Jak pozbyć się owsików?

mgr farm. Jarosław Buczarski

Owsiki to pasożyty bytujące w ludzkim przewodzie pokarmowym. Łatwo się nimi zarazić, owsica rozpowszechniona jest zwłaszcza wśród dzieci. Objawia się głównie świądem w okolicy odbytu, który znacząco nasila się nocą. Jak leczy się zakażenie owsikami? Co zrobić, aby całkowicie pozbyć się tych pasożytów? 

Spis treści:

• Czym są owsiki i jak można się nimi zarazić?
• Objawy zakażenia owsikami
• Jak rozpoznać owsiki? Diagnostyka owsicy
• Leczenie farmakologiczne owsicy
• Leki na owsiki bez recepty
• Domowe sposoby na owsiki
• Higiena i dezynfekcja – kluczowe elementy leczenia
• Jak oczyścić dom z jaj owsików?
• Zapobieganie owsicy i nawrotom

Czym są owsiki i jak można się nimi zarazić? 

Owsiki są pasożytami zaliczanymi do robaków obłych. Są to niewielkie białe glisty o nitkowatym kształcie dochodzące do maksymalnie 1cm długości. Owsiki pasożytują wyłącznie na ludziach. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową poprzez połknięcie jaj owsików. 

Jajami może być zanieczyszczona woda lub jedzenie, mogą się one znajdować na różnych przedmiotach (np. klamkach, zabawkach), skąd w okolicę ust trafiają na brudnych rękach. W rzadkich przypadkach owsicą można zarazić się drogą wziewną, gdyż jaja mogą się unosić w powietrzu. Czym objawia się zakażenie owsikami? 

Objawy zakażenia owsikami 

Warto wiedzieć, że infekcja może przebiegać bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Na poziom nasilenia dolegliwości wpływają różne czynniki, m.in. indywidualne predyspozycje, stan odporności oraz stopień zaawansowania infekcji. Czasem pojawiające się objawy są niespecyficzne, zalicza się do nich: 

• brak apetytu
• spadek masy ciała
• zwiększona ochota na słodycze
• bladość skóry i cienie pod oczami
• bóle brzucha
• bóle głowy
• nudności
• zmęczenie i osłabienie 

Brak jakichkolwiek objawów i mało charakterystyczne dolegliwości związane z zakażeniem sprawiają, że u niektórych osób owsiki mogą przez lata w ukryciu pasożytować w organizmie. 

Świąd w okolicy odbytu 

Owsiki bytują głównie w jelicie grubym i w odbytnicy, dlatego też typowe objawy mają charakter miejscowy i pojawiają się przy odbycie. Najbardziej uciążliwy jest świąd w okolicy odbytu, który ulega nasileniu wieczorem i nocą, to właśnie wtedy samice owsików składają jaja. Silne swędzenie zaburza sen, co wpływa na gorsze funkcjonowanie w ciągu dnia. 

Objawy u dzieci 

W przypadku owsików u dzieci można zaobserwować problemy behawioralne, w tym m.in. niepokój, rozdrażnienie, apatię, płaczliwość. Dzieci mogą mieć także problemy z koncentracją. Często się mówi, że obecność owsików można rozpoznać po tym, że dzieci zgrzytają zębami. Nie jest to do końca prawda. 

Bruksizm nie jest wywołany infekcją pasożytniczą, ale może być reakcją np. na stres, niepokój i niewyspanie związane z obecnością owsików. Dodatkowo u dzieci zmagających się z „inwazją” owsików mogą pojawiać się epizody nocnego moczenia. 

Objawy u dorosłych 

Właściwie objawy owsików u dorosłych są podobne do tych, które występują u dzieci. Za najczęstsze uznaje się intensywny świąd odbytu oraz zmęczenie, nerwowość i drażliwość spowodowane problemami ze snem. 

Możliwe powikłania owsicy 

Wskutek drapania swędzącej okolicy odbytu może dochodzić do podrażnień, stanów zapalnych i uszkodzeń skóry. Przerwanie ciągłości skóry sprzyja zakażeniom bakteryjnym. Owsica może też doprowadzić do poważniejszych powikłań, choć trzeba zauważyć, że są one bardzo rzadkie. 

Zalicza się do nich m.in. zakażenie dróg moczowych, zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie jelita grubego, a u dziewczynek i kobiet dodatkowo zapalenie pochwy, macicy, jajników i jajowodów. Konsekwencją zaawansowanej owsicy mogą być niedobory pokarmowe i anemia.

Jak rozpoznać owsiki? Diagnostyka owsicy 

Nie zawsze owsica ma typowy przebieg z charakterystycznym silnym świądem w okolicy odbytu. Jeśli jednak podejrzewamy u siebie lub u dziecka zakażenie owsikami, należy zgłosić się do lekarza i wykonać badania, które potwierdzą zakażenie. 

