Jak leczyć oczy naświetlone od słońca?
05.03.2026mgr farm. Jarosław Buczarski
Gdy mówimy o ochronie przeciwsłonecznej, w domyśle mamy stosowane na skórę kremy z filtrami. Niestety promieniowanie ultrafioletowe może być tak samo szkodliwe dla skóry, jak i dla oczu. Długotrwałe przebywanie na pełnym słońcu bez odpowiedniej ochrony może doprowadzić do naświetlenia oczu. Czym się to objawia? Jak leczyć naświetlone oczy od słońca? Jak chronić oczy przed promieniami UV?
Spis treści:
- Czym jest naświetlenie oczu od słońca?
- Kto jest najbardziej narażony?
- Objawy naświetlonych oczu
- Pierwsza pomoc. Co robić natychmiast przy naświetlonych oczach?
- Leczenie domowe naświetlonych oczu
- Produkty apteczne na naświetlone oczy
- Kiedy konieczna wizyta u okulisty?
Czym jest naświetlenie oczu od słońca?
Naświetlenie oczu od słońca (fotokeratitis) to nic innego jak oparzenie rogówki i spojówki, do którego doszło wskutek nadmiernej ekspozycji na promienie ultrafioletowe. Ma to miejsce, gdy oczy nie są dostatecznie chronione okularami przeciwsłonecznymi z filtrami UV. Naświetlone oczy to przypadłość, na którą jesteśmy narażeni zarówno latem, jak i zimą.
Takie uszkodzenia pojawiają się często nad morzem oraz w wysokich górach, gdzie słońce dodatkowo obija się od wody lub śniegu i lodu. Ze względu na to, że największe ryzyko naświetlenia oczu występuje w wysokich górach (im wyżej, tym większe jest natężenie promieniowania UV), stan ten określany jest również jako ślepota śnieżna.
Kto jest najbardziej narażony?
Choć na naświetlenie oczu narażony jest właściwie każdy, kto nie dba o właściwą ochronę oczu, to są sytuacje, gdy to ryzyko jest większe. Są to wspomniane wcześniej pobyty na plaży lub na nartach oraz wspinaczka wysokogórska. Jednak sytuacja, gdy jesteśmy na pełnym słońcu, to nie jest jedyne zagrożenie. Uszkodzenie może nastąpić wskutek oglądania zaćmienia słońca bez specjalnej ochrony.
Promienie UV emitowane jest nie tylko przez słońce. Na naświetlone oczy narażeni są spawacze. Podczas spawania obowiązkowa jest specjalna przyłbica. Bez niej może dojść do ostrego oparzenia rogówki. Ponadto duże ryzyko występuje u osób, które pracują z laserami (np. technicy, personel medyczny) oraz u osób, które poddają się naświetlaniu lampą kwarcową.
Czynnikiem ryzyka jest niedobór antyoksydantów (np. witaminy C). Rolą antyoksydantów jest ochrona komórek przed różnymi uszkodzeniami. Częściej naświetlenie oczu od słońca dotyczy osób o jasnej karnacji i o jasnych oczach. Im mniej jest pigmentu, tym bardziej szkodliwe jest działanie promieni UV na oczy.
Objawy naświetlonych oczu
Jakie są objawy naświetlonych oczu? Dolegliwości dotyczą niemalże wyłącznie oczu, choć czasem mogą pojawiać się również bóle głowy.
Kiedy pojawiają się objawy? (3-12h opóźnienie)
Typowe jest to, że objawy naświetlonych oczu nie pojawiają się od razu. Zazwyczaj od nadmiernej ekspozycji na słońce do momentu wystąpienia objawów mija od 3 do 12 godzin. W większości przypadków dolegliwości samoistnie ustępują po 24-48 godzinach.
Silny ból oczu
Głównym symptomem jest silny ból oczu, który nie znika po zamknięciu oczu. Można zauważyć, że nasila się on podczas poruszania gałkami ocznymi. Często jest to ból o charakterze pulsującym.
