Czego unikać przy arytmii serca?
13.08.2025mgr farm. Katarzyna Borowiec
Arytmia serca to inaczej zaburzenia rytmu serca. Są różne rodzaje arytmii, niektóre są łagodne, inne stanowią poważne zagrożenie dla życia. Metody leczenia dobierane są indywidualnie, zwykle wskazane są środki farmakologiczne oraz mniej lub bardziej inwazyjne zabiegi. Niezależnie od rodzaju i nasilenia objawów ważne jest, aby utrzymywać właściwą dietę i unikać czynników, które mogą negatywnie wpływać na pracę serca!
Spis treści:
- Używki i substancje, których należy bezwzględnie unikać
- Dieta przy arytmii – co szkodzi, a co pomaga?
- Leki i suplementy mogące nasilać arytmię
- Styl życia i czynniki środowiskowe
Używki i substancje, których należy bezwzględnie unikać
Na samym początku trzeba omówić oczywiste sprawy, czyli używki oraz inne szkodliwe substancje! Nie ma się tu za bardzo, nad czym rozwodzić! Trzeba ich unikać – część należy całkowicie wyeliminować, resztę bardzo mocno ograniczyć!
Alkohol – główny wróg stabilnego rytmu serca
Zaczniemy od kwestii – alkohol a arytmia serca. Udowodniono, że alkohol – zwłaszcza spożywany w nadmiernych ilościach – może nie tylko nasilać arytmię serca, ale i ją wywoływać! Alkohol wykazuje toksyczne działanie na kardiomiocyty, czyli komórki mięśnia sercowego. Jego spożycie jest czynnikiem wielu chorób sercowo-naczyniowych, w tym arytmii – głównie może przyczyniać się do migotania przedsionków.
Czasem można się spotkać z określeniem holiday heart syndrome, co na polski tłumaczy się jako zespół świątecznego serca. Tak nazywa się epizody migotania przedsionków pojawiające się po nadmiernym spożyciu alkoholu głównie w weekend lub w święta. Syndrom ten dotyczy zwłaszcza osób, u których nie występowały wcześniej problemy kardiologiczne.
Prowadzone badania jednoznacznie potwierdzają, że nadużywanie alkoholu ma bardzo szkodliwy wpływ na serce, stąd też jasne są zalecenia kardiologów. W przypadku osób ze stwierdzoną arytmią wskazana jest całkowita rezygnacja z alkoholu. Może on bowiem nasilać objawy zaburzeń rytmu serca, a także wpływać na zwiększenie ryzyka występowania poważnych powikłań. Wszyscy pozostali powinni albo zrezygnować z alkoholu, albo w znacznym stopniu go ograniczyć!
Kofeina i napoje energetyczne – ukryte zagrożenie
Czy kofeina przy arytmii jest dopuszczalna? Nie jest ona tak szkodliwa jak alkohol, to na pewno! Niemniej jednak nie powinno się jej nadużywać. Niektóre badania wskazują, że umiarkowane ilości kawy nie powodują wzrostu ryzyka arytmii (migotania przedsionków), mało tego, mogą nawet to ryzyko zmniejszać, choć akurat tu ma znaczenie indywidualna reakcja na kofeinę.
U osób z nadwrażliwością na kofeinę oraz u osób z istniejącymi chorobami serca spożywanie kofeiny warto skonsultować z lekarzem. Kofeina to substancja o działaniu pobudzającym, może powodować przyspieszenie bicia serca i podwyższać ciśnienie krwi, co u chorych na arytmię nie zawsze jest pożądane.
Ile kofeiny można spożywać dziennie? Za bezpieczną dzienną dawkę kofeiny dla zdrowych osób dorosłych uznaje się maksymalnie 400mg, czyli nie powinno się pić więcej niż 3-4 filiżanki kawy. W przypadku osób z zaburzeniami rytmu serca może być konieczne zmniejszenie spożycia kofeiny, warto więc monitorować reakcję organizmu po wypiciu kawy.
Nie powinno się natomiast stosować kofeiny zawartej w napojach energetycznych. W ich składzie znajduje się nie tylko spora dawka kofeiny, ale i inne substancje pobudzające (np. tauryna, guarana), a także cukier i szereg składników takich jak aromaty i barwniki. Picie energetyków przez osoby z problemami kardiologicznymi może powodować zaostrzenie objawów. W badaniach udowodniono też, że energetyki mogą wydłużać odstęp QT w sercu, co może prowadzić do komorowych zaburzeń rytmu.
Co szkodzi przy arytmii? Jak widać, niekoniecznie sama kofeina, ale już jej nadmiar i towarzystwo innych substancji pobudzających, które można znaleźć w napojach energetycznych już tak. Produkt ten można więc wpisać na listę zatytułowaną „czego unikać przy arytmii serca i przy innych schorzeniach sercowo-naczyniowych”!
