Co to jest perforacja jelita?

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Co to znaczy, że doszło do perforacji jelit? Oznacza to, że ciągłość ściany jelita została przerwana. Jest to stan zagrożenia życia, gdyż treść jelitowa wycieka do jałowej jamy otrzewnej. O perforacji może świadczyć nagły ból brzucha, tachykardia, wymioty i gorączka. Jeśli jelito pękło, konieczna jest pilna interwencja chirurgiczna, w innym przypadku może dość do wstrząsu septycznego i śmierci.

Spis treści:

• Co to jest perforacja jelita?
• Przyczyny perforacji jelita
• Objawy perforacji jelita
• Perforacja jelita po kolonoskopii
• Powikłania perforacji jelita
• Diagnostyka perforacji jelita
• Leczenie perforacji jelita
• Rekonwalescencja po perforacji jelita
• Rokowanie i śmiertelność przy perforacji jelita
• Jak zmniejszyć ryzyko perforacji jelita?

Co to jest perforacja jelita?

Co to jest perforacja jelita? Jest to stan nagłego zagrożenia życia spowodowany wyciekiem treści jelitowej do jamy otrzewnej. Perforacja może dotyczyć zarówno jelita cienkiego, jak i jelita grubego.

Definicja – przerwanie ciągłości ściany jelita

Przedziurawienie, czy też perforacja jelita to przerwanie ciągłości ściany jelita, wskutek czego dochodzi do wycieku treści jelitowej do jamy otrzewnej i rozwoju stanu zapalnego. Perforacja jelita może być konsekwencją m.in. chorób zapalnych jelit lub zabiegów w obrębie jelit.

Perforacja jelita grubego a jelita cienkiego

Do przedziurawienia może dojść w obrębie jelita cienkiego lub jelita grubego, choć zdecydowanie częściej rozpoznawana jest perforacja jelita grubego. Przerwanie ciągłości ściany jelita grubego następuje m.in. w przebiegu zapalenia uchyłków lub nowotworu. Perforacja jelita cienkiego może być wywołana m.in. urazami mechanicznymi lub chorobą Leśniowskiego-Crohna.

Dlaczego perforacja jelita jest stanem zagrożenia życia?

Przedziurawienie jelita to stan bezpośredniego zagrożenia życia wywołany wylaniem się treści jelitowej do jamy otrzewnej. Jama otrzewna jest przestrzenią jałową, jeśli dostanie się do niej treść jelitowa, czyli mieszanka kału, bakterii i soków trawiennych, natychmiastowo rozwija się zapalenie otrzewnej, a w konsekwencji sepsa, niewydolność wielonarządowa i wstrząs septyczny.

Przyczyny perforacji jelita

Pęknięcie jelita może być następstwem m.in. procesów chorobowych lub zabiegów i badań diagnostycznych w obrębie jelit. Jakie są najczęstsze przyczyny perforacji jelita?

Uchyłkowatość jelita grubego – najczęstsza przyczyna

Uchyłkowatość jelita grubego jest często występującą chorobą – głównie dotyczy osób po 60. roku życia. W jej przebiegu dochodzi do powstawania workowatych, przypominających kieszonki uwypukleń błony śluzowej przez ścianę jelita (głównie esicy – końcowego odcinka jelita grubego).

Do powstawania uchyłków prowadzi m.in. dieta uboga w błonnik, postępujące z wiekiem osłabienie ścian jelit, przewlekłe zaparcia. Zazwyczaj choroba nie daje objawów, a jej powikłaniem może być stan zapalny uchyłków, niedrożność, przetoki i perforacja jelita.

Choroby zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, WZJG)

Przewlekły stan zapalny, głębokie owrzodzenia i ropnie to przyczyny przedziurawienia jelita u osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit. W kwestii perforacja jelita a choroba Leśniowskiego-Crohna warto powiedzieć, że jest to stosunkowo rzadkie powikłanie obejmujące głównie końcowy odcinek jelita krętego.

A co można dodać w temacie perforacja jelita a wrzodziejące zapalenie jelita grubego? Takie powikłanie przy WZJG jest również rzadkie, choć częstsze niż u osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Zazwyczaj perforacja powstaje wskutek toksycznego rozdęcia okrężnicy.