Test taśmy celofanowej 

Bardzo skutecznym badaniem diagnostycznym jest test taśmy celofanowej (test Grahama), czyli wymaz okołoodbytniczy. Polega on na przyklejeniu do skóry w fałdach okołoodbytniczych przezroczystej taśmy celofanowej. Następnie taśmę trzeba przykleić do czystego szkiełka mikroskopowego, tak przygotowaną próbkę należy oddać do analizy do laboratorium. 

Badanie kału na obecność pasożytów 

Można też wykonać badanie kału na obecność owsików, choć trzeba jasno powiedzieć, że jego skuteczność w przypadku owsików nie jest zbyt wysoka. W odróżnieniu od innych pasożytów jaja owsików nie są wydalane z kałem. 

Kiedy wykonać badanie? 

Badanie na obecność owsików należy wykonać w celu potwierdzenia przyczyny występowania objawów lub w przypadku podejrzenia infekcji pasożytniczej. 

Jak pobrać prawidłowo próbkę? 

Aby test taśmy celofanowej był wiarygodny, próbkę należy pobrać rano zaraz po przebudzeniu – przed wypróżnieniem i przed poranną toaletą. Po odklejeniu taśmy należy ją ostrożnie przykleić na szkiełku mikroskopowym, uważając, aby nie było pęcherzyków powietrza. Test należy powtarzać przez trzy kolejne dni.

Leczenie farmakologiczne owsicy 

Zakażenie owsikami wymaga leczenia. Należy się zgłosić do lekarza, który zleci odpowiedni lek oraz schemat dawkowania. Aby terapia była skuteczna, konieczne jest ścisłe przestrzeganie zaleceń! Jak pozbyć się owsików? Jak długo trwa leczenie owsików u dzieci i dorosłych?

Pyrantel – skuteczny lek na owsiki 

Jak wyleczyć owsiki? Najczęściej stosowanym lekiem przeciwpasożytniczym jest pyrantel. Wykazuje on dużą skuteczność w eliminowaniu owsików. 

Mebendazol i albendazol 

Czym zabić owsiki? Alternatywą dla pyrantelu jest mebendazol i albendazol. Należy jednak wiedzieć, że te dwa ostatnie leki są dostępne tylko na receptę. 

Oprócz leczenia przyczynowego lekarz może zlecić dodatkowe leki, np. leki przeczyszczające lub leki przeciwbólowe. Pomocniczo wskazane mogą być suplementy na układ pokarmowy, np. probiotyki. 

Schemat dawkowania – dlaczego dwie dawki? 

Leczenie owsicy wymaga określonego dawkowania. Lek stosuje się w dwóch dawkach. Pierwszą stosuje się zwykle jednorazowo. Następnie po 2-3 tygodniach należy przyjąć drugą dawkę. Leki nie niszczą jaj owsików, dlatego trzeba powtórzyć dawkę, aby zabić nowo wyklute pasożyty. 

Leczenie całej rodziny 

Dzieci częściej „łapią” pasożyty, co ma związek z tym, że nie do końca przestrzegają zasad higieny, wkładają do ust ręce i inne przedmioty. Jednak trzeba pamiętać, że w sytuacji, gdy dziecko ma owsiki, infekcja może się szybko rozprzestrzenić na wszystkich domowników – niezależnie od wieku. Oznacza to, że leczeniu musi się poddać cała rodzina!

Leki na owsiki bez recepty 

Jeśli chodzi o leki na owsiki, które można kupić bez recepty, to są nimi środki z pyrantelem. Pyrantel paraliżuje owsiki, uniemożliwiając im przyczepianie się do ścian jelit. Następnie unieruchomione pasożyty są wydalane wraz z kałem. Wykazuje on skuteczność wobec dorosłych osobników i larw (wczesne stadia pasożyta), ale nie niszczy jaj. 

Dostępne preparaty w aptece

Bez recepty można kupić pyrantel zarówno w postaci zawiesiny doustnej, jak i tabletek. W aptekach dostępne są też naturalne środki wspomagające jak zioła w tabletkach i zioła do picia. 

Dla dzieci vs dla dorosłych 

Czym się różni leczenie owsików u dorosłych i leczenie owsików u dzieci? Sposób na owsiki jest taki sam, czyli lek przeciwpasożytniczy. Leki z pyrantelem można podawać dzieciom od 2. roku życia i osobom dorosłym. W przypadku dzieci poniżej 2. roku życia metodę leczenia musi dobrać lekarz! 

Szczególnej ostrożności wymaga też leczenie owsików w ciąży. Kobieta musi zgłosić się do lekarza, nie może stosować żadnych leków na własną rękę. Dla kobiet w ciąży nie jest wskazane również samodzielne leczenie owsików ziołami. 

