Odwodnienie latem – objawy i skuteczna pomoc

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Picie wody jest jedną z najprostszych rzeczy, dzięki której możemy zadbać o swój organizm. Niestety mimo szeroko rozpropagowanej kampanii uświadamiającej korzyści z prawidłowego nawadniania nadal wiele osób nie wypija wymaganej ilości wody. A latem jest to szczególnie ważne, gdyż wskutek podwyższonej temperatury powietrza ciało więcej się poci! Jak rozpoznać objawy odwodnienia? Jak mu zapobiegać?

Spis treści:

• Odwodnienie latem – dlaczego jest tak niebezpieczne?
• Objawy odwodnienia podczas upałów – jak je rozpoznać?
• Grupy szczególnie narażone na odwodnienie latem
• Skuteczne sposoby na nawodnienie w upalne dni
• Profilaktyka odwodnienia w sezonie letnim

Odwodnienie latem – dlaczego jest tak niebezpieczne?

Do odwodnienia może dojść o każdej porze roku, ale to właśnie latem występują najbardziej sprzyjające warunki, które nasilają utratę wody oraz elektrolitów z organizmu. Czym właściwie jest odwodnienie latem? Jest to stan, gdy zawartość wody w organizmie spada do poziomu, który utrudnia jego prawidłowe funkcjonowanie.

Warto dodać, że ciało człowieka dorosłego składa się w około 60% z wody (ciało niemowlaka aż w 75%!). Już niewielka utrata wody może prowadzić do upośledzenia pracy organów, w tym serca, mózgu i płuc oraz zaburzenia przebiegu większości procesów biochemicznych.

Mechanizm odwodnienia podczas upałów

Do odwodnienia może dochodzić z wielu powodów, np. podczas biegunki, wymiotów i gorączki, jednakże odwodnienie latem zazwyczaj jest związane z nasilonym poceniem się wskutek działania na organizm wysokiej temperatury powietrza i promieni słonecznych. Poprzez zwiększone pocenie się organizm reguluje temperaturę i stara się uniknąć przegrzania. Jest to całkowicie naturalny proces.

W dni, gdy upał jest nie do zniesienia, człowiek może stracić nawet kilka litrów wody, logiczne jest więc, że tę wodę trzeba koniecznie uzupełnić. Należy też przypomnieć, że w wyniku pocenia się z organizmu „uciekają” minerały zwane elektrolitami, czyli sód, chlorek, wapń, magnez, potas. Są one niezbędne m.in. do utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej oraz do prawidłowego funkcjonowania organów.

Mimo że odwodnienie jest dla wszystkich stanem niebezpiecznym – stanowiącym zagrożenie dla zdrowia i życia, to w szczególności na poważne skutki odwodnienia podczas upałów, a nawet na śmierć z powodu odwodnienia narażone są dzieci oraz osoby starsze.

Czynniki zwiększające ryzyko odwodnienia latem

Oprócz wysokich temperatur i intensywnego pocenia się jest kilka czynników zwiększających ryzyko nadmiernej utraty wody i elektrolitów. Pierwszym i chyba najbardziej oczywistym jest zbyt niskie spożycie wody oraz nieprawidłowe nawadnianie. Drugim – picie napojów odwadniających, np. alkoholu oraz dużej ilości napojów z kofeiną.

Ponadto czynnikiem przyspieszającym odwodnienie organizmu w lecie jest aktywność fizyczna lub praca fizyczna – zwłaszcza w pełnym słońcu. Ryzyko odwodnienia jest zwiększone w przypadku kobiet w ciąży i matek karmiących piersią, osób przewlekle chorych (np. na cukrzycę, choroby nerek) oraz osób przyjmujących leki o działaniu moczopędnym.

Odwodnienie a udar cieplny – związek i różnice

Przy okazji warto dokonać rozróżnienia – odwodnienie a udar cieplny, czy też przegrzanie a odwodnienie. Faktem jest, że często współwystępują, jednak nie są to tożsame pojęcia. Odwodnienie, czyli nadmierna utrata wody i elektrolitów może się rozwinąć z różnych przyczyn, jedną z nich jest upał, innymi np. biegunka. Gdy dojdzie do odwodnienia podczas upałów, ryzyko pojawienia się przegrzania organizmu (np. wskutek wysiłku fizycznego) lub udaru cieplnego jest wyższe.

