Ból z tyłu pleców na dole – co oznacza?
18.07.2025mgr farm. Jarosław Buczarski
Ból z tyłu pleców na dole dotyczy wielu osób – niezależnie od wieku i płci. Może mieć różne przyczyny, w tym poważne schorzenia oraz ciężkie urazy. Dolegliwości bólowe zwykle jednak pojawiają się wskutek nieprawidłowej postawy lub w wyniku wykonywania powtarzalnych monotonnych ruchów obciążających kręgosłup. Jak można leczyć ból z tyłu pleców na dole? Jak chronić się przed jego wystąpieniem?
Spis treści:
- Anatomia dolnej części pleców – dlaczego ten obszar jest tak podatny na ból?
- Najczęstsze przyczyny bólu dolnej części pleców
- Diagnostyka bólu dolnej części pleców – kiedy udać się do lekarza?
- Metody leczenia bólu dolnej części pleców
- Profilaktyka i samodzielne łagodzenie bólu dolnej części pleców
Anatomia dolnej części pleców – dlaczego ten obszar jest tak podatny na ból?
Mówiąc o dolnej części pleców, tak naprawdę mówimy o odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Jak jest zbudowany? Jakie pełni funkcje? Dlaczego odcinek lędźwiowy jest tak bardzo narażony na dolegliwości bólowe?
Budowa kręgosłupa lędźwiowego i jego funkcje
Odcinek ten składa się z pięciu kręgów lędźwiowych. Otaczają one kanał kręgowy, w którym zlokalizowany jest rdzeń kręgowy oraz korzenie nerwowe, od których odchodzą nerwy unerwiające dolną część ciała. Kręgi są połączone krążkami międzykręgowymi, które działają amortyzująco. Są tu także liczne mięśnie i więzadła.
Odcinek lędźwiowy zapewnia stabilizację kręgosłupa i pomaga wspierać ciężar górnej części ciała. Niestety przez to kręgi lędźwiowe są najbardziej obciążonym odcinkiem kręgosłupa – są poddawane naciskom i naprężeniom, stąd też narażone są na przeciążenia, urazy, rozwój stanów zapalnych i zmian zwyrodnieniowych, co objawia się m.in. bólem.
Najczęstsze miejsca powstawania bólu w dolnej części pleców
Ból z tyłu pleców na dole potocznie określany jest jako ból krzyża. Jest to po prostu ból odcinka lędźwiowego, czasem też odcinka lędźwiowo-krzyżowego. Często źródłem bólu jest także nerw kulszowy. W zależności od przyczyny może to być ból jednostronny (np. ból z tyłu pleców po lewej stronie na dole lub ból z tyłu pleców po prawej na dole) lub obustronny. Czasem ból swoim zasięgiem obejmuje tylko dół pleców, czasem promieniuje do bioder, pośladków, ud, zdarza się, że nawet do łydek i stóp.
Jak odróżnić ból kręgosłupa od bólu nerek?
Warto już na samym początku zająć się kwestią ból dolnej części kręgosłupa a nerki. Ból w odcinku lędźwiowym może oznaczać problemy nie tylko z kręgosłupem (np. atak rwy kulszowej), ale i z nerkami! Bardzo często są one mylone, co sprawia, że nie są podejmowane odpowiednie działania wymierzone w przyczynę bólu.
Po czym rozpoznać, czy jest to ból lędźwiowy czy nerkowy? Ból nerkowy jest zlokalizowany po bokach w środkowej i górnej części pleców, zwykle po jednej stronie. Czasem może być odczuwany w jamie brzusznej i w pachwinie. Ból pleców umiejscowiony jest zazwyczaj niżej, w dolnej części pleców.
Ból krzyża a problemy z nerkami – jak stwierdzić, z czym mamy do czynienia? Pomocą w diagnostyce bólu nerek mogą być towarzyszące objawy, m.in. nudności i wymioty, zaparcia, biegunka, gorączka, nadmierne pocenie, dreszcze, bladość skóry, apatia, senność, ból głowy, spadek masy ciała, podwyższone ciśnienie tętnicze krwi, zmiana koloru i zapachu moczu, zmętnienie moczu, krew w moczu, częste oddawanie moczu, bolesne parcie na pęcherz, ból i pieczenie podczas oddawania moczu, obrzęk kończyn.