Nowotwory jelita grubego

Kolejny problem to perforacja jelita a rak jelita grubego. Przedziurawienie jelita grubego jest jednym z częstszych powodów operacji onkologicznych u osób z nowotworem jelita grubego. Dziura w jelicie pojawia się zwykle w miejscu guza – wrasta on w ścianę jelita i ją osłabia, w efekcie dochodzi do perforacji.

Niedrożność jelit i uwięźnięcie przepukliny

Ważną kwestią jest perforacja jelita a niedrożność jelit. Światło jelita może zostać zatkane przez guza, zrosty lub przez uwięźnięcie przepukliny. W wyniku zatkania światła jelita dochodzi do wzrostu ciśnienia, niedokrwienia, zablokowania treści jelitowej oraz gazów. Ściany jelita zaczynają obumierać i następuje pęknięcie.

Urazy brzucha – tępe i penetrujące

Czy przedziurawienie jelita może być skutkiem urazów w okolicy brzucha? Tak, przerwanie ciągłości ściany jelita może nastąpić:

• po urazie tępym (zamkniętym, bez naruszenia powłok brzusznych) – np. po upadku z wysokości, po wypadku komunikacyjnym, dochodzi wtedy do gwałtownego wzrostu ciśnienia wewnątrz jelita, co skutkuje pęknięciem jego ściany.
• po urazie penetrującym (otwartym, z naruszeniem powłok brzusznych) – przykładem takiego urazu są rany kłute i postrzałowe, dziura w jelicie powstaje w wyniku bezpośredniego uszkodzenia mechanicznego.

Jatrogenne przyczyny – po kolonoskopii i zabiegach endoskopowych

Perforacja jelita może nastąpić z przyczyn jatrogennych, czyli może być efektem ubocznym działań medycznych takich jak zabiegi endoskopowe, m.in. polipektomia, mukozektomia endoskopowa (EMR), endoskopowa dyssekcja podśluzówkowa (ESD), kolonoskopia.

Połknięcie ciała obcego

Jako przyczyny perforacji jelita wskazuje się połknięte ciała obce, np. ości, wykałaczki lub metalowe ostre elementy, które przebijają ścianę jelita.

Leki uszkadzające ścianę jelita (NLPZ, steroidy)

Perforacja przewodu pokarmowego może być skutkiem ubocznym przyjmowania leków. Niektóre substancje lecznicze uszkadzają ściny jelita, co może prowadzić do perforacji, takie działanie mogą wykazywać m.in.:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne
• niektóre antybiotyki o szerokim spektrum
• metformina
• glikokortykosteroidy
• inhibitory pompy protonowej
• niektóre leki psychiatryczne

Ryzyko perforacji jest wyższe przy długotrwałym stosowaniu tych leków.

Niedokrwienie jelita

Przyczyną niedokrwienia jelita może być m.in. zator i miażdżyca tętnicy krezkowej, zakrzepica żył krezkowych, skręt jelita. Wskutek niedokrwienia i niedotlenienia jelita następuje martwica. Proces martwiczy sprzyja pękaniu ściany jelita.

Martwicze zapalenie jelit u noworodków (NEC)

Perforacja jelita u noworodka jest następstwem NEC, czyli martwiczego zapalenia jelit. Rozwija się ono głównie u wcześniaków i wynika z niedojrzałości jelit. Stan zapalny obejmujący jelito najpierw wywołuje niedokrwienie i niedotlenienie, a następnie obumieranie tkanek jelita, czego powikłaniem jest przedziurawienie jego ściany.

Objawy perforacji jelita

Przedziurawienie jelita jest stanem nagłym, który bezpośrednio zagraża życiu. Wywołuje ostre dolegliwości, których nie da się zbagatelizować. Jakie są objawy perforacji jelita?

Nagły, silny ból brzucha – objaw dominujący

Głównym objawem jest nagły, ostry, bardzo intensywny ból brzucha. Ból ten przypomina dźgnięcie nożem. Najpierw jest zlokalizowany, później rozlewa się na cały brzuch, może też promieniować do pleców i ramion.

Twardy, deskowaty brzuch – objaw otrzewnowy

Bardzo charakterystycznym objawem jest twardy, sztywny, deskowaty brzuch. Jest on tkliwy przy dotyku.

Gorączka i dreszcze

Bólowi i sztywności brzucha towarzyszy gorączka – powyżej 38st. C, a także dreszcze, ogólne osłabienie i zawroty głowy.