Uczucie piasku pod powiekami
Wraz z bólem pojawia się nieprzyjemne uczucie ciała obcego pod powiekami, opisywane jako uczucie piasku w oczach.
Łzawienie i zaczerwienienie
Oczy są zaczerwienione, pojawia się uczucie pieczenia, mrowienia i swędzenia. Ponadto oczy nadmiernie łzawią, co jest naturalną reakcją organizmu na oparzenie i podrażnienie oka.
Światłowstręt
Charakterystyczny jest również światłowstręt, czyli ekstremalna nadwrażliwość na światło. Podczas ekspozycji na światło występuje konieczność mrużenia lub zamykania oczu.
Obrzęk powiek i spojówek
Często pojawia się obrzęk powiek i spojówek. Osoby, u których doszło do oparzenia rogówki i spojówki, mogą mieć trudność z otworzeniem oczu.
Tymczasowe zaburzenia widzenia
Niemal w każdym przypadku pojawia się jakiś stopień zaburzenia widzenia. Najczęściej to po prostu utrata ostrości widzenia, wrażenie widzenia przez mgłę lub mroczki w polu widzenia. W rzadszych przypadkach następuje tymczasowa utrata wzroku.
Skurcz powiek
Obronną reakcją oka na naświetlenie jest skurcz powiek, czyli mimowolne zamykanie powiek lub drganie powiek.
Pierwsza pomoc. Co robić natychmiast przy naświetlonych oczach?
Gdy pojawią się pierwsze oznaki naświetlenia oczu, należy jak najszybciej zacząć działać. Pierwsza pomoc przy naświetlonych oczach obejmuje przede wszystkim zmniejszenie dyskomfortu oraz ochronę podrażnionych oczu przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych. Co jest dobre na naświetlone oczy?
Zejście ze słońca, ciemne pomieszczenie
W pierwszej kolejności należy ograniczyć ekspozycję oczu na promienie ultrafioletowe. Zaleca się przebywać w zacienionym pomieszczeniu – zaleca się zasunąć zasłony, należy też unikać włączania jasnych świateł.
Zdjęcie soczewek kontaktowych
Osoby, które noszą soczewki kontaktowe, powinny je jak najszybciej zdjąć. Co więcej, do czasu wyleczenia oczu, nie powinno się ich zakładać.
Zimne okłady – jak stosować
Co na naświetlone oczy? Ukojenie w przypadku bólu, obrzęku oraz uczucia pieczenia i swędzenia mogą przynieść zimne okłady. Zmniejszają opuchliznę oraz redukują zaczerwienienie. Ograniczając odczuwany dyskomfort, zapewniają oczekiwaną ulgę.
Chłodne kompresy należy kłaść na zamknięte powieki. Zaleca się je pozostawić na 10-15 minut. Taki zabieg można powtarzać kilka razy dziennie. Okłady można wykonywać ze schłodzonych łyżek, kompresów żelowych lub z gazików zamoczonych w zimnej wodzie lub w schłodzonym naparze ze świetlika.
Domowe sposoby na naświetlone oczy obejmują także stosowanie okładów z rumianku lub herbaty, które pomagają zmniejszać stan zapalny. Najpierw należy saszetki z czarną herbatą lub rumiankiem zaparzyć, a następnie ostudzić. Tak przygotowane torebki można położyć na zamknięte powieki na kilkanaście minut.
Alternatywą są też okłady ze schłodzonych plastrów ogórka. A czy warto stosować ziemniaki na naświetlone oczy? Taki sposób jest często polecany, gdyż ziemniak wykazuje działanie przeciwzapalne. Wystarczy plastry surowego, obranego ziemniaka (można go wcześniej schłodzić w lodówce) położyć na zamknięte powieki na 10-15 minut.
