Co zrobić, jak szczęka przeskakuje?

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Zdarzyło Ci się kiedyś dziwne uczucie, że szczęka przeskakuje i strzela? Czy taka przypadłość powinna niepokoić? Przeskakiwanie w szczęce jest głównym objawem dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego. Zwykle związane jest to ze zwiększonym napięciem mięśni żucia, zgrzytaniem i zaciskaniem zębów oraz wadami zgryzu. Jak złagodzić strzelanie i trzaskanie w szczęce?

Spis treści:

• Dlaczego szczęka przeskakuje? Co się dzieje w stawie?
• Przyczyny przeskakującej szczęki
• Objawy towarzyszące przeskakującej szczęce
• Do jakiego lekarza z przeskakującą szczęką?
• Diagnostyka przeskakującej szczęki
• Leczenie przeskakującej szczęki
• Ćwiczenia na przeskakującą szczękę – co można robić w domu?
• Jak zapobiegać przeskakiwaniu szczęki?

Dlaczego szczęka przeskakuje? Co się dzieje w stawie?

Co przyczynia się do tego, że dochodzi do pojawiania się takiego objawu jak przeskakująca szczęka? Zanim do tego przejdziemy, należy najpierw omówić pokrótce, jak zbudowany jest staw skroniowo-żuchwowy i jaką rolę odgrywa. Staw ten uczestniczy w takich czynnościach jak otwieranie ust, jedzenie, mówienie, ziewanie.

Budowa stawu skroniowo-żuchwowego

Aby zrozumieć, dlaczego szczęka przeskakuje i strzela, trzeba wiedzieć, jak wygląda budowa stawu skroniowo-żuchwowego. Jest to staw parzysty, symetryczny, który łączy żuchwę z kością skroniową czaszki. Elementem łączącym głowę żuchwy z powierzchnią kości skroniowej jest krążek stawowy.

Krążek stawowy zbudowany jest z tkanki chrzęstno-włóknistej. Pełni on funkcję poduszki amortyzującej. Cały staw skroniowo-żuchwowy jest otoczony torebką stawową wypełnioną mazią stawową.

W obrębie stawu występują również więzadła, które stabilizują żuchwę i kontrolują zakres jej ruchów, a także mięśnie, które sterują ruchami żuchwy – mięsień skroniowy, mięsień żwacz i mięśnie skrzydłowe przyśrodkowe i boczne.

Jak dochodzi do przeskakiwania szczęki?

Zwykle do przeskakiwania szczęki prowadzi niewłaściwe ułożenie lub nieprawidłowa praca krążka stawowego. Głośny dźwięk pojawiający się podczas otwierania lub zamykania ust, wywołany jest tym, że krążek stawowy przesuwa się w nieprawidłowy sposób – najczęściej do przodu.

Czy przeskakująca szczęka jest groźna?

Już na początku warto odpowiedzieć na pytanie, czy przeskakująca szczęka jest groźna? Objaw ten nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, ale zdecydowanie jest bardzo nieprzyjemny – zwłaszcza gdy towarzyszą mu bóle głowy, karku i okolic uszu lub gdy szczęka się blokuje.

Przyczyny przeskakującej szczęki

Przeskakiwanie w szczęce może mieć wiele różnych przyczyn, które w efekcie prowadzą do dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego. Zazwyczaj problem ma wieloczynnikowe podłoże. Dlaczego szczęka przeskakuje?

Dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego (TMD)

Dysfunkcję stawu skroniowo-żuchwowego definiuje się jako zaburzenie działania przynajmniej jednego z elementów składających się na ten skomplikowany system, czyli m.in. mięśni lub krążków stawowych. W konsekwencji prowadzi to do występowania zespołu dolegliwości, który obejmuje nie tylko przeskakiwanie i klikanie szczęki, ale i blokowanie się żuchwy, bóle w obrębie twarzy i skroni, a także szumy uszne.

Bruksizm – zaciskanie i zgrzytanie zębami

Do dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego i trzaskania szczęki może prowadzić bruksizm, czyli zgrzytanie i zaciskanie zębów. Zwykle jest to odruch nieświadomy, często nasila się w nocy. Może być wywołany stresem.

