Afty w jamie ustnej – gdzie pojawiają się najczęściej i jak sobie z nimi radzić?

Afty bywają wyjątkowo uciążliwym i bolesnym problemem w obrębie jamy ustnej. Choć nie mają związku z zakażeniem i nie są zaraźliwe, charakteryzują się tendencją do nawracania. Poznaj przyczyny powstawania aft i ich rodzaje. Dowiedz się, jak je rozpoznać i leczyć - również domowymi metodami.

Czym jest afta i gdzie się pojawia? 

Afty to jedne z najczęstszych i bardzo dokuczliwych zmian w jamie ustnej. Są to bolesne nadżerki, czyli niewielkie ubytki w błonie śluzowej. Mogą pojawić się na policzkach, podniebieniu czy wargach. Często spotykana jest też afta na języku, w okolicach gardła oraz pojedyncze lub mnogie afty na dziąsłach [1].

Jak rozpoznać afty?

Pojawienie się afty zwykle poprzedza uczucie pieczenia lub mrowienia w konkretnym miejscu w jamie ustnej. W krótkim czasie pojawia się nadżerka o okrągłym lub owalnym kształcie, otoczona żywoczerwoną obwódką zapalną. Po 1-2 dniach zmiana pokrywa się białym, żółtawym lub szarym nalotem włóknikowym i staje się szczególnie bolesna – nawet podczas mówienia czy jedzenia. W ciągu kilku dni afta osiąga największy rozmiar, po czym stopniowo zaczyna się goić.

Afty mogą występować pojedynczo lub w większej liczbie, czasami pojawiają się też w krótkich odstępach czasu. Najczęściej są niegroźne i samoistnie ustępują [1].

Rodzaje aft

Afty to jedne z najczęstszych zmian w jamie ustnej, które mają charakter nawrotowy i nieinfekcyjny. Mogą przybierać różne postacie kliniczne, różniące się wielkością, liczbą wykwitów, czasem gojenia oraz przebiegiem.

Afty małe (RAS minor, afty Mikulicza)

Małe afty pojawiają się najczęściej i stanowią około 80% wszystkich przypadków. Są to niewielkie, płytkie nadżerki o średnicy do 0,5 cm, najczęściej pojedyncze lub nieliczne. Pokryte są białawym nalotem i otoczone rumieniowym, zapalnym rąbkiem. Zwykle goją się w ciągu 7-14 dni bez pozostawienia blizn. Mogą mieć przebieg łagodny (rzadko nawracają) lub cięższy (pojawiają się co miesiąc, są większe – do 1 cm) [2].

Afty duże (RAS major, afty Suttona)

To najcięższa postać aft, występująca u około 10% pacjentów. Zmiany są głębokie, mają ponad 1 cm średnicy i są bardzo bolesne. Mogą utrzymywać się wiele tygodni i często goją się z pozostawieniem blizn. Ze względu na ból chorzy miewają trudności z jedzeniem i mówieniem [2].

Afty opryszczkopodobne (RAS herpetiform)

Afty opryszczkopodobne są rzadziej spotykane, dotyczą około 10% przypadków. Występują w dużej liczbie (nawet do 100 jednocześnie) jako drobne, punktowe owrzodzenia o średnicy 1-2 mm. Często zlewają się w większe ogniska o nieregularnym kształcie. Są bardzo bolesne, często nawracają i goją się w ciągu 2-3 tygodni [2].

Afty w przebiegu zespołu Behçeta

To objaw jednej z postaci wieloukładowej choroby zapalnej – zespołu Behçeta. Występują tu nie tylko afty jamy ustnej, ale też zmiany na błonie śluzowej narządów płciowych oraz zapalenie tęczówki. Często towarzyszą im inne dolegliwości ogólnoustrojowe, takie jak bóle stawowe, gorączka czy zmiany skórne [2].