Skutki uboczne leków przeciwpasożytniczych 

Choć leki przeciwpasożytnicze są bardzo skuteczne, to nie są wolne od działań niepożądanych. Najczęściej mogą pojawiać się nudności, wymioty, biegunka i bóle brzucha, bóle i zawroty głowy, zmęczenie i senność, wysypka, pokrzywka i świąd. Możliwe są poważniejsze skutki uboczne, ale te na szczęście występują rzadziej. Leki przeciwpasożytnicze mogą obciążać wątrobę i powodować wzrost enzymów wątrobowych. Działają też szkodliwie na nerki. 

Kiedy skonsultować się z lekarzem? 

Do lekarza należy się zgłosić w przypadku objawów wskazujących na owsicę, podejrzenia owsicy lub też w sytuacji, gdy w szkole lub klasie dziecka pojawiły się owsiki.

Domowe sposoby na owsiki 

Wiele osób zadaje sobie pytanie, jak wyleczyć owsiki domowym sposobem? Można w tym celu korzystać z ziół oraz diety. Czy jednak naturalne leczenie owsików jest aż tak skuteczne? Czy może zastąpić leczenie farmakologiczne? 

Pestki dyni – naturalne działanie przeciwpasożytnicze 

Jak działają pestki dyni na owsiki? Pestki dyni zawierają kukurbitacynę, która wykazuje właściwości przeciwpasożytnicze – paraliżuje układ nerwowy różnych pasożytów, w tym owsików. Najskuteczniejsze są rozdrobnione świeże pestki ze skórką. 

Czosnek na owsiki 

Jak pozbyć się owsików bez leków? Wiele osób uważa, że wysoką skuteczność wykazuje czosnek na owsiki. Działa on podobnie jak pestki dyni. Zaleca się spożywać surowy czosnek. Można go dodawać do potraw. 

Zioła przeciwpasożytnicze (piołun, wrotycz) 

Jakie zioła na owsiki można stosować? Najpopularniejsze z nich to piołun, wrotycz i liście orzecha włoskiego. W aptekach można kupić ziołowe preparaty do oczyszczania organizmu bez recepty, należy jednak pamiętać, że przed ich zastosowaniem trzeba się skonsultować z lekarzem. 

Dieta wspierająca leczenie owsicy

Wsparcie podczas leczenia owsicy zapewnia dieta. Istotne jest ograniczanie cukru i węglowodanów oraz wysokoprzetworzonej żywności. Warto zwiększyć spożycie błonnika, który poprawia perystaltykę jelit. 

Do codziennej diety można wprowadzić kiszonki i fermentowane napoje mleczne, czyli naturalne probiotyki, które wspierają mikrobiom jelitowy. Niezwykle ważne jest również prawidłowe nawodnienie organizmu. 

Czy domowe metody wystarczą? 

Uważa się, że domowe sposoby na leczenie owsików są skuteczne, trzeba jednak przyznać, że nie powinno się ich stosować zamiast leków przeciwpasożytniczych. Są one wskazane jako leczenie wspomagające.

Higiena i dezynfekcja – kluczowe elementy leczenia 

Jak szybko pozbyć się owsików? Wraz z leczeniem farmakologicznym trzeba dbać o higienę osobistą, jak również o częste zmiany pościeli. Istotna jest też dokładna dezynfekcja przy owsikach, tylko w taki sposób można skutecznie wyeliminować te pasożyty. 

Częste mycie rąk i dbanie o paznokcie 

Owsica jest chorobą brudnych rąk, dlatego koniecznie trzeba często myć dłonie. Ręce trzeba myć bardzo dokładnie mydłem i ciepłą wodą. Obowiązkowo po wizycie w toalecie i przed jedzeniem. Szczególnie uważnie trzeba oczyszczać miejsca pod paznokciami. Ponadto paznokcie należy bardzo krótko obcinać. 

Codzienna higiena okolic intymnych 

Higiena przy owsikach dotyczy nie tylko rąk. Nie można zaniedbywać higieny okolic intymnych. Rano i wieczorem należy myć okolicę odbytu – ciepłą wodą i mydłem lub delikatnym płynem do mycia okolic intymnych. 

Zmiana i pranie bielizny oraz pościeli 

Kluczowe w walce z owsikami są częste zmiany pościeli i ręczników. Zwykle zaleca się, aby podczas leczenia zmieniać je codziennie, a po jego zakończeniu co 2-3 dni. Trzeba też codziennie zmieniać bieliznę oraz piżamę. 

W kwestii – pranie pościeli a owsiki trzeba dodać, że należy ją wyprać w wysokiej temperaturze, a następnie wyprasować. 