Udar cieplny zwany porażeniem cieplnym jest reakcją organizmu na długotrwałe działanie wysokiej temperatury (ryzyko udaru jest nasilone, gdy oprócz wysokiej temperatury występuje też wysoka wilgotność i brak ruchu powietrza). W takich warunkach organizm nie jest w stanie się samodzielnie schłodzić i dochodzi do jego przegrzania. Udar cieplny objawia się m.in. wysoką temperaturą ciała sięgającą powyżej 39st. C, rozgrzaną skórą, która może być zarówno sucha, jak i wilgotna oraz szybkim tętnem.

Objawy odwodnienia podczas upałów – jak je rozpoznać?

Odwodnienie organizmu w lecie jest procesem postępującym. Przy utracie wody do 5% masy ciała mówi się o łagodnym odwodnieniu, do 10% – o odwodnieniu średnim (umiarkowanym), od 10 do 15% – o odwodnieniu ciężkim. Jak rozpoznać odwodnienie latem?

Wczesne sygnały odwodnienia w upalne dni

Pierwsze objawy odwodnienia w upały nie są zbyt specyficzne, przez co bardzo często są bagatelizowane. Większość osób ignoruje zwiększone pragnienie, a to jest pierwszy sygnał, że organizm nie otrzymuje odpowiedniej ilości płynów. Ponadto trzeba też wskazać na zależność – suche usta a odwodnienie latem oraz zmęczenie a odwodnienie w lecie. To także dość powszechnie lekceważone objawy odwodnienia. Przy utracie wody wynoszącej 2% oprócz nasilonego pragnienia można zauważyć następujące objawy odwodnienia u dorosłych podczas upałów:

• suche śluzówki jamy ustnej i języka

• bóle i zawroty głowy

• ospałość

• osłabienie organizmu

Jak wyglądają objawy odwodnienia u dzieci latem? Odwodnienie u dziecka dodatkowo może się objawiać płaczem bez łez, suchymi wargami, zmniejszoną elastycznością skóry, zapadniętym ciemiączkiem, rozdrażnieniem i zwiększoną sennością.

Objawy umiarkowanego odwodnienia latem

Jeśli nie zostaną podjęte żadne środki, odwodnienie będzie się nasilać. Do wcześniejszych objawów może dołączyć:

• przyspieszone bicie serca

• wzdęcie brzucha

• spadek elastyczności skóry

• zmniejszenie napięcia gałek ocznych

• zmniejszone pocenie

• zmniejszona ilość moczu i zmniejszona częstotliwość oddawania moczu

Warto przede wszystkim zwrócić uwagę na kwestię „ciemny mocz a odwodnienie upał” oraz „zawroty głowy a odwodnienie upały”. Zawroty głowy pojawiają się wskutek spadku ciśnienia krwi i zaburzeń elektrolitowych, są wyraźnym sygnałem, że organizm jest odwodniony. Jeśli dodatkowo widać, że zmniejszyła się ilość moczu i zmienił on kolor na ciemniejszy, to trzeba koniecznie rozpocząć nawadnianie!

Alarmujące objawy ciężkiego odwodnienia wymagające pomocy

W sytuacji, gdy płyny i elektrolity nadal nie będą efektywnie dostarczane, stan odwodnienia będzie się pogłębiał i poszczególne organy zaczną coraz słabiej pracować. Może wówczas pojawić się:

• skrajne pragnienie

• gorączka

• przyspieszony oddech

• drgawki

• splątanie, dezorientacja, zaburzenia świadomości

• spadek ciśnienia tętniczego w pozycji stojącej, tzw. hipotermia ortostatyczna

• zatrzymanie moczu

• utrata przytomności

Skutki odwodnienia podczas upałów mogą być tragiczne! Odwodnienie powyżej 10-15% zagraża życiu! Serce przestaje pompować krew, dochodzi do niewydolności krążeniowej. Osoba odwodniona może mieć urojenia i halucynacje. Uszkodzeniu ulega wątroba, nerki i mózg. Następuje zatrucie organizmu, gdyż szkodliwe produkty przemiany materii nie są wydalane. Dochodzi do zapaści i śmierci. Jak długo człowiek może wytrzymać bez wody? Uważa się, że nie dłużej niż 3-7 dni.

