Co powoduje szumy uszne?

Szumy w uszach to coraz powszechniejszy problem, szacuje się, że może on dotyczyć około 20% Polaków. Czym właściwie jest ta przypadłość? To wrażenie słyszenia dźwięków przy braku ich zewnętrznego źródła. Mogą one przybierać postać m.in. piszczenia lub brzęczenia. O czym mogą świadczyć szumy uszne? Czy są groźne? W jaki sposób można łagodzić szum w uszach? 

Spis treści:

• Co to są szumy uszne?
• Najczęstsze przyczyny szumów usznych
• Inne przyczyny szumów w uszach
• Objawy towarzyszące szumom usznym
• Kiedy szumy uszne powinny zaniepokoić?
• Jak leczyć szumy uszne?
• Domowe sposoby łagodzenia szumów usznych
• Jak zapobiegać szumom usznym?

Co to są szumy uszne? 

Szumy uszne to zaburzenia dźwiękowe polegające na tym, że osoba słyszy dźwięki, które nie mają obiektywnego źródła. Nie jest to żadna choroba, jest to objaw wynikający najczęściej z uszkodzenia słuchu. Narząd słuchu słabnie wraz z wiekiem, ponadto do przyspieszenia tego procesu prowadzi ekspozycja na hałas. Szum w uchu może być związany z poważniejszymi przyczynami, np. chorobami, urazami i infekcjami. 

W jaki sposób objawiają się szumy w uchu? Najczęściej opisuje się je jako piszczenie, brzęczenie, dzwonienie, syczenie lub huczenie. Wyróżnia się szumy uszne subiektywne i obiektywne: 

• szumy uszne subiektywne – występują najczęściej, są to szumy, które słyszy tylko chory
• szumy uszne obiektywne – występują rzadko, słyszy je chory oraz osoby znajdujące się blisko 

Wyróżnia się też szumy uszne pierwotne (idiopatyczne), których przyczyny nie da się zidentyfikować oraz szumy uszne wtórne, które są związane z konkretnymi przyczynami.

Najczęstsze przyczyny szumów usznych

Wiele osób odczuwa dyskomfort związany z takimi objawami jak brzęczenie i dzwonienie w uszach. Zazwyczaj ryzyko ich występowania rośnie wraz z wiekiem. Całkiem naturalne jest, że z czasem słuch ulega pogorszeniu, tym samym szumy uszne u osób starszych są bardziej rozpowszechnione niż u młodych. Jakie są inne najczęstsze przyczyny szumów usznych? 

Uszkodzenie słuchu i hałas 

W obecnych czasach narażeni jesteśmy na hałas, wszędzie jest głośno – poziom decybeli, jaki nas otacza, jest bardzo wysoki. Należy też dodać, że niekorzystnie na narząd słuchu wpływa częste używanie słuchawek dousznych, chodzenie na koncerty, a także praca w ciężkich warunkach.

Zwykle po urazie akustycznym, czyli np. po ekspozycji na duży hałas (m.in. wybuch, głośny koncert), pojawia się przejściowy szum w uszach. Im częstsze są takie urazy, tym większe ryzyko przewlekłych szumów i uszczerbku słuchu. 

Choroby ucha wewnętrznego i środkowego 

Szumy uszne mogą być konsekwencją infekcji i chorób w obrębie ucha wewnętrznego i środkowego – ostrych i przewlekłych stanów zapalnych, uszkodzonego nerwu słuchowego, niedrożności trąbki słuchowej, choroby Meniere’a lub otosklerozy. Powodem dzwonienia w uszach może być zatkany czopem woskowinowym przewód słuchowy oraz perforacja błony bębenkowej. 

Problemy krążeniowe i nadciśnienie 

Jako stosunkowo częste przyczyny szumów usznych wymienia się także – nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie i problemy krążeniowe, np. miażdżyca, zaburzenia mikrokrążenia mózgowego, niestabilny przepływ krwi.

