Leki i suplementy na przyspieszenie zrostu kości

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Złamania kości to bardzo poważne urazy. Są różne rodzaje złamań, jednakże niezależnie od tego, co to za złamanie podczas okresu gojenia i zrostu kości wskazane jest stosowanie różnych działań mających na celu wspomaganie procesu odnowy tkanki kostnej. Aby przyspieszyć zrost kości, zaleca się przede wszystkim zwiększyć podaż białka oraz niektórych witamin i minerałów. 

Spis treści:

• Proces gojenia i zrostu kości
• Kluczowe składniki mineralne wspomagające zrost kości
• Witaminy niezbędne do prawidłowego zrostu kości
• Preparaty i suplementy na przyspieszenie zrostu
• Leki wspomagające regenerację tkanki kostnej
• Wsparcie diety i trybu życia w gojeniu złamań

Proces gojenia i zrostu kości 

Odbudowa tkanki kostnej to dość długi i skomplikowany proces – może trwać około 6-12 tygodni, a czasem dłużej. Najpierw następuje tworzenie tkanki łącznej, która stopniowo ulega przekształceniu w kość. Warto wiedzieć, że jest kilka czynników, które wpływają na to, w jaki sposób kości się zrastają. Jak przebiega zrost kostny po złamaniu? 

Fazy zrostu kostnego 

Naturalny proces gojenia i zrostu, czyli regeneracja kości po złamaniu, przebiega w kilku etapach – wyróżnia się fazę zapalną, fazę kostniny miękkiej, fazę kostniny twardej oraz fazę remodelingu: 

• faza zapalna – stadium krwiaka, etap trwa do 7 dni, zaczyna się niemal od razu po złamaniu, gdy powstaje krwiak (skrzep). W czasie trwania fazy zapalnej dochodzi m.in. do aktywacji neutrofilów (główne komórki układu odpornościowego) oraz makrofagów i limfocytów T. Usuwane są uszkodzone tkanki, co stanowi przygotowanie do dalszych etapów zrostu i regeneracji kości
• faza kostniny miękkiej – faza zapalna przechodzi w fazę kostniny miękkiej (tkanki włóknisto-chrzęstnej), trwa ona 2-3 tygodnie. Z krwiaka powstaje tkanka łączna i tkanka chrzęstna. W fazie kostniny miękkiej powstaje tymczasowa struktura – kość zaczyna się łączyć, ale nie jest jeszcze w pełni stabilna
• faza kostniny twardej – jest to etap, który trwa 3-12 tygodni, najczęściej 4-6 tygodni i kończy się zazwyczaj zdjęciem unieruchomienia. To właśnie w tym okresie zaczyna się właściwy etap tworzenia się kości z tkanki chrzęstnej. Komórki kościotwórcze, tzw. osteoblasty zaczynają przekształcać kostninę miękką w twardą, zmineralizowaną tkankę kostną. Na tym etapie powstaje niedojrzała kość splotowata
• faza remodelingu – jest to faza przebudowy, która może trwać przez kilka miesięcy, a nawet kilka lat. To końcowy etap zrostu kostnego, gdy kość splotowata zmienia się w wytrzymałą kość blaszkowatą. Na drodze różnych procesów kość odzyskuje swoją pierwotną strukturę i kształt 

Opisany proces to tzw. zrost wtórny. Oprócz niego wyróżnia się też zrost pierwotny (bezpośredni), który przebiega bez tworzenia kostniny. Ma miejsce po chirurgicznym zespoleniu. 

Czynniki wpływające na szybkość gojenia 

Proces zrostu kości jest skomplikowany, a jego przebieg zależy od wielu czynników. Jednym z najistotniejszych jest wiek. U dzieci i osób młodych kości zrastają się znacznie szybciej niż u osób starszych. Co jeszcze ma znaczenie? 

