki przeciwdepresyjne i inne leki psychotropowe? Ta grupa wchodzi w interakcje z kawą – kofeina może osłabiać działanie leków i nasilać objawy niepożądane. Należy zawsze utrzymywać około dwóch godzin odstępu między przyjęciem dawki leku, a wypiciem kawy. 

Leki przeciwdepresyjne starszej generacji 

Leki przeciwdepresyjne starszej generacji, np. trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) i kofeina to bardzo złe połączenie. Może prowadzić do wystąpienia bardzo silnych działań niepożądanych jak drażliwość, lęk, pobudzenie, niepokój, bezsenność i kołatanie serca. Dodatkowo kawa zaburza wchłanianie leków i osłabia ich działanie. 

SSRI i IMAO 

Czy zawsze połączenie kawa a leki antydepresyjne to problem? Właściwie to tak. Również łączenie selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) i inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO) z kawą wymaga zachowania środków ostrożności, np. w przypadku IMAO należy unikać nadmiernego spożycia kofeiny, gdyż jest to zagrożone nasileniem lęku i zwiększeniem ciśnienia krwi. 

Kawa może zmniejszać wchłanianie niektórych leków przeciwdepresyjnych lub może nasilać ich działanie stymulujące. Powoduje to wystąpienie m.in. problemów z zasypianiem, niepokoju, roztrzęsienia i drżenia rąk. 

Leki uspokajające i nasenne 

Należy też omówić zagadnienie „kawa a leki uspokajające”. Kofeina zawarta w kawie działa pobudzająco, tym samym osłabia działanie leków uspokajających i nasennych jak np. benzodiazepinów. Mało tego, może wywoływać takie działania jak niepokój i drżenie. 

Wpływ na skuteczność terapii 

Osoby, które przyjmują leki psychotropowe – leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne, leki przeciwlękowe, leki nasenne, leki uspokajające, stabilizatory nastroju, muszą się liczyć z tym, że picie kawy podczas terapii może im zaszkodzić (zwiększa ryzyko działań niepożądanych) lub może osłabić działanie leków.

Kawa a leki na astmę i choroby układu oddechowego 

Nie można nie wspomnieć o zależności – kawa a leki na astmę. Wiele leków stosowanych w chorobach układu oddechowego może wchodzić w interakcje z kawą. Ponadto sama kofeina wykazuje wpływ na działanie oskrzeli (działa na nie rozszerzająco). 

Teofilina i aminofilina 

Teofilina i aminofilina to leki rozszerzające oskrzela, które stosowane są w leczeniu astmy. Ułatwiają one oddychanie, ale są obciążone ryzykiem pojawienia się bólu głowy, drażliwości, niepokoju, bólu brzucha, wysokiego ciśnienia i kołatania serca. Niestety w połączeniu z kawą oraz napojami zawierającymi kofeinę ryzyko to znacząco się zwiększa.

Nagromadzenie substancji w organizmie 

Warto też zwrócić uwagę na to, że kofeina i teofilina mają podobną budowę chemiczną, ich jednoczesne stosowanie może spowodować kumulowanie się w organizmie substancji o podobnym działaniu, co wyołuje różne skutki uboczne. 

Skutki uboczne – kołatanie serca, bezsenność 

Najpoważniejszym działaniem niepożądanym, które może się pojawić po jednoczesnym stosowaniu kofeiny i leków na astmę jest kołatanie serca – tachykardia. Ponadto częstym skutkiem ubocznym jest bezsenność, niepokój, drżenie mięśni.

Kawa a leki hormonalne 

Już wcześniej przy okazji leków na tarczycę wspomniana została kwestia – kawa a leki hormonalne. Ale nie są to jedyne leki zawierające hormony, których nie można popijać kawą. 

Tabletki antykoncepcyjne 

Antykoncepcja a kawa – kobiety stosujące tabletki antykoncepcyjne muszą pamiętać, że te leki mogą wpływać na opóźnienie metabolizmu kofeiny, powodując np. przyspieszone bicie serca, bezsenność i inne skutki uboczne. 

Hormonalna terapia zastępcza 

Kobiety przechodzące menopauzę, które stosują hormonalną terapię zastępczą, powinny ograniczyć spożycie kofeiny. Kawa przyczynia się do zmniejszenia poziomu estrogenów, a także do zwiększenia poziomu kortyzolu, co przekłada się na nasilenie np. uderzeń gorąca i wahań nastroju. 

Wpływ na wchłanianie hormonów 

Kawa upośledza wchłanianie lewotyroksyny, unikać trzeba zwłaszcza kawy z mlekiem, gdyż wapń zawarty w mleku dodatkowo zmniejsza wchłanianie hormonów tarczycy. Ponadto kawa może zwiększać poziom kortyzolu i adrenaliny (kofeina działa stymulująco na nadnercza) i zmniejszać poziom estrogenów.

Kawa a suplementy diety i minerały

Ostrożność trzeba zachować, gdy przyjmuje się suplementy diety, a także witaminy i składniki mineralne. Wspomnieć trzeba przede wszystkim o kwestiach – żelazo a kawa, magnez a kawa, wapń a kawa oraz cynk a kawa. 

Magnez, potas, wapń – wiązanie w przewodzie pokarmowym 

Kawa zawiera substancje, które wiążą w przewodzie pokarmowym takie składniki jak magnez, wapń i potas, co ogranicza ich wchłanianie. Nie należy więc popijać kawą preparatów zawierających te minerały i nie należy jej pić podczas posiłków. 