Inne przyczyny szumów w uszach 

Co powoduje szumy uszne? Oprócz wymienionych wyżej przyczyn jest wiele innych czynników, które mogą wywoływać piszczenie i brzęczenie w uszach. Można wśród nich wymienić m.in. infekcje – przeziębienie i grypę, zapalenie opon mózgowych, boreliozę, niedokrwistość, niedobory witamin i minerałów (jak np. witamina B12, witamina D, magnez), urazy głowy, urazy kręgosłupa szyjnego. 

Stres i przemęczenie 

Wspomnieć trzeba o kwestii szumy uszne a nerwica i stres. Stany nerwicowe i przewlekły stres przyczyniają się do nadmiernej aktywacji układu nerwowego, zwiększają napięcie mięśni, ponadto wysoki poziom kortyzolu zwęża naczynia krwionośne w uchu wewnętrznym, co upośledza jego ukrwienie. Wpływa to na występowanie szumu usznego. Czynnikiem nasilającym szumy uszne może być przemęczenie organizmu. 

Leki i suplementy mogące wywoływać szumy uszne 

Szum w uchu może być skutkiem ubocznym przyjmowanych leków. Trzeba wiedzieć, że istnieje grupa leków, które określa się jako ototoksyczne, czyli działające szkodliwie na narząd słuchu. Są to niektóre antybiotyki (np. gentamycyna, neomycyna), a także diuretyki, niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym kwas acetylosalicylowy (aspiryna). Niekorzystne działanie mogą mieć też suplementy diety np. z kofeiną i guaraną. 

Choroby ogólnoustrojowe 

Jeśli chodzi o chorobowe przyczyny szumów usznych, to nie są to tylko choroby układu naczyniowo-sercowego. Mogą to być choroby metaboliczne i endokrynologiczne (np. choroby tarczycy, cukrzyca, podwyższony poziom cholesterolu), choroby neurologiczne (np. udar mózgu, stwardnienie rozsiane, guz nerwu III, nerwiak nerwu słuchowego) i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego. A czy istnieje zależność wątroba a szum w uszach? Raczej nie, choroby wątroby nie objawiają się szumami usznymi.

Objawy towarzyszące szumom usznym 

W zależności od tego, jaka jest przyczyna szumów usznych, mogą im towarzyszyć różne dolegliwości dodatkowe. Uciążliwe może być np. utrzymujące się napięcie mięśni karku i szyi, zaburzenia snu, zmęczenie, problemy z koncentracją. Przy przewlekłych szumach usznych może pojawiać się drażliwość, stres, lęk i stany depresyjne. Jakie dolegliwości są charakterystyczne dla szumów usznych? 

Pulsujące szumy uszne 

Już na początku należy wspomnieć o tym, że w sytuacji, gdy pojawi się pulsujący szum w uchu (szum zsynchronizowany z rytmem serca), należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Taki rodzaj szumów usznych najczęściej jest związany z nadciśnieniem tętniczym lub problemami naczyniowymi. 

Brzęczenie, dzwonienie i gwizdanie 

Najbardziej charakterystycznym objawem szumów usznych jest: brzęczenie, piszczenie, gwizdanie, buczenie, szeleszczenie, huczenie i dzwonienie w uszach. Objawy te utrzymują się stale lub pojawiają się sporadycznie. Mogą mieć różne natężenie, są odczuwane jednostronnie lub obustronnie. Gdy dźwięki są bardzo uciążliwe, znacząco wpływają na jakość życia. 

Zawroty głowy i uczucie zatkanego ucha 

Szum w uszach może współwystępować z zawrotami głowy i zaburzeniami równowagi. Mogą one świadczyć o chorobach ucha wewnętrznego lub o zaburzeniach w szyjnym odcinku kręgosłupa. U niektórych osób pojawia się uczucie pełności lub zatkania w uchu, co może wskazywać na problemy z trąbką słuchową lub na zaleganie woskowiny. 

Ból ucha może być wywołany przez infekcję i stany zapalne. Bardzo często przy urazach akustycznych i u osób starszych pojawia się osłabienie słuchu. Objawem towarzyszącym może być również nadwrażliwość na dźwięki.