• ogólny stan zdrowia – zrost kości jest spowolniony u osób z takimi chorobami jak osteoporoza, cukrzyca, choroby tarczycy, niedokrwistość, zaburzenia krążenia
• rodzaj i miejsce złamania – proste złamania goją się szybciej niż skomplikowane i otwarte, szybciej też goją się kości lepiej ukrwione (np. kończyny górne) oraz kości, które są odpowiednio unieruchomione
• prawidłowe ukrwienie i odżywienie miejsca złamania 

Oprócz wymienionych biologicznych i medycznych czynników znaczenie ma też styl życia i dieta. 

Rola odżywiania w procesie regeneracji 

Jak przyspieszyć zrost złamanej kości? Jedną z najważniejszych rzeczy, jaką można zrobić, jest zadbanie o prawidłowe odżywienie organizmu. Do przebiegu procesów gojenia, zrostu i regeneracji potrzebne są niezbędne surowce. Wraz z dietą oraz w postaci leków i suplementów diety należy dostarczać m.in. składników budulcowych oraz składników, które regulują ich wchłanianie i wbudowywanie ich w tkankę kostną.

Kluczowe składniki mineralne wspomagające zrost kości 

Najważniejsze składniki mineralne w procesie zrostu kości to wapń, magnez, fosfor i krzem. Oprócz nich pomocna może być miedź, potas, bor i cynk. Jak działa cynk na gojenie kości? Między innymi stymuluje komórki kościotwórcze i hamuje działanie komórek kościogubnych (osteoklastów), ponadto jest niezbędny do syntezy białek. Przyczynia się też do przyspieszenia gojenia złamań. 

Wapń – podstawowy budulec tkanki kostnej 

Głównym budulcem kości jest wapń. Odpowiada za twardość i sztywność odbudowywanej tkanki kostnej. Niedobór wapnia osłabia tkankę kostną i prowadzi do osteoporozy. 

Magnez i jego rola w mineralizacji 

Magnez uczestniczy w metabolizmie wapnia, a także w mineralizacji kości. Stymuluje aktywność osteoblastów i ogranicza aktywność osteoklastów. Magnez na kości trzeba stosować też dlatego, że pomaga on w przekształcaniu witaminy D do aktywnej formy. 

Fosfor i krzem w procesie gojenia 

Fosfor z wapniem tworzy fosforan wapnia (hydroksyapatyt), który jest potrzebny w procesie mineralizacji kości. Krzem natomiast pomaga w syntezie kolagenu, czyli składnika, który tworzy rusztowanie dla kości i odpowiada za jej elastyczność i strukturę. 

Witaminy niezbędne do prawidłowego zrostu kości 

Dla prawidłowego zrostu kości potrzeba nie tylko składników mineralnych, ale i witamin. Dwie najważniejsze to oczywiście – witamina D i witamina K. 

Witamina D3 - regulacja wchłaniania wapnia 

Witamina D3 na kości jest konieczna dla wchłaniania oraz wykorzystania wapnia i fosforu. Ponadto składnik ten jest potrzebny do syntezy białka regulującego mineralizację kości (osteokalcyny). 

Witamina K2 i jej znaczenie dla kości 

Kluczowa jest także witamina K2 na kości. Uczestniczy ona w procesie tworzenia tkanki kostnej. Bardzo ważną rolą witaminy K jest to, że kieruje ona wapń do kości, a nie do naczyń krwionośnych. 

Witamina C w syntezie kolagenu 

Witamina C jest potrzebna dla prawidłowej syntezy kolagenu. Przyspiesza też gojenie oraz zapewnia ochronę antyoksydacyjną.

Preparaty i suplementy na przyspieszenie zrostu 

Dieta jest najlepszym sposobem na dostarczanie organizmowi niezbędnych składników, jednakże w okresie zrostu kości zapotrzebowanie na wiele z nich jest znacząco podwyższone, tym samym trzeba stosować odpowiednią suplementację. Jakie suplementy na zrost kości będą najlepsze? 

Kompleksowe suplementy wapniowe 

Wapń to główny składnik, który trzeba suplementować. Ważne, aby wybrać preparat zawierający właściwą dawkę wapnia – 500-1000mg. Zalecany jest wapń w postaci np. mleczanu, węglanu lub cytrynianu. Wapń na złamania warto łączyć z innymi składniki, które działają synergicznie oraz wspomagają jego wchłanianie i kierują go do kości. Szczególnie polecane są kompleksowe suplementy wapniowe zawierające wapń, magnez, witaminę D3 i witaminę K2. 