Wady zgryzu i nieprawidłowe ustawienie zębów

Przeskakujące szczęki mogą także wynikać z wad zgryzu, gdy zęby niewłaściwie się stykają (np. zgryz głęboki, tyłozgryz). Nieprawidłowe ustawienie zębów wymusza nienaturalną pracę żuchwy. Należy też wspomnieć, że obciążeniem dla stawu mogą być braki w uzębieniu – zwłaszcza utrata zębów trzonowych.

Urazy i przeciążenia stawu

Trzaskanie w stawie skroniowo-żuchwowym może pojawić się w następstwie urazów – np. silnych uderzeń w twarz, zbyt szerokiego otwierania ust, urazów związanych z usuwaniem zębów mądrości. Przyczyną mogą być także przeciążenia stawu wynikające z takich nawyków jak zaciskanie zębów, odgryzanie paznokci lub twardych przedmiotów, długotrwałe żucie gumy.

Stres i napięcie mięśniowe

Silny lub przewlekły stres wywołuje napięcie mięśniowe w całym ciele – także w obrębie szczęki. Ma to negatywny wpływ na działanie stawu skroniowo-żuchwowego – może dochodzić do ciągłego napinania żuchwy. Napięcie mięśniowe może być także spowodowane nieprawidłową postawą ciała, np. wysuwaniem głowy do przodu.

Zmiany zwyrodnieniowe stawu

Objawy takie jak trzaskanie w szczęce mogą być skutkiem zmian zwyrodnieniowych, czyli zniekształcenia i zniszczenia struktur stawu skroniowo-żuchwowego.

Hipermobilność stawów

Hipermobilność stawów to inaczej ich nadmierna ruchliwość. Jest to stan, gdy więzadła i torebka stawowa są za wiotkie, przez co żuchwa może się przemieszczać poza swój fizjologiczny zakres.

Przeskakująca szczęka u młodych osób i dzieci

Przeskakiwanie szczęki podczas jedzenia i otwierania ust to problem, z którym borykają się zarówno osoby dorosłe i starsze, jak i dzieci oraz osoby młode. W młodszym wieku częściej może to być efekt stresu i zgrzytania zębami.

Objawy towarzyszące przeskakującej szczęce

Przeskakiwanie w szczęce kojarzy się głównie z efektami akustycznymi, trzeba jednak pamiętać, że często towarzyszą im też inne objawy.

Trzaskanie i klikanie przy otwieraniu ust

Gdy szczęka przeskakuje, wyraźnie można usłyszeć dość głośne kliknięcie, strzelanie, trzaskanie, trzeszczenie lub pękanie. Dźwięki te pojawiają się podczas otwierania i zamykania ust, m.in. przy ziewaniu i podczas jedzenia.

Ból szczęki przy jedzeniu i ziewaniu

Samo strzelanie żuchwy podczas jedzenia lub przeskakiwanie szczęki przy ziewaniu zwykle jest bagatelizowane, dopiero w momencie, gdy pojawi się ból, większość osób zaczyna szukać pomocy. Ból doskwiera podczas otwierania ust i jest zlokalizowany w okolicy stawów, czyli przed uszami.

Zablokowanie szczęki

Może dojść do ograniczenia ruchomości żuchwy – nie można w pełni otworzyć ust, czasem też szczęka się blokuje w pozycji otwartej lub zamkniętej. Gdy szczęka wyskakuje ze stawu, trzeba zachować spokój. Doraźnie można zastosować zimny lub ciepły okład.

Często sytuacja samoistnie wraca do normy, jeśli jednak po kilku lub kilkunastu minutach nic się nie poprawia, należy jechać na SOR. Całkowicie zablokowana szczęka (zwichnięcie żuchwy) wymaga pomocy medycznej.

Ból głowy i skroni

Nierzadko pojawia się ból głowy (przypominający migrenę), ból promieniuje do skroni, a nawet karku, barków i pleców.