Temperatura prania zabijająca jaja owsików 

Jak się pozbyć owsików z ubrań, bielizny, pościeli i ręczników? Rzeczy te trzeba wyprać. Nie wystarczy jednak pranie w niskiej temperaturze. Potrzebna jest temperatura powyżej 60st. C. Często można się spotkać z zaleceniem, żeby bieliznę, piżamy, pościel i ręczniki prać w temperaturze aż 90st.C. 

Prasowanie – dodatkowa ochrona 

Zaleca się też prasować ubrania i pościel, co dodatkowo zwiększa efektywność działań. Warto też stosować parownicę do dezynfekcji materaców i tapicerki, gdyż mogą gromadzić się tam jaja owsików.

Jak oczyścić dom z jaj owsików? 

Owsica oznacza, że trzeba przeprowadzić generalne porządki! Pranie, sprzątanie, czyszczenie – niczego nie można pominąć. Jak pozbyć się owsików z domu?

Dezynfekcja powierzchni i zabawek 

Wszystkie powierzchnie trzeba zdezynfekować, w tym meble, poręcze, włączniki, klamki, zabawki. Trzeba to robić regularnie. Zaleca się w tym celu stosować preparaty do dezynfekcji na bazie alkoholu. 

Odkurzanie i mycie podłóg

Każdego dnia trzeba odkurzać i myć podłogi. Zalecane jest mycie różnych powierzchni mopem parowym – wysoka temperatura najskuteczniej niszczy jaja owsików. 

Co zrobić z pluszakami? 

Każde dziecko ma mnóstwo pluszowych zabawek, na nich podobnie jak na innych przedmiotach mogą się osadzać jajeczka owsików, dlatego pluszaki należy prać w wysokiej temperaturze. 

Czyszczenie łazienki i toalety 

Najwięcej uwagi podczas sprzątania trzeba zwrócić na czyszczenie toalety i łazienki. Bardzo dokładnie trzeba myć deskę sedesową, a także spłuczkę, kran i klamkę.

Zapobieganie owsicy i nawrotom 

Owsica jest bardzo zaraźliwa, dlatego należy podjąć starania w celu zminimalizowania ryzyka zachorowania. Jak powinno wyglądać zapobieganie owsicy?

Podstawowe zasady higieny osobistej 

Mycie rąk to nawyk, którego rodzice powinni uczyć swojego dziecka już od najmłodszych lat. Ta prosta czynność pozwoli chronić nie tylko przed owsikami, ale i przed wieloma innymi infekcjami.  

Mimo że zakażenia pasożytnicze są wstydliwe, trzeba o nich rozmawiać z dziećmi. Należy je uczyć, w jakich sytuacjach dochodzi do zarażenia owsikami, a także tego, w jaki sposób można się chronić przed infekcją. Należy je uczyć, że trzeba często myć ręce, że nie wolno wkładać rąk do buzi i obgryzać paznokci, a także, że nie wolno pożyczać innym przyborów osobistych. 

Unikanie autoinwazji i retroinwazji 

Jak pozbyć się owsików na zawsze? Leki przeciwpasożytnicze, rygorystyczne dbanie o higienę oraz pranie pościeli i bielizny w wysokich temperaturach pozwala zniszczyć jaja i dorosłe osobniki, a tym samym zmniejszyć ryzyko ponownej infekcji. 

Autoinwazja to inaczej samozakażenie. Dochodzi do niego, gdy w wyniku drapania okolic odbytu jaja owsików dostają się na ręce i pod paznokcie, później przenoszone są do ust i połykane, co prowadzi do wylęgania pasożytów w jelitach. O retroinwazji (samozakażeniu wstecznym) mówi się, gdy z jaj złożonych przez samicę wokół odbytu wykluwają się larwy i wędrują do jelita grubego, gdzie kontynuują cykl życiowy. 

Co robić, gdy w przedszkolu pojawią się owsiki? 

Pojawienie się owsików w przedszkolu wymaga podjęcia odpowiednich działań. O tej sytuacji powinna zostać powiadomiona dyrekcja placówki oraz rodzice. Zakażone dziecko powinno zostać w domu, izolacja pozwoli uniknąć rozprzestrzeniania się infekcji. Ponadto po potwierdzeniu zakażenia dziecko i reszta domowników musi podjąć leczenie oraz wszelkie środki mające na celu przerwanie cyklu życiowego pasożyta. 

Owsica to nie koniec świata, szybka reakcja i dyscyplina w utrzymywaniu higieny i czystości w domu daje duże szanse, że infekcja zostanie opanowana. Bardzo ważne jest, aby leczeniu poddała się cała rodzina, gdyż tylko tak można całkowicie wyeliminować pasożyty z domu.