Nikotyna i palenie tytoniu – podwójne uderzenie w serce
Jeśli chodzi o przeciwwskazania w arytmii, to numerem jeden jest palenie papierosów. To jeden z głównych czynników ryzyka zaburzeń rytmu serca – w tym migotania przedsionków. Winowajcą jest nie tylko nikotyna, ale i inne substancje znajdujące się w dymie tytoniowym. Pobudzają one układ krążenia, zwiększają ciśnienie krwi, przyspieszają akcję serca oraz wywołują stres oksydacyjny. Dodatkowo nikotyna przyczynia się do skurczu naczyń krwionośnych, utrudniając tym samym przepływ krwi, a to zaś zwiększa obciążenie serca.
Charakterystyczne jest to, że ryzyko arytmii rośnie wraz z ilością wypalanych papierosów i czasem palenia. Należy jednak zaznaczyć, że również okazjonalne palenie, a nawet bierne palenie jest czynnikiem zwiększającym ryzyko zaburzeń rytmu serca. Bezpieczne nie są również e-papierosy oraz inne alternatywny dla tradycyjnych papierosów.
Im dłużej palimy, tym ryzyko arytmii jest większe, dlatego lekarze bezwzględnie zalecają zerwać z nałogiem. To jedyny sposób, aby zahamować wzrost tego ryzyka. Jakiś czas po definitywnym zaprzestaniu palenia zacznie ono spadać, jednak już zawsze pozostanie wyższe niż u osób, które nigdy nie paliły.
Dieta przy arytmii – co szkodzi, a co pomaga?
Jak powinna wyglądać dieta przy arytmii serca? Co powinno zniknąć z jadłospisu, a czego powinno w nim być więcej? Ogólne zalecenia żywieniowe dla chorych na arytmię nie są szczególnie trudne do realizacji i praktycznie nie odbiegają od zaleceń zrównoważonej, zbilansowanej zdrowej diety.
Jaka dieta przy arytmii serca jest polecana? Uważa się, że najzdrowsze dla serca są diety – śródziemnomorska i DASH, które bazują w dużej mierze na tłuszczach roślinnych, produktach pełnoziarnistych, świeżych warzywach i owocach, tłustych rybach morskich i chudych źródłach białka. Szczególną uwagę warto zwrócić tu na warzywa na serce, które zaleca się jeść możliwie jak najczęściej. Chodzi głównie o zielone warzywa liściaste, brokuły, szparagi, pomidory, cebulę i czosnek. A co pogarsza arytmię serca i powinno zniknąć z menu?
Produkty wysokoprzetworzone i nadmiar soli
Czego nie wolno przy arytmii? Szeroko pojęta żywność wysokoprzetworzona najlepiej gdyby całkowicie zniknęła z jadłospisu. Mowa tu m.in. o fast foodach, daniach gotowych i słonych przekąskach. Produkty te są źródłem składników o bardzo niekorzystnym wpływie na układ sercowo-naczyniowy. Zawierają tłuszcze nasycone (zwiększają poziom złego cholesterolu), tłuszcze trans (zwiększają poziom złego cholesterolu i obniżają stężenie dobrego) oraz sól (jej nadmiar sprzyja nadciśnieniu).
Co jeść na arytmię serca? Wraz z ograniczeniem tłuszczów trans i tłuszczów nasyconych należy wprowadzić do diety bogate w kwasy Omega-3 tłuste ryby morskie, a także inne zdrowe tłuszcze – orzechy, nasiona, zimnotłoczone oleje, oliwę z oliwek. Zamiast tłustych mięs i wędlin należy wybierać kurczaka lub indyka. Podczas gotowania sól zaleca się zastępować przyprawami i świeżymi ziołami.
Cukier i gwałtowne wahania glikemii
Nie tylko tłuszcze i sól wymagają ograniczenia. Zmniejszyć trzeba także spożycie cukru – głównie tego w postaci słodyczy, wyrobów cukierniczych i słodkich napojów. Nadmierne spożycie cukru jest nie tylko czynnikiem zwiększającym ryzyko arytmii, ale i może prowadzić do otyłości oraz do rozwoju cukrzycy.
W przypadku osób z cukrzycą (szczególnie niekontrolowaną) dochodzi do uszkadzania naczyń krwionośnych, co skutkować może m.in. rozwojem zaburzeń rytmu serca. Skrajne poziomy glikemii negatywnie działają na serce. Hiperglikemia – wysoki poziom cukru we krwi – sprzyja zagęszczaniu krwi, co z kolei utrudnia jej przepływ przez naczynia i utrudnia pracę serca.