Kolagen w proszku i tabletkach 

Suplementy po złamaniu, które są bardzo polecane to preparaty z kolagenem. Na rynku jest wiele takich produktów. Jeśli chcemy wspomóc kości, najlepszy będzie hydrolizowany kolagen typu I. Rola kolagenu jest znacząca. Po pierwsze tworzy rusztowanie dla nowej tkanki kostnej. Po drugie kolagen na kości wspomaga gojenie się złamań i działa stymulująco na komórki tworzące tkankę kostną.

Po trzecie jest potrzebny dla zachowania odpowiedniej elastyczności i wytrzymałości kości, tym samym zwiększa ich odporność na złamanie. Zaleca się przyjmować 5-15g kolagenu dziennie. W zależności od preferencji można wybierać kolagen w tabletkach lub w postaci proszku do rozpuszczania w wodzie. 

Preparaty wieloskładnikowe dla kości 

Które suplementy na kości są najlepsze? Wskazane są preparaty wieloskładnikowe zawierające substancje, które wzajemnie wspomagają swoje działanie. Jak już wcześniej zostało wspomniane, warto łączyć takie składniki jak wapń, magnez, witamina D i witamina K, a do tego także potas, natomiast kolagen należy stosować wraz z witaminą C.

Leki wspomagające regenerację tkanki kostnej

W niektórych przypadkach wskazane są leki na zrost kości – o konieczności ich zastosowania decyduje lekarz. W szczególności są one wskazane u osób, u których do złamań dochodzi wskutek zmian zachodzących w kościach w przebiegu osteoporozy. 

Leki na osteoporozę po złamaniach 

Przy złamaniach często stosuje się leki na osteoporozę z bisfosfonianami. Hamują one aktywność osteoklastów, czyli komórek niszczących kość, tym samym wspierają jej szybszą odbudowę. Lekarz może zlecić teryparatyd, czyli substancję o działaniu anabolicznym, która w aktywny sposób stymuluje tworzenie nowej tkanki kostnej. 

Wskazany może być lek biologiczny – denosumab. Jest to ludzkie przeciwciało monoklonalne. Hamuje ono resorpcję kości, gdyż blokuje białko RANKL. Jako wsparcie czasem zleca się leki na przyspieszenie zrostu kości z kompleksem osseiny i hydroksyapatytem. 

Preparaty przeciwbólowe w okresie gojenia 

Złamanie kości wiąże się z bólem – czasem bardzo silnym. Niezbędne są wówczas leki przeciwbólowe. W niektórych przypadkach wystarczą leki dostępne bez recepty – paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwbólowe, np. ibuprofen, naproksen, ketoprofen. Jednakże czasem nie zapewniają one wystarczającego działania. Wówczas lekarz może zlecić leki na receptę, w tym opioidy, np. morfinę, tramadol, oksykodon. 

Należy mieć na uwadze, że leki przeciwbólowe mogą wywoływać różne skutki uboczne, a nawet mogą wpływać na proces zrostu kości. Z tego względu przed zastosowaniem środków na ból – także tych dostępnych bez recepty – trzeba skonsultować się z lekarzem! Najbezpieczniejszy jest paracetamol, można go stosować przez dłuższy okres. Jego minusem jest to, że nie działa przeciwzapalnie.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne są bardzo skuteczne, ale wskazane są tylko do krótkotrwałego stosowania. Co więcej, niektóre badania wskazują, że wysokie dawki NLPZ lub ich długotrwałe stosowanie może wpływać na opóźnienie gojenia kości. Dzieje się tak, gdyż hamują one procesy zapalne, które są kluczowe dla zrostu kości. Jeśli zaś chodzi o opioidy, to trzeba uważać, ponieważ mogą uzależniać. 

Kiedy stosować farmakoterapię? 