Grupy szczególnie narażone na odwodnienie latem

Każdy może ulec odwodnieniu, ale są grupy, które są szczególnie narażone na szybkie postępowanie odwodnienia oraz na jego ciężki przebieg.

Dzieci i odwodnienie podczas upałów

Organizm niemowląt i małych dzieci zawiera około 75% wody, stąd też ubytki wody będą u nich miały poważniejsze konsekwencje. Dużym problemem jest to, że u dzieci mechanizm regulujący pragnienie nie jest jeszcze w pełni rozwinięty, czyli nie odczuwają one pragnienia tak jak osoby dorosłe.

Seniorzy – dlaczego są w grupie ryzyka?

Niestety im jest człowiek starszy, tym mechanizm odczuwania pragnienia słabnie. Mamy tu więc sytuację podobną jak u dzieci. Seniorzy mniej piją, bo im się nie chce. Czynnikiem istotnym w ich przypadku jest również współistnienie wielu chorób przewlekłych oraz przyjmowanie leków, które mogą działać moczopędnie.

Osoby aktywne fizycznie latem

Intensywny wysiłek fizyczny jest związany ze zwiększonym poceniem się organizmu, co przekłada się na większą utratę wilgoci i elektrolitów. Ten problem dotyczy zarówno sportowców, osób aktywnych fizycznie, jak i osób pracujących fizycznie, zwłaszcza narażonych na działanie wysokich temperatur, np. budowlańców, drogowców, strażaków.

Skuteczne sposoby na nawodnienie w upalne dni

Za optymalną ilość spożywanych płynów dziennie uznaje się dwa litry. Jest to uśredniona wartość, gdyż w zależności od wieku lub płci może być nieco wyższa lub nieco niższa. Niezależnie od tego, ile powinniśmy pić wody na co dzień, w upalne dni trzeba tę ilość zwiększyć! A co pić przy odwodnieniu latem?

Prawidłowe nawadnianie podczas upałów

Podstawową zasadą prawidłowego nawadniania jest regularne picie wody w małych ilościach – po około 100-150ml. Tylko w taki sposób można dostarczyć do organizmu wodę w optymalnej ilości. Szybkie wypicie np. dużej butelki wody sprawi, że płyn „przeleci” przez ciało i w niedługim czasie zostanie wydalony, przez co nie zdąży nawodnić komórek organizmu.

Doustne płyny nawadniające i elektrolity latem

Co pić przy odwodnieniu latem? Oczywiście głównym spożywanym płynem powinna być woda – najlepiej niegazowana woda mineralna. Jednak w sytuacji, gdy pojawiają się objawy odwodnienia w upały, należy sięgnąć po środki, które mają większy potencjał nawadniający. Jak szybko nawodnić organizm w upał? Najskuteczniejsze preparaty na odwodnienie latem to doustne płyny nawadniające i elektrolity.

Doustne płyny nawadniające lato pomagają spędzić spokojnie i bez obaw, że dojdzie do odwodnienia organizmu. Środki te zawierają określoną ilość elektrolitów oraz glukozy. W aptece można też kupić elektrolity w tabletkach musujących i elektrolity w proszku upały dzięki nim będą mniej obciążające dla organizmu.

Samodzielnie przygotowane napoje izotoniczne na odwodnienie latem też dobrze spełnią swoje zadanie. Jak wyglądają takie domowe sposoby na nawodnienie podczas upałów? Potrzebny jest litr wody (np. wysokozmineralizowanej), 1/4 łyżeczki soli, 3 łyżki cukru lub miodu, sok z cytryny lub limonki i listki mięty!

W sytuacji, gdy utrata wody jest znaczna i pojawiają się objawy ze strony m.in. układu krwionośnego, oddechowego i nerwowego, nawadnianie doustne może nie być wystarczające. Gdy wystąpi ciężkie odwodnienie leczenie w upalne dni wymaga konsultacji z lekarzem, a nawet hospitalizacji. Konieczne jest wtedy nawadnianie dożylne.