Hipoglikemia – niski poziom cukru we krwi – może powodować przedwczesne skurcze komorowe, przyspieszone bicie serca oraz blok przedsionkowo-komorowy. Konieczne jest zatem kontrolowanie poziomu cukru we krwi, aby unikać wahań glikemii. Należy w tym celu ograniczyć spożycie cukrów prostych i zastąpić je węglowodanami złożonymi. Korzystnie na glikemię działa również regularna aktywność fizyczna.
Niedobory elektrolitów – magnez, potas, wapń
Magnez, potas i wapń to elektrolity. Najczęściej mówi się o nich w kontekście prawidłowego nawodnienia organizmu, które swoją drogą jest bardzo ważne przy arytmii. Niedobór tych składników może mieć poważne konsekwencje, może przyczyniać się do zaburzenia rytmu serca.
Hipokaliemia (niski poziom potasu) uważana jest za jeden z ważniejszych czynników ryzyka arytmii. Niedobór potasu zaburza prawidłowe przewodzenie impulsów elektrycznych, co objawia się nieregularnym biciem serca. Najczęściej jest on przyczyną migotania przedsionków, częstoskurczu komorowego, trzepotania i migotania komór. Również magnez jest bardzo ważny dla prawidłowego funkcjonowania mięśnia sercowego, gdy go brakuje, dochodzi do zaburzeń jego pracy.
Do arytmii może także prowadzić niedobór wapnia, który jest potrzebny do prawidłowego skurczu mięśnia sercowego i do powstawania impulsów elektrycznych, które regulują rytm serca. Pojawienie się takich objawów jak kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, osłabienie, ból w klatce piersiowej jest sygnałem do przeprowadzenia jonogramu, czyli badania poziomu elektrolitów w organizmie.
W przypadku niedoborów lekarz może zlecić leki zawierające np. potas lub magnez. Oprócz środków farmakologicznych warto też jeść produkty bogate w elektrolity:
chudy nabiał, sardynki (spożywane z ośćmi), mak, sezam, brokuły, szpinak, soja, tofu i fasola – źródła wapnia
pełnoziarniste pieczywo, kasze, soczewica, botwina, jarmuż, pestki dyni, siemię lniane, orzechy włoskie i laskowe, kakao i gorzka czekolada – źródła magnezu
pomidory, bataty, dynia, banan, awokado, winogrona, migdały, nerkowce, nasiona słonecznika – źródła potasu
Leki i suplementy mogące nasilać arytmię
Osoby, które cierpią na arytmię i inne schorzenia, muszą mieć świadomość, że niektóre przyjmowane przez nie leki mogą nasilać zaburzenia rytmu serca. Należy też zauważyć, że nawet preparaty ziołowe i suplementy diety, mogą niekorzystnie działać na serce, co może nasilać arytmię.
Popularnie dostępne leki bez recepty
Chorzy na arytmię muszą bardzo dokładnie czytać ulotki leków, a najlepiej konsultować z lekarzem lub farmaceutą konieczność stosowania niektórych preparatów. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku leków przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, niektórych leków na kaszel i przeziębienie, leków przeciwhistaminowych i leków na objawy refluksu żołądkowo-przełykowego.
Suplementy i preparaty ziołowe – pozorna niewinność
Mogłoby się wydawać, że suplementy diety czy też zioła nie powinny zaszkodzić, jednak w przypadku arytmii trzeba mieć się na baczności. Choć wcześniej była mowa o tym, że niedobór potasu i magnezu może prowadzić do arytmii, to również ich nadmiar jest niebezpieczny. Nie powinno się więc suplementować tych składników bez konsultacji z lekarzem. Niebezpieczne mogą być również suplementy z kofeiną oraz preparaty zawierające np. żeń-szeń, dziurawiec, miłorząb japoński, konwalię i głóg.
Po konsultacji z lekarzem można natomiast stosować preparaty zawierające witaminy B – zwłaszcza witaminę B12 – najlepiej w postaci metylokobalaminy. Wykazuje ona zdolność do neutralizowania rodników azotowych, które przyczyniają się do powstawania arytmii. Jeśli chodzi o inne witaminy dla serca, to kluczowa może być witamina D, która wspomaga regulowanie przewodnictwa impulsów nerwowych niezbędnych dla utrzymania prawidłowego rytmu serca.
Pomocne mogą być preparaty z kwasami Omega-3 (zwłaszcza dla osób, które z różnych przyczyn nie jedzą ryb). Dobre efekty może dać stosowanie suplementów diety zawierających koenzym Q10. Jest on potrzebny do produkcji energii w komórkach mięśnia sercowego. Ponadto neutralizuje on wolne rodniki i uczestniczy w przekazywaniu impulsów elektrycznych w sercu. Niektóre badania sugerują, że koenzym Q10 może zmniejszać objawy arytmii.