Afty - przyczyny powstawania

Przyczyny powstawania aft nie są do końca poznane. Jednak wiadomo, że zmiany te mają związek z zaburzeniami w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Istnieje kilka czynników, które sprzyjają ich pojawianiu się [1]:

• urazy mechaniczne błony śluzowej, np. przygryzienie policzka lub wargi, skaleczenie podczas jedzenia twardych czy suchych potraw, zbyt mocne szczotkowanie zębów, a także uszkodzenia wywołane przez źle dopasowaną protezę stomatologiczną czy zabiegi dentystyczne;

• ogólne osłabienie organizmu, np. w okresach obniżonej odporności, po infekcjach, przy przemęczeniu lub stresie;

• niedobory pokarmowe, zwłaszcza niedostateczna ilość żelaza, witaminy B12 czy kwasu foliowego.

Afty nawracające mogą być objawem schorzeń ogólnoustrojowych i wymagać dokładniejszej diagnostyki.

Leczenie aft w jamie ustnej

Leczenie nawracających aft, nadżerek i owrzodzeń w jamie ustnej, jest trudne i często wymaga indywidualnego podejścia. Podstawą jest leczenie przyczynowe – jeśli afty są konsekwencją dolegliwości ogólnoustrojowych, ważne jest opanowanie schorzenia podstawowego.

Leczenie miejscowe natomiast polega głównie na łagodzeniu objawów i ochronie błony śluzowej. Stosuje się płukanki z chlorheksydyną, które zmniejszają ryzyko nadkażeń bakteryjnych i grzybiczych. Pomocne są też preparaty do stosowania miejscowego, zawierające składniki o właściwościach powlekających, odkażających, przeciwbólowych i przeciwzapalnych [3].

Domowe sposoby na afty

Domowe sposoby mogą wspomóc łagodzenie bólu i przyspieszyć gojenie zmian. Warto sięgnąć po naturalne metody, np. smarowanie aft żelem aloesowym czy olejkiem z drzewa herbacianego. Pomocne są także płukanki – z letniej wody z solą kuchenną lub naparów z ziół, np. rumianku, szałwii czy łopianu. 

Warto też unikać potraw kwaśnych, słonych, ostrych i bardzo gorących. Korzystne może się okazać włączenie do codziennej diety produktów bogatych w witaminy z grupy B, żelazo i kwas foliowy [1].

Artykuł powstał we współpracy z Bausch and Lomb.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Sachol® żel stomatologiczny, 10 g, produkt leczniczy

SACHOL żel stomatologiczny to lek przeciwzapalny, przeciwbólowy i miejscowo odkażający do stosowania w jamieustnej. Żel stosuje się w stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej, zapaleniach dziąseł czy chorobach przyzębia.

Substancje czynne: choliny salicylan (Cholini salicylas) i cetalkoniowy chlorek (Cetalkonii chloridum). 1g żelu zawiera: 87,1 mg choliny salicylanu (Cholini salicylas) i 0,1 mg cetalkoniowego chlorku (Cetalkonii chloridum).

Postać farmaceutyczna: Żel do stosowania w jamie ustnej i na dziąsła. Przezroczysta, bezbarwna, jednolita masa o zapachu olejku anyżowego.

Wskazania do stosowania: stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej a także nadżerki i owrzodzenia jamy ustnej. Żel można stosować w zapaleniu dziąseł czy chorobach przyzębia.

Podmiot odpowiedzialny: Bausch + Lomb Ireland Limited, 3013 Lake Drive Citywest Business Campus, Dublin 24, D24PPT3 , Irlandia.

Źródła:

[1] Kuźnik M., Afty – przyczyny i leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/295854,afty-przyczyny-i-leczenie [Dostęp online: 17.09.2025]

[2] Górska, R., & Nowak, M. (2017). Wybrane zagadnienia z diagnostyki i leczenia chorób błony śluzowej jamy ustnej. Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny, 6(2), 15-24.

[3] Edgar NR, Saleh D, Miller RA. Recurrent Aphthous Stomatitis: A Review. J Clin Aesthet Dermatol. 2017 Mar;10(3):26-36. Epub 2017 Mar 1. PMID: 28360966; PMCID: PMC5367879.