Jako najczęstsze przyczyny bólu nerek wymienia się np. kolkę nerkową, torbiele nerek, ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek, śródmiąższowe zapalenie nerek, kłębuszkowe zapalenie nerek, nowotwór nerek.
Najczęstsze przyczyny bólu dolnej części pleców
Nie ma jednej przyczyny bólu w dolnej części pleców, mogą to być zarówno różnego rodzaju urazy i kontuzje, jak również wiele chorób o zróżnicowanej genezie. Należy jednak zauważyć, że większość przypadków, w których ktoś odczuwa ból dołu pleców, to przypadki, gdy nie da się ustalić ani przyczyny, ani czynnika sprawczego. Taki rodzaj bólu określa się jako ból nieswoisty. Zazwyczaj mija on dość szybko, np. po dłuższym odpoczynku. Ma jednak tendencję do nawracania.
Ból z tyłu na dole pleców może być związany np. z mechanicznym uszkodzeniem różnych struktur, które tworzą i otaczają kręgosłup, czyli:
-
kręgów, krążków międzykręgowych (tzw. dysków)
-
stawów międzykręgowych
-
mięśni, ścięgien, więzadeł
-
nerwów
Do tych uszkodzeń może dochodzić z powodu m.in.:
-
przeciążeń mięśni, ścięgien, więzadeł
-
wad postawy, wad anatomicznych, wad wrodzonych kręgosłupa
-
przepukliny krążka międzykręgowego, tzw. dyskopatii
-
zmian zwyrodnieniowych
-
złamań kręgów wskutek zmian osteoporotycznych
Zasadniczo ból w dolnej części pleców jest związany z kręgosłupem, ale – jak już wcześniej zostało wspomniane – ból zlokalizowany w tym miejscu może mieć też swoją przyczynę gdzie indziej.
Mechaniczne przyczyny bólu – przeciążenia, urazy, zwyrodnienia
Jako częste przyczyny bólu w dolnej części pleców wymienia się przeciążenia, urazy oraz wady postawy. Przeciążenia nie są związane wyłącznie z intensywnym wysiłkiem fizycznym i ciężką pracą fizyczną, ale i z siedzącym trybem życia oraz pracą siedzącą.
Ból pleców w odcinku lędźwiowym jest konsekwencją przeciążenia mięśni i więzadeł. Zwyczajowo pojawia się jednostronnie – obciążenia kręgosłupa są raczej nierównomierne, dlatego może to być ból pleców na dole po lewej lub też ból pleców na dole po prawej stronie. Dolegliwości bólowe są też skutkiem upadków, naciągnięć i skręceń.
Czynnikiem wywołującym ból dolnej części pleców są też zmiany zwyrodnieniowe w obrębie kręgosłupa – wywołujące również sztywność dolnej części pleców. Typowy dla zmian zwyrodnieniowych jest ból dolnej części pleców przy wstawaniu, a także ból nasilający się po długotrwałym staniu i chodzeniu oraz przy skręcaniu tułowia.
Szczególnym rodzajem bólu przeciążeniowego jest ból dolnej części pleców w ciąży. W tym okresie ciało kobiety się zmienia – głównie w obrębie miednicy, zwiększa się też masa ciała i zmienia się środek ciężkości, ponadto zwiększa się krzywizna lędźwiowa. Wszystko to sprawia, że kobieta może odczuwać nieprzyjemny ból w odcinku lędźwiowym i krzyżowym.
Choroby kręgosłupa powodujące ból lędźwiowy
Do najczęściej występujących chorób kręgosłupa objawiających się bólem zalicza się rwa kulszowa (pojawia się ból kręgosłupa na dole promieniujący do nogi, uda i pośladka), lumbago – postrzał, heksenszus (pojawia się ostry ból pleców w odcinku lędźwiowym) dyskopatia – przepuklina krążka międzykręgowego (pojawia się ból kręgosłupa na dole promieniujący do nogi oraz ucisk na korzenie nerwowe), zablokowanie w stawie krzyżowo-biodrowym, choroby reumatyczne, w tym zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.
Inne schorzenia manifestujące się bólem dolnej części pleców
Schorzenia, które nie dotyczą kręgosłupa, ale objawiają się bólem w dole pleców (może to być np. ból w lewym boku z tyłu pleców na dole), to nie tylko wspomniane wcześniej problemy z nerkami. Ból krzyża może mieć przyczynę np. w chorobach trzustki, narządów rodnych i układu moczowego, w tętniaku aorty brzusznej, chorobach nowotworowych, jak również w toczących się w organizmie zakażeniach i stanach zapalnych.