Nudności, wymioty i zatrzymanie gazów

Do tego dochodzą dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Pojawiają się nudności i wymioty (również z żółcią i krwią). Typowe są wzdęcia, zatrzymanie gazów i stolca.

Przyspieszona akcja serca i spadek ciśnienia

Perforacja jelita może również przyczyniać się do spadku ciśnienia krwi oraz do tachykardii – przyspieszonej akcji serca.

Objawy wstrząsu septycznego – kiedy sytuacja jest krytyczna?

Wstrząs septyczny objawia się m.in. gwałtownym spadkiem ciśnienia krwi, wysoką gorączką lub spadkiem temperatury ciała, zaburzeniami świadomości, dusznością, zimną skórą, skąpomoczem i innymi objawami niewydolności wielonarządowej. Bez natychmiastowej interwencji śmierć pacjenta może nastąpić w ciągu 12-24 godzin!

Subtelniejsze objawy u osób starszych i immunosupresyjnych

Należy wiedzieć, że perforacja jelita u osób starszych może objawiać się mniej typowo lub mieć postać tzw. cichej perforacji, gdy dolegliwości są mniej nasilone. Z powodu osłabionej odpowiedzi immunologicznej niespecyficzny obraz może mieć także perforacja jelita u osób, które przyjmują leki immunosupresyjne.

Perforacja jelita po kolonoskopii

Perforacja jelita grubego po kolonoskopii jest możliwym, choć rzadkim powikłaniem. Częściej ma to miejsce w przypadku kolonoskopii terapeutycznej (z usuwaniem polipów) niż przy kolonoskopii diagnostycznej. Przedziurawienie jelita może nastąpić np. wskutek urazu mechanicznego przy siłowym wprowadzeniu endoskopu.

Trzeba też powiedzieć, że możliwa jest perforacja jelita po operacji w obrębie jamy brzusznej. Takie powikłanie wiąże się z wieloma komplikacjami, dłuższym czasem rekonwalescencji, a czasem ze śmiercią pacjenta.

Powikłania perforacji jelita

Do czego może doprowadzić perforacja jelita? Skutki przecieku treści jelitowej do jamy otrzewnej mogą być poważne, a czasem nawet śmiertelne!

Zapalenie otrzewnej – najgroźniejsze powikłanie

Na samym początku trzeba omówić kwestię perforacja jelita a zapalenie otrzewnej. Bezpośrednio po przedostaniu się zawartości jelita do sterylnej jamy otrzewnej dochodzi do rozwoju miejscowego stanu zapalnego. Przyczyną tego jest obecność w treści jelitowej enzymów trawiennych, masy kałowej i bakterii.

Sepsa (posocznica)

Sepsa, inaczej posocznica, to gwałtowna reakcja organizmu na zakażenie. W jej przebiegu dochodzi do rozwoju ogólnoustrojowego stanu zapalnego, co prowadzi m.in. do spadku ciśnienia i zaburzeń krzepnięcia.

Objawy szybko postępują, obserwuje się bardzo wysoką lub bardzo niską temperaturę ciała, przyspieszone bicie serca i przyspieszony oddech, plamistą skórę, wysypkę wybroczynową i zaburzenia świadomości. Najcięższą postacią posocznicy jest wstrząs septyczny.

Ropnie wewnątrzbrzuszne

Ropnie wewnątrzbrzuszne to powstające w jamie brzusznej ograniczone zbiorniki ropy – martwych tkanek, leukocytów i bakterii. Przy pojawieniu się ropnia można odczuwać ból brzucha, nudności i wzrost temperatury ciała.

Niewydolność wielonarządowa

Niewydolność nerek, wątroby, płuc i serca jest powikłaniem wstrząsu septycznego. Zazwyczaj w jednym czasie następuje spadek wydolności wielu narządów i układów, co w ciągu kilku lub kilkunastu godzin może doprowadzić do ich całkowitej niewydolności, martwicy tkanek i śmierci.

Przetoki jelitowe

W wyniku perforacji jelita mogą powstawać zrosty, które przekształcają się w przetoki. Przetoki jelitowe to patologiczne połączenia, które tworzą się między światłem jelita a innym narządem i powodują wyciek treści jelitowej. Przetoki powstają też jako powikłanie po operacji.

Diagnostyka perforacji jelita

Objawy perforacji jelita są bardzo nasilone i dość typowe, więc lekarz zwykle jest w stanie szybko postawić diagnozę już na podstawie występujących objawów, jednakże dla jej potwierdzenia konieczne są dodatkowe badania.