Ból ucha i szumy uszne

Klikanie szczęki może również wywoływać ból ucha oraz szumy uszne, czyli dzwonienie, piszczenie i trzeszczenie w uszach, a także uczucie zatkania lub pełności w uszach.

Napięcie i ból mięśni twarzy i szyi

Przeskakiwanie w szczęce może być związane z nadmiernym napięciem mięśni, co może objawiać się bólem mięśni zarówno w obrębie twarzy, jak i szyi.

Trudności z gryzieniem i otwieraniem ust

Przeskakiwanie szczęki podczas jedzenia i zablokowana szczęka utrudniają otwieranie ust oraz gryzienie.

Do jakiego lekarza z przeskakującą szczęką?

Co zrobić, jak szczęka przeskakuje? Gdy problem staje się coraz bardziej uciążliwy, należy się zgłosić do lekarza. Który specjalista zajmuje się tą przypadłością?

Stomatolog – pierwszy krok

Warto zacząć od wizyty u stomatologa, zwłaszcza gnatologa, czyli specjalisty, który zajmuje się diagnozowaniem i leczeniem zaburzeń układu ruchowego narządu żucia. W razie potrzeby skieruje on do ortodonty lub chirurga szczękowo-twarzowego.

Ortodonta a dysfunkcja stawu

W przypadku wady zgryzu konieczna może być konsultacja ortodontyczna.

Fizjoterapeuta – rehabilitacja stawu skroniowo-żuchwowego

Jeśli przyczyną problemu jest nadmierne napięcie mięśniowe, zaleca się skorzystać z pomocy fizjoterapeuty stomatologicznego.

Neurolog i reumatolog

U niektórych osób, gdy istnieje podejrzenie zapalnego podłoża objawów, wskazana jest wizyta u reumatologa. Natomiast do neurologa warto się udać, gdy wraz z przeskakiwaniem szczęki pojawiają się silne bóle głowy lub nerwobóle.

Psycholog – rola stresu w leczeniu bruksizmu

Bardzo często źródłem zwiększonego napięcia mięśniowego i zgrzytania zębami jest stres, nerwica i lęk. Zalecana jest wtedy konsultacja z psychologiem, ewentualnie psychiatrą.

Diagnostyka przeskakującej szczęki

Aby rozpocząć leczenie przeskakującej szczęki, należy najpierw zdiagnozować przyczynę. Lekarz, do którego się zgłosimy, najpierw przeprowadza szczegółowy wywiad. Ważny jest opis objawów i ich nasilenia, moment, w jakim się pojawiają. Lekarz może zapytać o przebyte urazy lub o nawyki, a także o ekspozycję na stres.

Badanie stomatologiczne i ocena zgryzu

Zazwyczaj pierwszym badaniem jest ocena stanu uzębienia i zgryzu – sprawdzane jest dopasowanie zębów górnych i dolnych, obecność ewentualnych wad, stan starcia zębów wynikający z zaciskania i zgrzytania. Stomatolog bada palpacyjnie napięcie mięśni żwaczy i mięśni skroniowych. Sprawdza też, jak zachowują się stawy skroniowo-żuchwowe podczas otwierania i zamykania ust.

RTG i pantomogram

Zalecane jest badanie rentgenowskie, a dokładniej pantomogram, czyli panoramiczne zdjęcie rentgenowskie, które zapewnia obraz wszystkich zębów – łuku górnego i dolnego oraz kości szczęki i żuchwy, stawów skroniowo-żuchwowych i zatok szczękowych. Pomocne może być też USG stawu skroniowo-żuchwowego.

Rezonans magnetyczny stawu skroniowo-żuchwowego

Bardzo ważnym badaniem jest rezonans magnetyczny stawu skroniowo-żuchwowego. Dzięki niemu lekarz może dokładnie ocenić położenie krążka stawowego i stan tkanek miękkich. Dodatkowo potrzebna może być tomografia komputerowa.

Elektromiografia mięśni żucia

Elektromiografia to badanie, które mierzy aktywność elektryczną mięśni odpowiedzialnych za ruchy żuchwy i stawów skroniowo-żuchwowych. Umożliwia ono rozpoznanie m.in. nadmiernego napięcia mięśniowego.