Przemywanie oczu czystą wodą
Oczy można przemywać chłodną, czystą wodą. Choć jeszcze lepsza będzie sól fizjologiczna na naświetlone oczy. Ampułki z roztworem soli fizjologicznej można uprzednio schłodzić w lodówce. Sól fizjologiczna łagodzi pieczenie i uczucie piasku pod powiekami, a także zmniejsza zaczerwienienie.
Zamknięcie oczu – odpoczynek
Naświetlone oczy od słońca potrzebują odpoczynku! Wskazane jest, aby możliwie jak najwięcej czasu spędzać z zamkniętymi oczami.
Leczenie domowe naświetlonych oczu
Do domowego leczenia naświetlonych oczu można wykorzystywać także różnego rodzaju leki oraz preparaty apteczne.
Krople nawilżające – sztuczne łzy
Najskuteczniejszym sposobem przywracania komfortu oczom jest stosowanie kropli nawilżających typu sztuczne łzy. Oprócz nawilżenia zapewniają one łagodzenie objawów suchości i podrażnienia oczu, np. pieczenia, zaczerwienienia i swędzenia. Działają też ochronnie.
Leki przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen)
Czasem ból oczu jest bardzo nasilony, dodatkowo towarzyszy mu ból głowy. Wówczas należy sięgnąć po leki przeciwbólowe. Wystarczające będą środki dostępne bez recepty, np. paracetamol oraz ibuprofen (ibuprofen działa też przeciwzapalnie).
Unikanie jasnego światła
W przypadku, gdy doszło do naświetlenia oczu, należy zapewnić oczom dogodne warunki do leczenia. Należy więc unikać jasnego światła słonecznego i sztucznego. Zaleca się także ograniczyć czas spędzany przed ekranami.
Noszenie okularów przeciwsłonecznych w pomieszczeniu
Aby uniknąć oparzenia rogówki, należy nosić okulary przeciwsłoneczne, ale tylko te dobrej jakości z filtrem (UV400), które skutecznie blokują dostęp promieni UVA i UVB. Tanie okulary bez filtra niestety nasilają ryzyko uszkodzenia oka. Dzieje się tak, gdyż ciemne szkła powodują rozszerzenie źrenicy, przez co więcej promieni UV wnika do wnętrza oka.
Okulary przeciwsłoneczne nie tylko zapobiegają uszkodzeniom oczu wskutek nadmiernej ekspozycji na słońce, ale są też istotnym elementem w procesie leczenia naświetlonych oczu. Chronią one podrażnione oko przed promieniowaniem UV, a także umożliwiają funkcjonowanie w przypadku światłowstrętu. Okulary przeciwsłoneczne trzeba nosić nie tylko na zewnątrz, ale i w pomieszczeniu.
Opatrunek ochronny na oczy
Jeśli doszło do silnego oparzenia i uszkodzenia rogówki, konieczne może być noszenie opatrunku ochronnego na oczy.
Czego nie robić?
Wiadomo, co pomaga na naświetlone oczy, a co im szkodzi? Zdecydowanie ciągłe dotykanie i pocieranie. Pod żadnym pozorem nie wolno pocierać oczu, gdyż w ten sposób można wyłącznie doprowadzić do mechanicznego uszkodzenia rogówki.
Ponadto po naświetleniu oczu nie można zakładać soczewek kontaktowych, na czas leczenia trzeba nosić okulary. Choć polecane są zimne okłady na oczy, to trzeba pilnować, żeby nie były zbyt zimne. Bezpośrednio na powiekę nie można przykładać lodu, trzeba go najpierw owinąć w czystą ściereczkę.
Produkty apteczne na naświetlone oczy
Jak leczyć naświetlone oczy? Choć objawy naświetlonych oczu same ustępują, to proces gojenia i regeneracji trzeba wspomóc. W tym celu można wykorzystywać różnego rodzaju preparaty w postaci kropli do oczu.