Diagnostyka bólu dolnej części pleców – kiedy udać się do lekarza?
Nie zawsze ból dolnej części pleców oznacza poważne problemy, jednak jego pojawienie się jest sygnałem do tego, aby przyjrzeć się swoim nawykom i powodem do tego, aby zwiększyć poziom codziennej aktywności fizycznej. W pewnych sytuacjach ból dołu pleców wymaga, aby jak najszybciej zgłosić się do lekarza! Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy towarzyszą mu niepokojące dolegliwości.
Objawy alarmowe przy bólu dolnych pleców
Zawsze bardzo silny ból lędźwiowy (np. piekący, kłujący, pojawiający się nagle, promieniujący) i długo utrzymujący się lub nawracający ból pleców powinny być skonsultowane z lekarzem. Pilnej pomocy medycznej wymagają osoby, u których pojawiły się następujące objawy:
-
niedowład lub paraliż nóg – trudności w chodzeniu, osłabienie siły mięśniowej
-
zaburzenia w oddawaniu moczu i stolca
-
zaburzenia czucia – w okolicy krocza, utrata czucia w nogach, mrowienie, drętwienie
-
silny ból po urazie – zwłaszcza gdy się nasila podczas ruchu, kichania i kaszlu
-
ból utrzymujący się mimo odpoczynku i leczenia
-
gorączka
-
chudnięcie bez wyraźnej przyczyny
-
trudności w oddychaniu
-
ból w klatce piersiowej
Wymienione wyżej objawy mogą wskazywać na poważne schorzenia, nie można ich bagatelizować!
Badania diagnostyczne przy bólu krzyża
Diagnostyka bólu dolnej części pleców opiera się na wywiadzie lekarskim oraz na wynikach badań obrazowych kręgosłupa – RTG, USG, rezonansu magnetycznego oraz tomografii komputerowej. Wskazane jest też wykonanie badania czynności mięśni (EMG). Jeśli pojawiają się podejrzenia, że ból lędźwiowy ma przyczynę leżącą poza kręgosłupem, należy rozszerzyć diagnostykę o dodatkowe testy, np. badanie moczu i urografię.
Specjaliści zajmujący się bólem dolnej części pleców
W większości przypadków wskazana jest wizyta u ortopedy. Jeśli pojawiają się objawy neurologiczne (np. mrowienie, osłabienie siły mięśniowej w nogach) lub podejrzewaną przyczyną bólu w dole pleców jest schorzenie neurologiczne, należy się zgłosić do neurologa. Czasem wymagana jest konsultacja z neurochirurgiem lub chirurgiem.
Metody leczenia bólu dolnej części pleców
Ból dolnej części kręgosłupa najczęściej leczy się objawowo – stosuje się leki przeciwbólowe (doustnie i miejscowo). Wskazane są też różnego rodzaju zabiegi fizjoterapii oraz ćwiczenia wzmacniająco-rozluźniające. A w przypadkach, gdy została rozpoznana przyczyna, wprowadza się odpowiednie leczenie farmakologiczne, mogą być także potrzebne zabiegi chirurgiczne.
Farmakoterapia bólu lędźwiowego – leki przeciwbólowe i przeciwzapalne
Zazwyczaj wskazane są leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, np. paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne – które pomagają również zmniejszać stan zapalny (np. ibuprofen, diklofenak, naproksen). Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne można przyjmować w postaci tabletek i kapsułek lub w postaci żelów i maści na ból. Polecane są również suplementy na stawy i kości, np. z kolagenem, chondroityną i witaminą D.
Fizykoterapia i rehabilitacja w leczeniu bólu krzyża
Osoby, które zmagają się z bólem w dole pleców, powinny nie tylko zgłosić się do lekarza, ale i do doświadczonego rehabilitanta lub fizjoterapeuty. Specjalista dobierze odpowiednie zabiegi i ćwiczenia. Zazwyczaj polecane są terapie manualne, np. masaż i mobilizacja stawów, a także ultradźwięki, krioterapia, elektroterapia, magnetoterapia oraz kinesiotaping.
