Czy torbiel na nerce może się wchłonąć? Przyczyny, objawy i leczenie

mgr farm. Jarosław Buczarski

Torbiel na nerce to rodzaj łagodnej zmiany. Przypomina niewielki woreczek wypełniony płynem. Zwykle nie wymaga leczenia, ważne jest jednak, aby monitorować jej obecność – w tym celu wystarczy proste badanie USG. Czy torbiel na nerce może się wchłonąć? Tak, może się tak zdarzyć, choć wszystko zależy od wielkości i rodzaju cysty.

Czy torbiel na nerce może się wchłonąć?

Już na początku warto odpowiedzieć na pytanie, czy torbiel na nerce może się wchłonąć? Tak, może do tego dojść. Zazwyczaj do samoistnego wchłonięcia się cysty dochodzi w przypadku prostych torbieli. Należy jednak podkreślić, że nigdy nie da się przewidzieć, czy torbiel sama zniknie, czy nie. Gdy zostanie wykryta, lekarz zleca jej monitorowanie za pomocą badania USG.

Czym jest torbiel na nerce?

Torbiel na nerce zwana jest również cystą. Zazwyczaj jest to łagodna zmiana, która jest bezbolesna i nie wiąże się z ryzykiem rozwoju raka. Leczenie w większości przypadków nie jest konieczne, wymagana jest jedynie obserwacja.

Definicja i budowa

Torbiele na nerkach to okrągłe zmiany przypominające woreczki wypełnione płynem surowiczym, które są zlokalizowane w miąższu nerki. Są to zamknięte struktury, które są wyścielone komórkami nabłonkowymi – dzięki nim zawartość torbieli jest wyraźnie odgraniczona od okolicznych tkanek. Zwykle zmiany są niewielkie i nie powodują objawów. Większe, osiągające ponad kilka centymetrów, mogą wywoływać ból, a także inne objawy, w tym nadciśnienie i krwiomocz.

Częstość występowania (30% dorosłych, 50% po 50. r.ż.)

Torbiele nerek są jednymi z najczęściej wykrywanych zmian na nerkach u osób dorosłych. Częstotliwość ich występowania w znaczący sposób rośnie wraz z wiekiem. U osób przed 30. rokiem życia cysty na nerkach są rzadkie. Ale właściwie z każdym rokiem procent ten rośnie – u osób powyżej 50. roku życia torbiele na nerkach dotyczą ponad 50% populacji.

Torbiele prawdziwe vs rzekome

Należy rozróżnić torbiele prawdziwe od torbieli rzekomych, czyli pseudotorbieli. Torbiele prawdziwe mają wyściółkę nabłonkową, której nie mają pseudotorbiele. Torbiele prawdziwe mogą być nabyte, wrodzone lub uwarunkowane genetycznie, zaś torbiele rzekome są rzadsze, powstają wyłącznie wskutek procesów zapalnych lub urazów.

Rodzaje torbieli nerkowych

Torbiel na nerce to pęcherzyk wypełniony płynem, trzeba jednak wiedzieć, że tego typu zmiany mogą się od siebie różnić. Wyróżnia się m.in. torbiele nerek proste i złożone, nabyte i wrodzone. Jakie są rodzaje torbieli nerkowych?

Torbiele proste (70% – łagodne)

Jest to najczęstszy rodzaj torbieli występujących na nerkach. Niemal zawsze są łagodne i bezbolesne. Ryzyko raka nerki w przypadku pojedynczej torbieli prostej jest znikome. Bardziej problematyczne są zmiany mnogie.

Torbiele złożone (10% – wymagają obserwacji)

Torbiele złożone mają grubsze ściany niż torbiele proste. Ponadto mogą zawierać oprócz płynu także zwapnienia i lite elementy. Ich obecność musi być monitorowana, aby wykluczyć ewentualny proces nowotworowy.

Torbiele wrodzone

Torbiele wrodzone powstają w życiu płodowym. Ich przyczyną są wady rozwojowe tkanek.

Torbiele nabyte

Torbiele nabyte tworzą się w ciągu życia. Są skutkiem zmian degeneracyjnych. Ich przyczyną może być uraz, przewlekły stan zapalny lub zakażenie.

Wielotorbielowatość nerek (ADPKD)

Wielotorbielowatość nerek to genetycznie uwarunkowana choroba, w której przebiegu w nerkach rozwijają się liczne torbiele. Najczęstszą jej postacią jest autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek. Wskutek choroby dochodzi do powiększenia tego narządu, a nawet do jego niewydolności. Schorzenie jest dziedziczne.