Badanie fizykalne – objawy otrzewnowe

Najpierw lekarz musi przeprowadzić wywiad oraz wykonać badania przedmiotowe – mierzy temperaturę i ocenia objawy otrzewnowe.

RTG jamy brzusznej – wolne powietrze pod przeponą

Podstawowym badaniem jest RTG jamy brzusznej. Potwierdzeniem perforacji jest obecność wolnego powietrza w jamie brzusznej, tzw. odma otrzewnowa.

Tomografia komputerowa (TK) – złoty standard

Najdokładniejszym badaniem w diagnostyce perforacji jelita jest tomografia komputerowa. Jest ona uznawana za złoty standard. TK wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy wynik RTG jest niejednoznaczny.

Badania laboratoryjne – morfologia, CRP, prokalcytonina, gazometria

Niezbędne jest wykonanie morfologii i CRP, które pozwalają wykryć stan zapalny. Oznacza się też poziom elektrolitów, mocznika i kreatyninę, przeprowadza się gazometrię. W przypadku podejrzenia sepsy sprawdza się poziom prokalcytoniny – to kluczowy marker w szybkiej diagnostyce posocznicy.

Szybkość diagnostyki a szanse przeżycia

Trzeba postawić sprawę jasno – szybka diagnostyka zwiększa szanse na przeżycie. Rozwój zapalenia otrzewnej następuje błyskawicznie po wydostaniu się treści z jelita, konieczna jest więc natychmiastowa pomoc medyczna.

Leczenie perforacji jelita

Po stwierdzeniu pęknięcia jelita należy jak najszybciej zacząć działać. Leczenie perforacji jelita jest kilkuetapowe, a jego podstawą jest operacja.

Leczenie chirurgiczne – podstawa terapii

W pierwszej kolejności pacjent trafia na stół operacyjny. Wykonywana jest pilna operacja perforacji jelita polegająca na usunięciu przyczyny, oczyszczeniu jamy otrzewnej i zespoleniu ściany jelita. Zwykle przeprowadza się laparotomię, czyli otwarcie jamy brzusznej, rzadziej, mniej inwazyjną laparoskopię.

Zszycie perforacji – kiedy jest możliwe?

Gdy leczenie perforacji jelita podjęto szybko, perforacja była niewielka i tkanki są zdrowe, możliwe jest bezpośrednie zszycie jelita.

Resekcja odcinka jelita

Przy dużych uszkodzeniach, martwicy tkanek oraz przy nowotworach konieczna jest resekcja jelita, czyli wycięcie chorego odcinka.

Wyłonienie stomii – kiedy jest konieczne?

U niektórych osób niezbędne jest wyłonienie stomii, czyli sztucznego odbytu. Po usunięciu fragmentu jelita grubego chirurg tworzy połączenie jelita ze skórą brzucha. Taka procedura jest wykorzystywana, gdy stan zapalny jest rozległy, a także w przypadku perforacji esicy.

Leczenie zachowawcze – czy jest możliwe bez operacji?

Właściwie zawsze przy perforacji jelita trzeba przeprowadzić operację. Leczenie zachowawcze możliwe jest w pojedynczych przypadkach – o ile pacjent jest stabilny (nie ma objawów zapalenia otrzewnej i sepsy), proces chorobowy jest ograniczony i stan zapalny nie rozlał się na całą jamę otrzewną.

Antybiotykoterapia i leczenie sepsy

Oprócz leczenia operacyjnego niezbędna jest antybiotykoterapia. Zwykle podaje się dożylnie silne antybiotyki, aby zwalczyć zakażenie jamy otrzewnej i sepsę. Leczenie należy rozpocząć jeszcze przed uzyskaniem wyników posiewu, dlatego wdraża się leki o szerokim spektrum.

Leczenie na oddziale intensywnej terapii

Nie każdy pacjent wymaga pobytu na oddziale intensywnej terapii – nie jest to potrzebne, gdy jego stan jest stabilny i nie doszło do powikłań. Natomiast wskazaniem do leczenia na OIOM-ie jest ciężki, niestabilny stan, sepsa i wstrząs septyczny, niewydolność krążeniowo-oddechowa, niewydolność wielonarządowa i niestabilność hemodynamiczna. Na OIOM trafiają również pacjenci z bardzo rozległymi uszkodzeniami i wymagający żywienia pozajelitowego.