Na koniec trzeba jeszcze raz dodać, że możliwość stosowania suplementów diety, ziół oraz leków dostępnych bez recepty osoby z arytmią powinny konsultować z lekarzem!
Interakcje z lekami antyarytmicznymi
Warto wiedzieć, że leki, które mogą nasilać arytmię, to m.in. środki zaliczane do leków antyarytmicznych – blokery kanałów sodowych (propafenon), blokery kanałów potasowych (amiodaron, sotalol), antagoniści kanałów wapniowych (werapamil, diltiazem), glikozydy naparstnicy (digoksyna), leki antyarytmiczne z klasy IA (chinidyna, prokainamid, dizopiramid).
Przyjmowane przez chorego leki przeciwarytmiczne mogą ponadto wchodzić w interakcje z lekami stosowanymi na inne schorzenia, np. z lekami przeciwdepresyjnymi, lekami przeciwpsychotycznymi, niektórymi antybiotykami, lekami beta-adrenolitycznymi.
Styl życia i czynniki środowiskowe
Nie tylko dieta na arytmie serca wymaga modyfikacji i wyrzeczeń. Należy całościowo spojrzeć na zagadnienie arytmia a styl życia. Wszystko, co robimy lub czego nie robimy, może mieć wpływ na rozwój tego schorzenia lub nasilać istniejące zaburzenia. Są różne niebezpieczne zachowania przy arytmii, np. palenie i nadużywanie alkoholu, jak i nadmierny wysiłek fizyczny. Omówić trzeba także kwestię arytmia a stres.
Przewlekły stres i jego wpływ na rytm serca
Stres to czynnik zwiększający ryzyko rozwoju wielu chorób. Nie inaczej jest w przypadku arytmii. W sytuacji stresowej dochodzi do uwalniania adrenaliny, noradrenaliny i kortyzolu. Hormony stresu przyspieszają akcję serca i podnoszą ciśnienie, co obciąża serce i zwiększa jego pobudliwość. W efekcie może to prowadzić do tachykardii lub nieregularnego rytmu serca. Ekspozycja na przewlekły stres może też zaostrzać arytmię.
Warto też wspomnieć o arytmii na tle nerwowym (tzw. nerwicy serca), która nie jest związana z chorobami serca, jest natomiast reakcją organizmu na stres, lęk i napięcie emocjonalne. Mimo różnych przyczyn tych stanów objawy są podobne, np. kołatanie serca, przyspieszone bicie serca, duszności, ból w klatce piersiowej.
Nadmierny wysiłek fizyczny
Aktywność fizyczna przez ekspertów stawiana jest na równi z dietą jako podstawa zdrowego stylu życia, ale trzeba dodać, że mowa o aktywności o niskiej lub umiarkowanej intensywności, np. o spacerach, nordic walking, jeździe na rowerze, pływaniu, jodze, pilatesie. Przy bardzo intensywnym lub źle dobranym wysiłku może dochodzić do zaburzeń rytmu serca, np. napadowego częstoskurczu przedsionkowego lub komorowego czy też migotania przedsionków.
Ma to związek z tym, że serce musi mocniej pompować krew podczas znacznej aktywności, aby dostarczyć tlen do mięśni. Oprócz obciążenia serca podczas wytężonego wysiłku może dochodzić do odwodnienia i zaburzeń równowagi elektrolitowej, co może nasilać arytmię. Epizody arytmii po ciężkim treningu mogą pojawiać się zarówno u osób z problemami kardiologicznymi, jak i u osób zdrowych.
Zaburzenia snu i ich konsekwencje
Bezsenność i inne zaburzenia snu mogą prowadzić do arytmii, ryzyko jej wystąpienia znacząco zwiększa też obturacyjny bezdech senny, przede wszystkim sprzyja on migotaniu przedsionków. Podczas snu organizm się regeneruje, obniża się tętno, stabilizuje się ciśnienie oraz zostaje przywrócona równowaga hormonalna. U osób, które źle lub za mało sypiają, procesy te są zaburzone.
Warto też zwrócić uwagę na to, że sama arytmia objawiająca się nocnym kołataniem serca, nieregularnym rytmem serca, bólem w klatce piersiowej, dusznościami może utrudniać zasypianie, zakłócać ciągłość snu i powodować wybudzenia w nocy, a to natomiast nasila objawy zaburzeń rytmu serca.
Arytmia to choroba, która ma znaczący wpływ na życie chorego. Oprócz konieczności stosowania zleconych przez lekarza leków należy odpowiednio zmodyfikować swoją dietę oraz unikać czynników, które negatywnie wpływają na serce i nasilają objawy arytmii.