Nabyta torbielowatość nerek

Do nabytej torbielowatości nerek dochodzi u osób z przewlekłą niewydolnością nerek. Ryzyko to jest zdecydowanie wyższe u osób długotrwale dializowanych.

Skala Bosniaka – klasyfikacja torbieli

Skala Bosniaka to system oceny ryzyka złośliwości torbieli na podstawie danych uzyskanych dzięki takim badaniom jak tomografia komputerowa z kontrastem i rezonans magnetyczny. Zmiany ocenia się na podstawie następujących kryteriów: obecność przegród, zwapnień i elementów litych, uwzględnia się też grubość ścian i wzmacnianie się zmian po podaniu kontrastu. Klasyfikacja dzieli torbiele nerek na łagodne i podejrzane o nowotwór.

Bosniak I – torbiel prosta (0% ryzyko raka)

Stopień Bosniak I oznacza zerowe ryzyko raka. Zmiana jest cienkościenna, niepowikłana. Nie wymaga leczenia.

Bosniak II – łagodna (0% ryzyko raka)

Stopień Bosniak II oznacza ryzyko bliskie zeru. Wyższy stopień wynika z tego, że w badaniu widoczne są cienkie przegrody lub drobne zwapnienia w torbieli. Nie wymaga leczenia.

Bosniak IIF – wymaga obserwacji (~5% ryzyko)

Stopień Bosniak IIF oznacza niskie ryzyko złośliwości, ale takie zmiany wymagają dokładnego monitorowania. W przypadku tych torbieli obserwuje się więcej przegród, a ich ściany są nieco grubsze.

Bosniak III – podejrzana (50–80% ryzyko)

Stopień Bosniak III oznacza duże ryzyko raka – ponad 50%, z tego względu wskazane jest leczenie operacyjne. Zmiany mają grube, wzmacniające się po kontraście ściany i przegrody.

Bosniak IV – wysoko podejrzana (85–100% ryzyko)

Stopień Bosniak IV otrzymują zmiany złośliwe, często ze 100% ryzykiem raka. Torbiele te mają lite elementy, które wzmacniają się po kontraście. Wymagane jest leczenie operacyjne.

Przyczyny powstawania torbieli na nerkach

Co oznacza torbiel na nerce? Są różne przyczyny powstawania torbieli na nerkach, a także kilka czynników, które sprzyjają temu procesowi. W jaki sposób dochodzi do tworzenia się cysty na nerce?

Mechanizm powstawania

Torbiel nerki powstaje wskutek nieprawidłowego poszerzenia kanalika nerkowego, który wypełnia się płynem. Proces ten może być związany z procesami starzenia się organizmu, uszkodzeniami naczyniowymi bądź też mutacjami genetycznymi.

Czynniki ryzyka (wiek, palenie, niewydolność nerek, dializa, nadciśnienie, uraz)

Na osłabienie struktury nerek i powstawanie mikrouszkodzeń cewek nerkowych wpływ ma wiek – torbiele proste po 50. roku życia rozwijają się bardzo często. Czynnikiem powstawania cyst są również choroby nerek – głównie niewydolność nerek, a także nadciśnienie tętnicze, mukowiscydoza, infekcje, dializy, urazy oraz palenie papierosów.

Podłoże genetyczne

Nierzadko torbiele nerek mają podłoże genetyczne. Skutkiem mutacji genetycznych jest zaburzenie struktury rzęsek pierwotnych znajdujących się w komórkach nabłonka cewek. Sprzyja to m.in. niekontrolowanej, nieprawidłowej proliferacji komórek oraz gromadzeniu się płynu, co prowadzi do rozwoju cyst.

Objawy torbieli na nerce

Rozpoznanie torbieli wcale nie jest proste, wiele z nich nie wywołuje żadnych dolegliwości. Dopiero w przypadku dużych lub licznych zmian mogą pojawiać się objawy torbieli na nerkach, choć nie zawsze są one charakterystyczne.

Większość bezobjawowa (wykrycie przypadkowe)

Wiele osób nawet nie wie, że ma torbiele – nie dają żadnych objawów, a czasem samoistnie znikają. Bezobjawowe torbiele najczęściej są wykrywane przypadkowo przy okazji badań profilaktycznych.

Ból w okolicy lędźwiowej

Czy torbiel na nerce boli? Mała zmiana nie boli, ale duże cysty – większe niż 5 cm – mogą powodować ból. Jest on zlokalizowany w okolicy lędźwiowej lub w brzuchu. Czasem pojawia się również uczucie ucisku w brzuchu.