Leki na zrost kości dostępne na receptę takie jak np. bisfosfoniany i kompleks osseiny nie są wskazane dla każdego. Zazwyczaj kości zrastają się bezproblemowo, o ile oczywiście przestrzega się zaleceń lekarza oraz stosuje się rekomendowane preparaty na złamania z wapniem, kolagenem i witaminami. 

Jeśli jednak złamania są skomplikowane, a regeneracja kości jest utrudniona lub opóźniona – niezależnie od czynników, lekarz może wprowadzić specjalistyczne leki wspomagające naprawę kości.

Wsparcie diety i trybu życia w gojeniu złamań 

Choć właściwie zawsze są zalecane mineralne i witaminowe suplementy na złamania, to nie można bagatelizować znaczenia dieta. Co jeść na szybszy zrost kości? 

Dieta bogata w białko i minerały 

Jak przyspieszyć zrost kości? Trzeba dbać o sposób żywienia. Dieta w okresie leczenia złamań kości przede wszystkim musi być bogata w pełnowartościowe białko, rekomendowane jest zwłaszcza chude mięso, nabiał, jaja, strączki oraz tłuste ryby morskie, które dodatkowo dostarczają kwasów Omega-3 i witaminy D. 

Dlaczego tak ważne jest białko na złamania? Jest ono potrzebne do produkcji kolagenu i poprawia wchłanianie wapnia. Spożywanie odpowiedniej ilości białka sprawia, że poprawia się gęstość mineralna kości, a one same są mniej podatne na uszkodzenia. Ponadto należy zadbać o podaż takich składników jak: 

• wapń – produkty mleczne, szprotki wraz z ośćmi, tofu, jarmuż, mak
• magnez – produkty pełnoziarniste, kasze gruboziarniste, kakao, orzechy
• cynk – owoce morza, wątróbka, pestki dyni, strączki
• witamina K – zielone warzywa liściaste
• witamina C – papryka, ziemniaki, truskawki, cytrusy, natka pietruszki 

Codzienna dieta powinna być dobrze zbilansowana i zrównoważona, przy czym białko powinno być zawarte w każdym posiłku. 

Aktywność fizyczna a zrost kości 

Aktywność fizyczna jest ważna w procesie stymulowania komórek kościotwórczych. Trzeba jednak wiedzieć, że rodzaj aktywności musi być odpowiednio dobrany. Na wczesnym etapie procesów zrostu wymagane jest unieruchomienie. Jest to niezbędne do prawidłowego przebiegu powstawania kostniny. 

Gdy kość jest już zrośnięta, należy rozpocząć rehabilitację. Wskazane są lekkie ćwiczenia wzmacniające i przywracające ruchomość. Najlepiej, aby ćwiczenia wykonywać pod okiem specjalisty, aby nie doprowadzić do przeciążenia, które może opóźnić zrost kości. 

Unikanie czynników spowalniających gojenie

Są czynniki, które wspierają naprawę kości, ale są też takie, które ją zaburzają. Na opóźnienie zrostu kości wpływa alkohol, który upośledza komórki kościotwórcze i spowalnia procesy naprawcze, a także palenie papierosów. Nikotyna zmniejsza dopływ tlenu i krwi do miejsca złamania, co zaburza zrost kostny. Trzeba też unikać nadmiaru soli, gdyż nasila ona utratę wapnia wraz z moczem oraz nadmiaru kofeiny, gdyż ogranicza ona wchłanianie wapnia. 

Odbudowa tkanki kostnej po złamaniu to wieloetapowy proces, który warto wspierać. Jak przyspieszyć zrost kości? Należy zwiększyć podaż takich składników jak białko, kolagen, wapń, magnez, witaminy – C, D i K. Istotna jest tu nie tylko dieta, ale i dodatkowa suplementacja.

Autor wpisu: mgr farm. Katarzyna Borowiec, i-Apteka.pl Farmaceutka z niemałym już doświadczeniem. Zainteresowania: zdrowie, uroda, naturalne metody leczenia, opieka farmaceutyczna.