Produkty spożywcze wspierające nawodnienie

Aby zapewnić prawidłowe nawodnienie organizmu, można stosować różnego rodzaju napoje – wodę, niesłodzoną herbatę, soki owocowo-warzywne, zioła do picia (np. szałwię, miętę, rumianek). Jednocześnie warto zadbać o spożycie produktów o wysokiej zawartości wody – owoców (np. arbuzów, winogron, cytrusów, truskawek) i warzyw (np. ogórków, pomidorów, sałaty). Poziom nawodnienia można też podnosić, jedząc zupy, kisiele, budynie, a także produkty nabiałowe.

Profilaktyka odwodnienia w sezonie letnim

Ile pić wody dziennie latem? Jak ją pić, aby optymalnie nawadniać organizm? Jak już wiadomo, wodę należy pić powoli i często. Co zrobić, aby o niej nie zapominać i regularnie ją spożywać. Jak dbać o nawodnienie organizmu latem?

Codzienny bilans wodny latem – ile płynów potrzebujemy?

Jak dużo płynów spożywać, aby zapewnić prawidłowe nawodnienie organizmu latem? Przyjmuje się, że dorosła kobieta powinna wypijać 2 litry płynów w ciągu doby (podczas ciąży – 2,3 litra, podczas laktacji – do 2,7 litra), dorosły mężczyzna – 2,5 litra, a dzieci – około 1,5-1,7 litra.

Jeśli jednak jest bardzo ciepło i organizm więcej się poci, trzeba wypić więcej, dzięki czemu można zrekompensować utratę wody z organizmu. Większe zapotrzebowanie na płyny występuje podczas aktywności fizycznej oraz przebywania na słońcu. Odwodnienie po opalaniu to częsty problem, dlatego w trakcie ekspozycji trzeba stale przyjmować płyny.

Jak rozplanować nawadnianie podczas upalnego dnia?

Niestety do odwodnienia organizmu w lecie może dojść bardzo szybko, dlatego trzeba koniecznie dbać o prawidłowe nawadnianie. Pierwszą i najważniejszą zasadą jest to, że trzeba pić nawet wtedy, gdy nie odczuwa się pragnienia. Drugą zasadą jest to, że wodę trzeba mieć cały czas pod ręką!

Są różne sposoby, aby utrzymać regularność nawadniania. Można np. pić szklankę wody co godzinę lub korzystać z butelek z miarką, która pozwala śledzić spożycie wody w ciągu dnia. Z pomocą przychodzą nowoczesne technologie, można zainstalować aplikację, która przypomina o piciu wody.

Apteczka na upały – co warto mieć pod ręką?

Zanim przyjdą upały, warto pomyśleć o skompletowaniu domowej apteczki. Przede wszystkim trzeba kupić doustne płyny nawadniające i elektrolity na odwodnienie w upały. Zgodnie ze swoimi preferencjami można wybrać preparaty w postaci tabletek musujących lub proszku do rozpuszczania w wodzie.

Odwodnienie podczas upałów to nie jest jedyne letnie zagrożenie. Gdy jest piękna pogoda, chętniej siedzimy na dworze, a to wymaga odpowiedniej ochrony UV. Z tego powodu w apteczce na upały muszą się znaleźć kremy do opalania – najlepiej z wysokim filtrem oraz środki łagodzące podrażnienia i oparzenia, np. z alantoiną i pantenolem.

Pierwsze objawy odwodnienia w upały to sygnał, że trzeba jak najszybciej rozpocząć uzupełnianie utraconej wody i elektrolitów. Należy wypijać niewielkie ilości wody z dodatkiem soli i cukru lub gotowych preparatów dostępnych w aptekach. Trzeba pamiętać, że płyny należy uzupełniać powoli i systematycznie.

Autor wpisu: mgr farm. Katarzyna Borowiec, i-Apteka.pl Farmaceutka z niemałym już doświadczeniem. Zainteresowania: zdrowie, uroda, naturalne metody leczenia, opieka farmaceutyczna.