Kolka nerkowa

Objawy przypominające kolkę nerkową, takie jak nagły, bardzo silny ból, mogą pojawiać się, gdy pęknie torbiel na nerce. Dolegliwościom bólowym mogą towarzyszyć nudności.

Krwiomocz

Przy pęknięciu torbieli zaobserwować można również krwiomocz. Obecność krwi w moczu można poznać po jego różowym lub czerwonym zabarwieniu.

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze może występować u osób z wielotorbielowatością nerek.

Objawy zakażenia torbieli

Ból w boku, gorączka, dreszcze i złe ogólne samopoczucie mogą wskazywać na zakażenie torbieli.

Powikłania przy torbieli na nerkach

Choć torbiele na nerkach są zazwyczaj zmianami łagodnymi, to nie można ich bagatelizować. Mimo że ryzyko rozwoju raka w większości przypadków jest niskie, to jednak ich obecność może się wiązać z innymi powikłaniami.

Zakażenie

W rzadkich przypadkach może dochodzić do zakażenia bakteryjnego torbieli, zwykle infekcja jest wywoływana przez bakterie – Staphylococcus, Streptococcus, E. coli. Rozwojowi zakażenia może sprzyjać istniejąca przewlekła infekcja nerek, kamica nerkowa lub zabiegi urologiczne. Częściej do zakażenia torbieli dochodzi u osób z wielotorbielowatością nerek.

Pęknięcie torbieli

Dlaczego dochodzi do pęknięcia torbieli nerki? Następuje to najczęściej, gdy torbiel jest duża i ma cienkie ściany. Czynnikiem ryzyka jest uraz mechaniczny okolicy lędźwiowej, uraz brzucha lub nakłucie i biopsja torbieli. Pękające torbiele na nerkach mogą być konsekwencją jej zakażenia, w wyniku którego dochodzi do osłabienia struktury cysty lub krwawienia wewnątrz torbieli.

Krwawienie do torbieli

Wskutek urazu, infekcji lub nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego może dojść do krwawienia do torbieli. Gromadzi się w niej krew, torbiel zaczyna się powiększać i zaczyna sprawiać ból. Istnieje wtedy ryzyko jej pęknięcia.

Ucisk na układ moczowy

Duże torbiele mogą uciskać struktury nerek, niekorzystnie wpływając na funkcjonowanie układu moczowego. Ucisk ten może prowadzić np. do zablokowania przepływu moczu, a przy zastoju moczu rośnie ryzyko zakażenia układu moczowego. Dodatkowo ucisk na naczynia krwionośne może wpływać na wzrost ciśnienia tętniczego.

Ryzyko transformacji nowotworowej

Wiele osób zastanawia się, czy torbiel na nerce to rak. Nie, zazwyczaj jest to łagodna zmiana. Ryzyko przekształcenia się torbieli w zmianę złośliwą dotyczy właściwie wyłącznie torbieli złożonych o stopniu Bosniak III i Bosniak IV.

Diagnostyka torbieli na nerkach

W przypadku podejrzenia torbieli należy się koniecznie zgłosić do lekarza i rozpocząć diagnostykę. Wskazaniem jest m.in. pojawienie się takich objawów jak ból w okolicy lędźwiowej czy krwiomocz. Na początek można się udać do lekarza POZ, jednak głównymi specjalistami zajmującymi się diagnostyką i leczeniem torbieli nerkowych są nefrolog oraz urolog. Jakie badanie wykonuje się w diagnostyce torbieli nerek?

USG jamy brzusznej

Podstawowym badaniem jest USG nerek. Jest to proste, nieinwazyjne i bezbolesne badanie. Podczas USG można zarówno wykrywać torbiele proste i złożone, jak i monitorować ich wzrost.

Tomografia komputerowa z kontrastem

Do uzyskania dokładniejszej oceny torbieli stosuje się tomografię komputerową z kontrastem. Pozwala ona wykryć ewentualne nieprawidłowości, jak np. zwapnienia lub przegrody.

Rezonans magnetyczny

Alternatywą dla tomografii komputerowej jest rezonans magnetyczny. Jest on zalecany głównie dla osób, które nie mogą mieć wykonanego badania z kontrastem. Badania TK i MRI stosuje się do oceny ryzyka złośliwości torbieli, czyli w skali Bosniaka.

Oprócz badań obrazowych warto wykonać badania laboratoryjne, np. morfologię, kreatyninę, eGFR i ogólne badanie moczu – pomogą one ocenić czynność nerek.