Leczenie przeskakującej szczęki

Jak wyleczyć przeskakującą szczękę? Są na to różne metody, dobiera się je indywidualnie w zależności od przyczyny. Warto jednak powiedzieć, że zazwyczaj leczenie jest kilku etapowe i wymaga podejścia interdyscyplinarnego.

Szyna relaksacyjna i okluzalna – podstawa leczenia

Najważniejszym zaleceniem jest szynoterapia. Specjalne nakładki na zęby pomagają chronić zęby, zapewniają ulgę w bólu oraz stabilizują żuchwę. Do wyboru są szyny relaksacyjne i szyny okluzyjne (okluzalna).

Szyna relaksacyjna pozwala rozluźniać nadmiernie napięte mięśnie żwaczy, zwykle stosuje się ją na noc. Szyna okluzyjna wykonana jest najczęściej z twardego akrylu. Jej głównym zadaniem jest precyzyjna stabilizacja i korekta ułożenia żuchwy, jak również odciążenie stawu skroniowo-żuchwowego.

Fizjoterapia stawu skroniowo-żuchwowego

Niezwykle ważna jest fizjoterapia stawu skroniowo-żuchwowego, czyli specjalistyczna terapia manualna i masaże. Fizjoterapeuta masuje mięśnie żucia zarówno wewnątrz jamy ustnej, jak i od zewnątrz. Stosowane techniki zmniejszają ból i napięcie oraz poprawiają ruchomości żuchwy. Czasem też konieczne mogą być masaże w obrębie karku i szyi.

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne

Wspomagająco w przypadku występowania nasilonego bólu, można sięgnąć po leki przeciwbólowe i leki przeciwzapalne.

Iniekcje z toksyny botulinowej przy bruksizmie

W celu zmniejszenia napięcia mięśniowego i złagodzenia bruksizmu lekarz może zaproponować iniekcje z botoksu. Toksynę botulinową wstrzykuje się w mięśnie żwacze.

Leczenie ortodontyczne i protetyczne

W przypadku wad zgryzu trzeba rozpocząć leczenie ortodontyczne, a w przypadku braków w uzębieniu należy uzupełnić ubytki.

Leczenie chirurgiczne

W ciężkich przypadkach potrzebne jest leczenie chirurgiczne. Stosuje się takie zabiegi jak artrocenteza (płukanie stawu), artroskopia, rekonstrukcja krążka stawowego.

Jak długo trwa leczenie?

Czas leczenia jest kwestią indywidualną – zazwyczaj trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Dłużej, gdy wymagane jest leczenie ortodontyczne, które może trwać kilka lat. Wiele zależy od przyczyny oraz stopnia zaawansowania objawów. Ponadto istotne dla skuteczności terapii jest zaangażowanie i ścisłe wykonywanie zaleceń!

Ćwiczenia na przeskakującą szczękę – co można robić w domu?

Praca nie kończy się na zajęciach z fizjoterapeutą. Kluczowe jest, aby regularnie wykonywać w domu ćwiczenia na przeskakującą szczękę zlecone przez specjalistę.

Ćwiczenia rozluźniające mięśnie żucia

Szczególnie ważne są ćwiczenia na staw skroniowo-żuchwowy, które rozluźniają mięśnie. Jednym z takich ćwiczeń jest opieranie języka na podniebieniu. Należy zamknąć usta i rozluźnić żuchwę (zęby górne i dolne nie powinny się stykać). Następnie język należy oprzeć tuż za górnymi zębami. W takiej pozycji trzeba spokojnie oddychać przez 1-2 minuty.

Zaleca się też ćwiczyć kontrolowane otwieranie – należy stanąć przed lustrem i powoli otwierać usta – trzeba pilnować, aby żuchwa poruszała się prosto, a nie na boki. Ponadto można wykonywać masaż punktów spustowych, czyli delikatne, okrężne ruchy masujące na mięśniach żwaczy – tuż przed uszami.