Sztuczne łzy z hialuronianem sodu
Jakie krople na naświetlone oczy? Najczęściej polecane są preparaty typu sztuczne łzy. Charakteryzują się tym, że zawierają one hialuronian sodu, który nawilża powierzchnię oka i stabilizuje film łzowy.
Krople nawilżające bez konserwantów
Należy wybierać krople do oczu, które nie zawierają konserwantów. Dlaczego to jest takie istotne? Ma to znaczenie, gdyż w przypadku naświetlonych oczu konieczne jest bardzo częste aplikowanie preparatów do oka. Konserwanty mogą powodować podrażnienia, więc krople, które je zawierają, nie nadają się do częstego i długotrwałego stosowania.
Oprócz środków nawilżających pomocne mogą być krople do oczu na alergię z ektoiną, które skutecznie łagodzą łzawienie i swędzenie oraz zmniejszają obrzęk. Można sięgnąć również po krople do oczu bez recepty o działaniu kojącym, np. ze świetlikiem oraz o działaniu regeneracyjnym i odbudowującym śluzówkę, np. z dekspantenolem.
Unikanie kropli z substancjami obkurczającymi naczynia
Preparaty obkurczające naczynia to nie są odpowiednie krople na naświetlone oczy. Środki z tetryzoliną lub innymi substancjami o podobnym działaniu wprawdzie skutecznie i szybko zmniejszają zaczerwienienie oka, ale mogą zaburzyć proces regeneracji rogówki. Wskutek zwężenia naczyń krwionośnych zahamowany jest dostęp składników odżywczych, które są niezbędne do regeneracji rogówki.
Zimne kompresy żelowe
Świetny sposób na naświetlone oczy to zimne okłady – była o tym mowa już wcześniej. Warto jednak powiedzieć, że w tym celu doskonale sprawdzają się kompresy żelowe. W aptekach można bez problemu kupić kompresy w postaci maski na oczy.
Przed użyciem należy ją schłodzić w lodówce. Jest to produkt wielorazowego użytku, można go też używać w przypadku worków i cieni pod oczami po nieprzespanej nocy lub na opuchliznę wywołaną alergią.
Sterylne gaziki do okładów
Do zimnych kompresów i do przemywania okolic oczu zaleca się stosować jałowe gaziki. Można używać standardowych kompresów bawełnianych, ale bardziej praktyczne do wykorzystywania jako okłady będą sterylne gaziki w okrągłym kształcie, które idealnie dopasowują się do kształtu oka.
Kiedy konieczna wizyta u okulisty?
W większości uszkodzenia wywołane naświetleniem oczu nie są zbyt głębokie, a objawy samoistnie ustępują w ciągu maksymalnie 24-48 godzin. Wizyta u lekarza zwykle nie jest konieczna, jednakże niektóre osoby mogą doświadczyć poważniejszego oparzenia i ono wymaga konsultacji okulistycznej.
Do lekarza trzeba się udać, gdy:
- objawy utrzymują się dłużej niż dwa dni
- ból jest bardzo silny i nie reaguje na leki
- ostrość widzenia znacząco się pogorszyła
- wystąpiła ropna wydzielina z oka
Choć naświetlone oczy od słońca to stan przejściowy, to trzeba przestrzec przed ryzykiem powikłań. Może dojść do uszkodzeń, owrzodzeń i infekcji rogówki, rozwoju przewlekłych stanów zapalnych spojówek i rogówki, zmian strukturalnych oka. Ponadto wielokrotne naświetlenie oczu zwiększa ryzyko zaćmy lub zwyrodnienia plamki żółtej.
Naświetlone oczy to efekt nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV i niedostatecznej ochrony oczu. W konsekwencji po kilku godzinach może wystąpić ból oczu, uczucie piasku pod powiekami i światłowstręt. Pierwsza pomoc przy naświetlonych oczach polega na chłodzeniu i nawilżaniu oczu, a także unikaniu światła.