Kiedy rozszerzyć diagnostykę?

W przypadku, gdy podczas badania USG zostaną wykryte jakiekolwiek nieprawidłowości, lekarz zleca tomografię komputerową z kontrastem lub rezonans magnetyczny. Na rozszerzenie diagnostyki należy się zdecydować również wtedy, gdy profilaktyczne badania moczu lub krwi wykazały zaburzenia czynności nerek, np. obniżenie GFR i wzrost kreatyniny.

Czy torbiel wymaga leczenia?

Czy torbiel na nerce może zniknąć? Tak, jest to możliwe, ponadto większość zmian jest łagodna, więc leczenie torbieli na nerkach zazwyczaj nie jest konieczne. Wystarczająca jest obserwacja cyst. Decyzję o tym, jak pozbyć się torbieli na nerce, podejmuje lekarz na podstawie wykonanych badań, oceny zmiany w skali Bosniaka oraz występujących objawów.

Metody leczenia torbieli

W sytuacji, gdy konieczne jest rozpoczęcie leczenia, metodę terapii dobiera się zależnie od rodzaju, wielkości, tempa wzrostu i złośliwości zmiany. Jak leczyć torbiele na nerkach? Jedną z metod jest nakłucie i aspiracja płynu z torbieli lub skleroterapia, czyli wstrzyknięcie do torbieli specjalnego płynu, który prowadzi do jej zamknięcia. W niektórych przypadkach wykonuje się laparoskopowe usunięcie torbieli, rzadziej całej nerki.

Czy stosuje się leczenie farmakologiczne? Od razu trzeba powiedzieć, że nie istnieje żaden lek na torbiele nerek. Można jednak stosować leki na objawy, jakie może wywoływać torbiel, np. leki na nadciśnienie i leki przeciwbólowe.

Wspomagająco można też stosować domowe sposoby na pozbycie się torbieli na nerce. Lekarze najczęściej zalecają zioła na torbiel nerek – zioła w tabletkach lub sypkie zioła do przygotowywania naparów. Co pić na torbiele nerek? Polecane są napary ze skrzypu polnego, pokrzywy zwyczajnej, mniszka lekarskiego i liści brzozy. Wskazane jest też prawidłowe nawadnianie organizmu, którego podstawę powinna stanowić woda.

A co z tradycyjnymi metodami? Można się spotkać z radami, aby stosować olej rycynowy na torbiele nerek w postaci okładów, jednak nie ma dowodów, że taki zabieg działa. A czy warto pić sok z brzozy na torbiele nerek? Sok z brzozy choć działa moczopędnie i oczyszczająco, to nie leczy torbieli. Warto go jednak pić jako wsparcie dla całego układu moczowego.

Jaka powinna być dieta przy torbieli nerki? Wskazane jest ograniczenie ilości soli i cukru, a także białka, ponieważ dieta wysokobiałkowa może być niekorzystna przy torbielach nerek. Ponadto należy unikać przetworzonej żywności. Zaleca się zwiększyć spożycie produktów zawierających antyoksydanty takie jak np. witamina C, witamina E, beta-karoten i polifenole.

Jakie jest tempo wzrostu torbieli na nerkach?

Tempo wzrostu torbieli nerki jest zazwyczaj powolne. W przypadku zmian złożonych, takich jak torbiel z przegrodami na nerce, i oznaczonych stopniem IIF w skali Bosniaka wzrost może być szybszy, dlatego konieczne są regularne kontrole. Osoby, u których stwierdzono obecność torbieli na nerkach, powinny się zgłaszać na kontrolne USG nerek co 6–12 miesięcy.

Czy torbiel na nerce jest groźna?

Czy torbiel na nerce jest groźna? Nie, w większości przypadków nie jest ona groźna. Łagodne zmiany, jakimi są torbiele proste, nie wywołują objawów i nie przekształcają się w nowotwór. W dodatku mogą ulegać samoistnemu wchłonięciu. Niemniej jednak lekarz może zlecić badania kontrolne lub rozszerzyć diagnostykę, aby upewnić się, że torbiel na nerce faktycznie nie stanowi żadnego zagrożenia.

Czy torbiel na nerce jest groźny? Zwykle nie, ale nie można bagatelizować obecności takiej cysty. Nawet jeśli lekarz nie wykrył zagrożenia w postaci ryzyka przekształcenia się torbieli w zmianę nowotworową, należy zgłaszać się na badania kontrolne. Warto też dbać o zdrowie nerek, np. ograniczając spożycie soli i cukru, pijąc odpowiednią ilość wody oraz unikając używek.