Żelazo – zmniejszone wchłanianie do 60% 

Kofeina i polifenole hamują wchłanianie żelaza. Tworzą nierozpuszczalne kompleksy w przewodzie pokarmowym, wskutek czego wchłanianie żelaza nie jest możliwe. Dotyczy to w największym stopniu żelaza niehemowego (pochodzenia roślinnego). Niewskazane jest zatem picie kawy do posiłków i popijanie kawą suplementów diety zawierających żelazo. 

Cynk i inne minerały 

Ze względu na zawartość polifenoli i tanin kawa ogranicza wchłanianie nie tylko żelaza, wapnia i magnezu, ale i cynku, selenu oraz miedzi. 

Warto też powiedzieć o tym, że kawa negatywnie wpływa na wchłanianie witamin. Nie zaleca się popijać nią takich witamin jak: witamina C, witamina D, witaminy z grupy B. Choć witamina A i witamina E nie są wrażliwe na działanie kawy, to i tak nie zaleca się popijać ich tym napojem.

Inne leki, których nie należy łączyć z kawą 

Grupa leków, jakie wchodzą w interakcje z kawą, jest duża. Należą do niej nawet leki na biegunkę. Kawa działa stymulująco na jelita, czyli niweluje działanie tych leków. Również stosowane wspomagająco podczas biegunki probiotyki mogą zostać osłabione przez kawę (kawa ma kwaśne pH, co jest niekorzystne dla bakterii probiotycznych). 

Z kawą nie można też łączyć takich preparatów jak leki na serce, leki na cukrzycę lub leki na przeziębienie! Szczególnie istotny dla wielu osób jest problem – kawa a leki na nadciśnienie. 

Leki na cukrzycę 

Kawa osłabia działanie leków na cukrzycę, przez co wzrasta poziom glukozy we krwi. Nie należy nią popijać tych leków, nie należy też pić jej w ciągu kilku godzin po przyjęciu dawki leku. 

Leki przeciwzakrzepowe 

Kwestia kawa a leki przeciwzakrzepowe wygląda podobnie jak w przypadku innych leków. Nie można ich popijać kawą! Odstęp między lekiem a kawą powinien wynosić około 2-3 godziny. Nadmiar kofeiny może wpływać na zwiększenie krzepliwości krwi, jednocześnie ogranicza działanie leków. W temacie leki na serce a kawa trzeba jeszcze dodać, że może ona także osłabiać działanie leków na arytmię. 

Leki na nadciśnienie 

Wiele osób zastanawia się nad kwestią leki na nadciśnienie a picie kawy. Osoby, które przyjmują leki na nadciśnienie, nie muszą z niej rezygnować. Kofeina wprawdzie może chwilowo podnosić ciśnienie i osłabiać działanie leków takich jak np. inhibitory ACE i beta-blokery, ale wystarczy odczekać około 1-2 godziny między kawą i lekiem, aby uniknąć takich problemów. 

Efedryna i pseudoefedryna 

Efedryna i pseudoefedyna są sympatykomimetykami, które stosuje się m.in. w przypadku przeziębienia i alergii. Działają one obkurczająco na naczynia krwionośne, dzięki czemu zmniejszają obrzęk śluzówki nosa. Jednocześnie wykazują one działanie stymulujące na ośrodkowy układ nerwowy i serce, przy czym efedryna dużo silniejsze. Ze względu na ryzyko wystąpienia silnego pobudzenia, kołatanie serca, wzrostu ciśnienia krwi, drżenia rąk i bezsenności nie można ich łączyć z kawą.

Ile czasu powinno minąć między kawą a lekiem? 

Bezpieczny odstęp między kawą a lekiem w większości przypadków wynosi przynajmniej jedną godzinę, a najlepiej dwie. Odstęp powinien być dłuższy, gdy stosuje się lewotyroksynę.

Skutki uboczne łączenia kawy z lekami 

Na koniec warto ponownie wymienić, jakie są najczęstsze skutki uboczne łączenia kawy i leków. 

Kołatanie serca i zaburzenia rytmu 

Kofeina działa pobudzająco, co w połączeniu z niektórymi lekami może wywoływać kołatanie serca i zaburzenia rytmu (arytmia). 

Ból głowy i zawroty 

Częstym działaniem niepożądanym popijania leków kawą jest ból głowy, a nawet zawroty głowy. 

Nerwowość i bezsenność 

Z uwagi na interakcje kawy i niektórych leków mogą występować problemy ze snem, niepokój i nerwowość. 

Problemy żołądkowe 

Kawa powoduje zwiększenie produkcji kwasu solnego w żołądku, przy stosowaniu jej razem z lekami drażniącymi śluzówkę żołądka, może wystąpić np. krwawienie z układu pokarmowego lub zgaga. 

Nadciśnienie

Kofeina zwiększa ciśnienie krwi. Jeśli jest stosowana z lekami o podobnym działaniu, efekt ten jest bardzo nasilony. 

Czy leki można popijać kawą? Nie należy łączyć kawy z lekami! Po pierwsze nie można nią popijać leków. Po drugie trzeba utrzymywać odpowiedni odstęp między dawką leku a filiżanką kawy. Jest to ważne, gdyż kofeina i inne składniki zawarte w kawie mogą wchodzić w interakcje z substancjami leczniczymi.