Rekonwalescencja po perforacji jelita

Po zakończeniu leczenia pacjenta czeka długa rekonwalescencja, a czasem mierzenie się ze skutkami perforacji jelita aż do końca życia.

Pobyt w szpitalu – jak długo?

Najczęściej pobyt w szpitalu trwa około tygodnia, choć w ciężkich wypadkach hospitalizacja może się przedłużyć.

Powrót do jedzenia – dieta po operacji jelita

Początkowo pacjent żywiony jest dożylnie za pomocą kroplówek. Następnie dieta musi być dobrana tak, aby nie obciążała jelit i pozwoliła się im goić. Sposób żywienia musi być dość restrykcyjny, zalecana jest dieta płynna. Z czasem można włączać stałe pokarmy, przy czym muszą być lekkostrawne.

Szczególnie ważne jest pełnowartościowe białko, np. w postaci chudego mięsa i ryb. Posiłki powinny być w małych porcjach, zaleca się jeść regularnie co 2-3 godziny. Trzeba też pilnować prawidłowego nawodnienia. Przeciwwskazane są dania smażone, grillowane, wędzone, na początku trzeba też unikać surowych owoców i warzyw oraz produktów wzdymających.

Życie ze stomią – czy jest tymczasowa?

Stomia może być tymczasowa lub stała – zależy to od tego, z jakiej przyczyny została wyłoniona i od ogólnego stanu pacjenta. Tymczasowa stomia ułatwia proces gojenia się i regeneracji jelita po operacji. Gdy tylko jest to możliwe, po 4-12 miesiącach przeprowadza się operację zamykającą stomię, tym samym pacjent może ponownie naturalnie się wypróżniać.

Czasem się zdarza, że tymczasowa stomia zmienia się w stałą, gdy choroba nawróci lub stan pacjenta jest na tyle zły, że nie da się przeprowadzić operacji naprawczej.

Stomia stała (definitywna) jest potrzebna, gdy nie jest możliwe odtworzenie ciągłości przewodu pokarmowego. Takie postępowanie jest konieczne przy zaawansowanych nowotworach, ciężkich chorobach zapalnych jelit i trwałym uszkodzeniu zwieraczy.

Jak wygląda życie ze stomią? Stomia to słowo, które budzi strach i obrzydzenie. Początkowo trudno jest się przyzwyczaić do worka stomijnego. Trzeba jednak zaakceptować jego obecność. Na szczęście nowoczesne worki stomijne są bardzo dyskretne, nie trzeba przez nie rezygnować z pracy, życia intymnego lub sportu.

Powrót do aktywności i pracy

Ile trwa powrót do normalnej aktywności? Po laparotomii zwykle okres ten trwa do około 6 tygodni. W początkowym okresie wskazana jest lekka aktywność, np. spacery. Trzeba unikać dźwigania ciężkich rzeczy oraz obciążania mięśni brzucha. Zazwyczaj po 4 tygodniach można już stopniowo zwiększać intensywność aktywności oraz wrócić do pracy.

Kontrole pooperacyjne

Rana pooperacyjna wymaga odpowiedniej pielęgnacji, pacjent musi utrzymywać ją w czystości i regularnie zmieniać opatrunki. Dodatkowo musi się zgłaszać na kontrole pooperacyjne, m.in. na usunięcie szwów, kontrolę stanu zdrowia i ocenę pracy przewodu pokarmowego. Do lekarza trzeba się pilnie udać, gdy pojawi się wysoka gorączka, silny, narastający ból brzucha, obrzęk rany.

Rokowanie i śmiertelność przy perforacji jelita

Pękniecie jelita to bardzo poważny stan, w przypadku którego mówi się o wysokiej śmiertelności. Jak wyglądają rokowania przy perforacji jelita i od czego zależą?

Od czego zależy rokowanie?

Zasadniczo uważa się, że rokowanie jest ogólnie złe. Oczywiście na szanse przeżycia wpływają różne czynniki, np. lokalizacja perforacji (poważniejsza jest perforacja jelita grubego), przyczyny, które do niej doprowadziły (gorsze rokowania są w przypadku perforacji związanej z nowotworem), a także szybkość wprowadzenia leczenia.