Kiedy szumy uszne powinny zaniepokoić?

Choć szumy w uszach zazwyczaj nie są groźne, to są sytuacje, gdy pilnie trzeba się skontaktować z lekarzem. Zaniepokoić powinien m.in. ciągły szum w uszach utrzymujący się dłuższy czas, pulsujący szum w uszach oraz towarzyszące objawy neurologiczne.

Nagłe pojawienie się szumu jednostronnego 

Szybkiej konsultacji z lekarzem wymaga uporczywy, nagle pojawiający się szum w uszach – zwłaszcza szum w jednym uchu z towarzyszącym nagłym niedosłuchem, szumy z towarzyszącymi silnymi zawrotami głowy i niedowładem twarzy. 

Szumy uszne z bólem i gorączką 

Ból ucha i gorączka najczęściej wskazują na ostre infekcje w obrębie ucha. Objawy te bywają bardzo nasilone, dlatego trzeba udać się do lekarza, aby sprawdzić, jaka jest przyczyna dolegliwości. Lekarz dobierze odpowiednie krople do uszu, a w przypadku zakażeń bakteryjnych także antybiotyki. 

Ból głowy i szum w uszach pojawia się zwykle w przypadku szumów usznych wynikających z przyczyn naczyniowych lub napięciowych oraz związanych z nadciśnieniem tętniczym. Ponadto występuje w przebiegu chorób laryngologicznych, np. choroby Meniere’a oraz u osób narażonych na przewlekły stres. 

Szumy uszne u dzieci i młodych osób 

Szumy uszne u osób starszych występują częściej niż u osób młodszych. Z wiekiem pogarsza się słuch, ponadto starsze osoby częściej chorują na choroby przewlekłe. Nie oznacza to jednak, że u dzieci i młodzieży szumy w uszach nie występują. 

Ich pojawienie się w tej grupie wiekowej warto jak najszybciej skonsultować z lekarzem. Niestety najczęściej u dzieci i młodzieży szumy uszne są konsekwencją ekspozycji na hałas, w tym głównie słuchania głośnej muzyki przez słuchawki.

Jak leczyć szumy uszne? 

Nie należy bagatelizować szumów usznych. Nawet jeśli nie są one związane z poważnymi chorobami, to mogą być bardzo uciążliwe. Warto więc coś z nimi zrobić. W tym celu należy zgłosić się do lekarza, aby sprawdzić, co oznaczają szumy w uszach. Doradzi on również, jakie tabletki na szumy uszne lub jakie krople na szumy uszne warto stosować. 

Diagnostyka szumów usznych 

W przypadku pojawienia się szumów usznych należy się zgłosić do lekarza pierwszego kontaktu. Przeprowadzi on wywiad, zbada ciśnienie krwi oraz zleci podstawowe badania (np. morfologię, hormony tarczycy, lipidogram). W razie potrzeby skieruje do laryngologa, który wykona m.in. badania otolaryngologiczne i audiologiczne. 

Należy pamiętać, że konieczna może być również wizyta u innego specjalisty oraz dodatkowe badania, np. rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, USG Doppler, angiografia. Ustalenie przyczyny pozwala wprowadzić skuteczne leczenie przyczynowe obejmujące np. leki na nadciśnienie, antybiotyki, zabiegi chirurgiczne. 

Leczenie farmakologiczne i suplementacja 

Farmakologiczne leczenie szumów usznych zleca lekarz. Najczęściej wykorzystuje się lek na szumy uszne, który poprawia przepływ krwi, jak np. betahistyna, pentoksyfilina. Najnowsze leki na szumy uszne są bardzo skuteczne, warto jednak dodać, że obecnie trwają też prace nad lekiem nowej generacji bazującym na związkach selenu. 

Dodatkowo wskazane są leki przeciwdepresyjne i leki przeciwlękowe, są one potrzebne, gdy szumy powodują duży stres i zaburzenia snu. 