Interwencje zabiegowe przy przewlekłym bólu dolnej części pleców
Często stosowanym mało inwazyjnym zabiegiem jest blokada. Polega ona na podaniu leków w formie zastrzyków. Lek – zwykle glikokortykosteroidy – podaje się w pobliżu nerwów lub korzeni nerwowych. Innymi stosowanymi zabiegami są m.in.: nukleoplastyka, endoskopia kręgosłupa, stabilizacja kręgosłupa, operacja przepukliny dysku, laminektomia lub mikrodiscektomia.
Profilaktyka i samodzielne łagodzenie bólu dolnej części pleców
Ból lędźwiowy wcześniej czy później pojawi się niemalże u każdego. Zawczasu należy więc podjąć działania profilaktyczne, które w przyszłości pozwolą uniknąć nieprzyjemności związanych z dolegliwościami bólowymi. W zasadzie profilaktyka jest prosta, bazuje na wykonywaniu specjalnie dobranych ćwiczeń oraz na dbaniu o ergonomię pracy.
Ergonomia pracy i odpoczynek a ból krzyża
Osoby wykonujące ciężką pracę fizyczną często odczuwają ból krzyża przy schylaniu, natomiast osoby wykonujące pracę biurową zwykle męczy ból lędźwiowy przy siedzeniu. Odpowiednia ergonomia pracy może zapobiegać przeciążeniom. Zaleca się zaopatrzyć w wygodne krzesło, które zapewnia wsparcie dla odcinka lędźwiowego.
Pracownicy fizyczni podczas podnoszenia ciężkich rzeczy muszą pamiętać o tym, aby zajmować odpowiednią pozycję – nie należy się pochylać nad podnoszonym przedmiotem, trzeba kucnąć, a następnie wstać, wykorzystując siłę mięśni nóg i brzucha. Przydatny może się okazać specjalny pas stabilizujący odcinek lędźwiowy.
Nie można też zapominać o znaczeniu odpoczynku. Gdy pojawi się ostry ból pleców w odcinku lędźwiowym, wskazany jest odpoczynek i odciążenie kręgosłupa. Trzeba jednak pamiętać, że po złagodzeniu bólu należy jak najszybciej wrócić do aktywności!
Ćwiczenia wzmacniające i rozciągające dolną część pleców
Na ból lędźwiowy najlepsze są różnego rodzaju ćwiczenia rozciągające i rozluźniające, a także ćwiczenia wzmacniające. Powinny się one skupiać na mięśniach grzbietu i na mięśniach brzucha. Bardzo polecana jest m.in. joga oraz pilates. Doskonałym ćwiczeniem na wzmocnienie mięśni grzbietu jest pływanie.
Należy dodać, że jednym z głównych czynników zwiększających ryzyko wystąpienia bólu w dole pleców jest nadwaga i otyłość, a także siedzący tryb życia i brak aktywności fizycznej. W ramach profilaktyki bólu krzyża należy więc dbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz o codzienną porcję ruchu.
Domowe sposoby łagodzenia bólu lędźwiowego
Łatwym sposobem na złagodzenie bólu w dole pleców są okłady. W niektórych przypadkach sprawdzą się okłady zimne, a w innych – ciepłe. Warto kupić sobie w aptece specjalne żelowe kompresy, które można podgrzewać w gorącej wodzie lub schładzać w lodówce.
Czynnikiem nasilającym ból z tyłu na dole pleców jest stres, warto więc dbać o kondycję psychiczną. Rekomendowane są techniki relaksacyjne i ćwiczenia oddechowe. Dodatkowo jako domowe sposoby na zmniejszanie dolegliwości bólowych zaleca się stosować tzw. pozycje odciążające, np. pozycję embrionalną – wystarczy położyć się na boku, zgiąć nogi w kolanach i podciągnąć je do klatki piersiowej (między kolana zaleca się włożyć dużą poduszkę). Jeśli pojawia się ból pleców na dole w nocy, warto do snu układać się właśnie w takiej pozycji.
Co oznacza ból dolnej części pleców? Może oznaczać wiele różnych schorzeń, zwykle jednak jest to ból nieswoisty, czyli taki, którego przyczyny nie da się rozpoznać w badaniach diagnostycznych. Nigdy nie wolno bagatelizować sytuacji, gdy ból krzyża jest bardzo nasilony lub długo się utrzymuje. Należy się wówczas zgłosić do lekarza. Na początek wystarczy lekarz POZ, który w razie potrzeby skieruje do specjalisty.