Techniki rozciągania żuchwy

Należy pracować nad rozluźnianiem żuchwy. W tym celu należy wykonywać ćwiczenia oporu – położyć zgięte kciuki pod brodą, a palce wskazujące na linii żuchwy, następnie powoli otwierać usta i lekko docisnąć brodę do dłoni. W takiej pozycji trzeba wytrzymać 5-10 sekund, po czym powoli zamknąć usta.

Szczękę można rozciągać, wykonując ćwiczenie polegające na delikatnym otwarciu ust i powolnym przesuwaniu żuchwy w prawą stronę, a następnie w lewą. Każdą stronę należy utrzymać przez 5 sekund.

Masaż mięśni twarzy i skroni

Delikatny masaż powinien obejmować wszystkie napięte mięśnie w obrębie całej twarzy – głównie skroni, a także szyi i karku.

Ciepłe okłady na staw skroniowo-żuchwowy

Szybki efekt rozluźnienia mogą przynieść ciepłe okłady. Wystarczy ciepły kompres (np. żelowy lub z wilgotnego ręcznika) położyć na około 10 minut na okolicę stawu skroniowo-żuchwowego.

Czego unikać przy przeskakującej szczęce?

Zdecydowanie należy unikać szkodliwych nawyków jak np. żucie gumy lub obgryzanie paznokci. Trzeba też pilnować się, aby podczas ziewania nie otwierać ust za szeroko.

Jak zapobiegać przeskakiwaniu szczęki?

Teoretycznie przeskakiwanie szczęki może pojawić się u każdego, choć da się wskazać kilka grup bardziej narażonych na występowanie tego objawu. Zalicza się do nich m.in.:

• kobiety – zwłaszcza między 30. a 50. rokiem życia
• osoby zmagające się z przewlekłym stresem
• osoby z bruksizmem i wadami zgryzu
• osoby z brakami w uzębieniu
• osoby obgryzające paznokcie

Wiele czynników wywołujących przeskakiwanie szczęki można wyeliminować. Co zrobić, aby zapobiegać strzelaniu w żuchwie?

Redukcja stresu i techniki relaksacyjne

Stres jest jednym z najważniejszych czynników zwiększających ryzyko przeskakiwania w szczęce. Choć trudno jest całkowicie wyrzucić stres z codziennego życia, trzeba ograniczyć jego wpływ. Wskazane jest stosowanie technik relaksacyjnych i ćwiczeń oddechowych.

Unikanie twardych i lepkich pokarmów

W przypadku zwiększonego ryzyka wystąpienia przeskakiwania szczęki zaleca się unikać jedzenia twardych pokarmów – twardych owoców i warzyw (np. jabłek, marchewki), orzechów, a także lepkich jak np. krówki. Zaleca się zrezygnować z żucia gumy.

Prawidłowa postawa ciała a napięcie szczęki

Nie każdy zdaje sobie z tego sprawę, ale nieprawidłowa postawa ciała może negatywnie wpływać na napięcie w obrębie szczęki. Szczególnie szkodliwa jest pozycja z wysunięciem głowy w przód oraz opieranie brody na dłoniach.

Należy więc dbać o odpowiednią pozycję podczas pracy przed komputerem – łopatki powinny być ściągnięte, a broda powinna być cofnięta w taki sposób, aby uszy były z barkami w jednej linii.

Regularne wizyty u stomatologa

Przeskakiwanie w szczęce może mieć źródło w problemach z uzębieniem, dlatego ważne jest dbanie o higienę jamy ustnej oraz o regularne kontrole stomatologiczne.

Suplementacja wspierająca stawy i mięśnie

Dużym wsparciem jest suplementacja, która wspomaga kości, mięśnie i stawy. Szczególnie rekomendowane są preparaty zawierające takie składniki jak wapń, magnez, cynk, kolagen, kwas hialuronowy, witamina C i witamina D.

Przeskakiwanie szczęki przy ziewaniu i podczas jedzenia jest bardzo uciążliwe. Wprawdzie nie jest groźne, ale warto rozpocząć leczenie. Jeśli problem zostanie zignorowany, objawy (w tym ból) mogą się nasilać. Ponadto bardziej zaawansowane zaburzenia funkcjonowania stawu skroniowo-żuchwowego trudniej później wyleczyć.