Wspomagająco można stosować suplementy na szumy uszne. Wskazane jest stosowanie miłorzębu japońskiego, który poprawia krążenie obwodowe i przepływ krwi. Pomocne mogą być wyciągi z głogu i czarnej borówki, które działają antyoksydacyjnie i wspierają układ naczyniowy. 

Jakie witaminy na szumy uszne są polecane? Głównie zalecana jest witamina B6, witamina B12, kwas foliowy, a także witamina D – w temacie witamina D3 a szumy uszne należy przypomnieć, że jej niedobór może przyczyniać się do występowania i nasilania szumów usznych. Można suplementować również magnez na szumy uszne, a ponadto żelazo i cynk.

Domowe sposoby łagodzenia szumów usznych 

Jak pozbyć się szumu w uszach? Bardzo często w celu redukcji szumów usznych zalecane są aparaty słuchowe, a także terapia TRT (polega na przyzwyczajaniu się do szumów usznych, dzięki czemu stają się mniej dokuczliwe) i terapia poznawczo-behawioralna. 

Osoby, które zmagają się z szumami usznymi, powinny stosować ponadto różne domowe sposoby na szum w uszach. Warto kupić generator szumu białego, który maskuje słyszane dzwonienie i brzęczenie, jednocześnie pozwala uniknąć całkowitej ciszy, która nasila odczuwanie szumów. Podobne efekty może dać włączanie wentylatora lub aplikacja np. z odgłosami lasu lub morza. Należy też unikać hałasu, można np. stosować zatyczki do uszu w głośnych miejscach. 

Wskazane jest ograniczenie stresu poprzez stosowanie technik relaksacyjnych i oddechowych, praktykowanie medytacji i jogi. Warto wykonywać ćwiczenia na szumy w uszach, czyli głównie ćwiczenia redukujące napięcie mięśni w obrębie szyi, karku i szczęki, np. opukiwanie potylicy i masaż małżowin usznych. 

Trzeba także wprowadzić zmiany w diecie. Należy ograniczyć spożycie soli, zaleca się unikać alkoholu oraz nikotyny. Trzeba też poruszyć kwestię – kawa a szumy uszne. Kofeina może nasilać dzwonienie i brzęczenie w uszach, dlatego wskazane jest, aby unikać jej nadmiernego spożycia.

Jak zapobiegać szumom usznym? 

Jak powinna wyglądać profilaktyka szumów usznych? Przede wszystkim trzeba dbać o słuch i narząd słuchu. Należy chronić uszy przed nadmiernym hałasem, np. osoby pracujące w ciężkich warunkach powinny nosić ochraniacze na uszy. Warto ograniczyć czas korzystania ze słuchawek. 

Uszy trzeba utrzymywać w czystości. Jakie wybrać krople do uszu bez recepty, aby zadbać o higienę uszu? W celu usunięcia nadmiaru woskowiny, a także ochrony przed infekcjami warto stosować preparaty na bazie np. oliwy z oliwek. 

Należy zdrowo się odżywiać i regularnie uprawiać aktywność fizyczną, aby dbać o prawidłowe krążenie krwi. Ważne jest ograniczanie stresorów i nauka radzenia sobie ze stresem. Trzeba uważać na leki o działaniu ototoksycznym. Dodatkowo osoby narażone na występowanie szumów usznych mogą przyjmować preparaty na szumy uszne, np. z miłorzębem japońskim i witaminami z grupy B. 

Szumy uszne to uciążliwe dźwięki, które przypominają brzęczenie, dzwonienie lub piszczenie. Zwykle pojawiają się wraz z wiekiem, gdy dochodzi do naturalnego uszkadzania narządu słuchu. Czynnikiem zwiększającym ryzyko ich występowania jest hałas. Sposobem radzenia sobie z szumami usznymi są np. generatory szumu białego i techniki relaksacyjne.

Autor wpisu: mgr farm. Jarosław Buczarski Farmaceuta z wykształcenia i zamiłowania, zwolennik rozszerzonej opieki farmaceutycznej. Zainteresowania: medycyna, chemia leków, zdrowie, opieka farmaceutyczna.