Czas od perforacji do operacji – kluczowy czynnik

Czynnikiem, który ma decydujące znaczenie dla rokowań, jest czas reakcji, czyli czas, który upłynie od perforacji jelita do operacji. Im więcej czasu upłynie, tym szanse na przeżycie są mniejsze.

Śmiertelność – statystyki

Szacuje się, że współczynnik śmiertelności przy perforacji jelita wynosi 20-40%, przy ciężkich przypadkach – 50-60%, gdy doszło do wstrząsu septycznego, wzrasta do 60-70%, a w przypadku martwicy śmiertelność przy perforacji jelita to nawet 90%!

Rokowanie u osób starszych i obciążonych

Wiek oraz choroby współtowarzyszące jak np. niewydolność krążenia lub cukrzyca pogarszają rokowania.

Jak zmniejszyć ryzyko perforacji jelita?

Zasadniczo profilaktyka perforacji jelit polega na dbaniu o szeroko pojęte zdrowie jelit. Trzeba pilnować diety, uważać na czynniki szkodzące mikrobiomowi i nabłonkowi jelit, a w przypadku chorób w ich obrębie, należy podjąć odpowiednie leczenie.

Leczenie chorób zapalnych jelit

Przedziurawienie jelit może być powikłaniem chorób zapalnych jelit, dlatego po pierwsze trzeba zapobiegać ich rozwojowi, a w przypadku ich zdiagnozowania, trzeba przestrzegać zaleceń lekarza oraz stosować odpowiednie leki. Ważne są regularne badania profilaktyczne i kontrolne.

Leczyć trzeba wszystkie problemy z jelitami. Szczególnie trzeba uważać na zaparcia. Na co dzień należy dbać o dietę, a w przypadku kłopotów z wypróżnianiem zaleca się stosować preparaty na zaparcia.

Regularne badania przesiewowe – kolonoskopia po 50. roku życia

Kolonoskopia to badanie, które pozwala dokładnie obejrzeć stan dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Umożliwia wykrycie wszelkich nieprawidłowości. Wykonać powinien ją każdy po 50. roku życia, zaś osoby z grupy ryzyka rozwoju raka jelita grubego powinny to zrobić już po 40. roku życia.

Wprawdzie możliwa jest perforacja jelita po kolonoskopii, ale korzyści z badania przewyższają ryzyko. Ponadto trzeba podkreślić, że przy kolonoskopii diagnostycznej takie powikłania są naprawdę bardzo rzadkie.

Dieta bogata w błonnik i nawadnianie

Błonnik pomaga zadbać o zdrowie jelit, warto więc zwiększyć jego spożycie. Jego źródłem są świeże warzywa i owoce oraz produkty pełnoziarniste. Nie można też zapominać o prawidłowym nawadnianiu organizmu, które jest istotne dla utrzymania właściwej perystaltyki jelit.

Ostrożność z NLPZ i sterydami

Zaleca się zachować ostrożność podczas stosowania leków, które potencjalnie mogą sprzyjać perforacji jelita, np. glikokortykosteroidów. Przede wszystkim trzeba unikać długotrwałego stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Dbanie o zdrową mikroflorę jelitową

Równowaga mikroflory jelitowej jest niezwykle ważna. Filarem jej wsparcia jest zdrowa dieta bogata w probiotyki, np. kiszonki, zakwasy i fermentowane produkty mleczne oraz prebiotyki, np. banany, cebulę, czosnek, cykorię. Dodatkowo wspomagająco można przyjmować probiotyki apteczne.

Suplementacja wspierająca układ pokarmowy

Pomocne mogą być suplementy na układ pokarmowy, w tym wspomniane wyżej probiotyki, a także zioła do picia i zioła w tabletkach. Należy też dbać o prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego. Warto stosować preparaty na odporność zawierające takie składniki jak witamina C, witamina D, cynk i żelazo.

Perforacja jelita to stan nagłego zagrożenia. Każda minuta zwłoki może zmniejszać szanse pacjenta na przeżycie. Do przedziurawienia jelita może dochodzić wskutek powikłań związanych z chorobami tej części ciała, dlatego przede wszystkim konieczne jest dbanie o zdrowie jelit, utrzymywanie diety bogatej w błonnik i regularne badania profilaktyczne.

Co to jest perforacja jelita? Jest to stan zagrożenia życia, gdy ściana jelita pęka i treść jelitowa wydostaje się do jamy otrzewnej, wywołując zapalenie.