Czy warto się odrobaczać? Objawy, które sugerują potrzebę działania i sposoby na odrobaczanie

Od dłuższego czasu panuje moda na odrobaczanie, czy jest to trend, za którym powinniśmy podążać? Faktem jest, że zdarzają się sytuacje, gdy w organizmie namnażają się pasożyty, co wymaga odpowiedniego leczenia. Mitem jest natomiast to, że każdy z nas „ma robaki”. Oznacza to, że nie są wcale potrzebne okresowe kuracje odrobaczające. Z uwagi na ryzyko zakażeń pasożytniczych, należy jednak dużą uwagę zwracać na profilaktykę! 

Spis treści:

• Czy odrobaczanie profilaktyczne ma sens?
• Pasożyty w Polsce – fakty i statystyki
• Objawy sugerujące obecność pasożytów w organizmie
• Jak zdiagnozować pasożyty?
• Leki farmakologiczne na pasożyty
• Naturalne wspomaganie odrobaczania
• Skutki uboczne odrobaczania
• Profilaktyka zakażeń pasożytniczych

Czy odrobaczanie profilaktyczne ma sens? 

Wiele osób może być nosicielami różnego rodzaju pasożytów, ale z pewnością nie każdy! Stąd pytanie, czy warto się odrobaczać prewencyjnie raz na jakiś czas? Jak już na wstępie zostało powiedziane, profilaktyczne odrobaczanie ludzi nie ma sensu! Takie postępowanie może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Stanowisko medyczne ekspertów i WHO

Stanowisko medyczne nie pozostawia złudzeń – rutynowe odrobaczanie organizmu bez zdiagnozowanego zakażenia pasożytniczego nie jest zalecane. Jest to związane m.in. z tym, że leki przeciwpasożytnicze mogą wywoływać różne skutki uboczne, nie warto więc obciążać niepotrzebnie organizmu bez gwarancji uzyskania jakichkolwiek korzyści.

Również Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) nie zaleca profilaktycznego odrobaczania w krajach rozwiniętych. Inaczej sytuacja wygląda w krajach endemicznych, gdzie poziom higieny jest niski i warunki sanitarne złe, a co za tym idzie, pasożyty są powszechnym problemem. Tam profilaktyczne odrobaczanie dla ludzi może być traktowane jako jeden ze środków ograniczania rozprzestrzeniania się zakażeń.

Różnica między leczeniem a profilaktyką

Jako profilaktyczne odrobaczanie organizmu rozumie się stosowanie leków przeciwpasożytniczych na własną rękę – bez potwierdzenia zakażenia i zwykle bez jakiejkolwiek konsultacji z lekarzem. Nie ma uniwersalnych leków, które działają na wszystkie pasożyty we wszystkich stadiach rozwojowych. Oznacza to, że taka kuracja wcale nie musi przynieść żadnych pozytywnych efektów, a jedynie skutki uboczne, np. biegunki, nudności, bóle głowy.

Leczenie natomiast prowadzi się po potwierdzeniu w badaniach zakażenia pasożytniczego. Podczas wyboru odpowiedniego leku lekarz musi brać pod uwagę rodzaj pasożytów, a także ich cykl rozwojowy. Dla powodzenia kuracji kluczowe jest leczenie celowane oraz przestrzeganie zaleceń dotyczących stosowania leków!

Grupy szczególnie narażone na zakażenie

Zdecydowanie najbardziej na choroby pasożytnicze narażone są dzieci, rolnicy, hodowcy, właściciele zwierząt, osoby z obniżoną odpornością, osoby podróżujące do krajów tropikalnych zwłaszcza o niskim standardzie sanitarnym.

Pasożyty w Polsce – fakty i statystyki

Jak wygląda sytuacja w Polsce – czy często diagnozuje się choroby pasożytnicze? Na jakie pasożyty możemy się natknąć na terenie naszego kraju?

Najczęstsze pasożyty w naszym kraju

W Polsce występują różne pasożyty i pierwotniaki, które mogą wywoływać choroby, ale głównymi winowajcami są m.in.:

• owsik ludzki
• glista ludzka
• lamblia jelitowa
• włosogłówka ludzka
• tasiemce
• węgorek jelitowy

Najczęściej zagnieżdżają się one w przewodzie pokarmowym (zwykle w jelitach, ale też i w wątrobie), choć zdarza się, że „zawędrują” do krwi, płuc, mięśni, mózgu. Ponadto należy wspomnieć również o pasożytach skórnych jak wszy i świerzbowiec.

Kto jest najbardziej narażony?

Najczęściej choroby pasożytnicze dotyczą dzieci – szacuje się, że 25% z nich może być nosicielem pasożytów. To właśnie u najmłodszych zazwyczaj diagnozuje się owsicę. Dzieci są w grupie ryzyka z powodu nieprzestrzegania zasad higieny i częstego kontaktu z potencjalnymi źródłami zakażeń.

Na zachorowanie bardziej narażone są też osoby z obniżoną odpornością, czyli osoby starsze, osoby z chorobami przewlekłymi i osoby przyjmujące leki immunosupresyjne. Zdecydowanie większe ryzyko zarażenia się pasożytami mają osoby, które mają kontakt z ziemią oraz odchodami zwierząt, osoby mieszkające w złych warunkach sanitarnych, osoby spożywające surowe lub niedogotowane mięso (np. wołowinę, wieprzowinę, dziczyznę), niepasteryzowane mleko oraz niemyte warzywa i owoce.

Czy problem jest powszechny?

Trzeba powiedzieć, że zagrożenie związane z infekcjami pasożytniczym jest realne. Rok rocznie diagnozuje się setki, a nawet tysiące takich przypadków (głównie owsicy i lambliozy), przy czym sporo też pozostaje nierozpoznanych. Nie oznacza to jednak, że wszyscy mamy pasożyty i że wszyscy musimy się regularnie odrobaczać.

Jak się zaraża pasożytami? Jest wiele potencjalnych dróg zakażenia, m.in.:

• droga pokarmowa – spożycie wody lub jedzenia zanieczyszczonego jajami lub larwami pasożytów, jedzenie brudnymi rękami
• przez skórę – kontakt z zanieczyszczoną glebą, ugryzienia owadów, kontakt z odchodami zwierząt domowych i dzikich
• kontakt z zakażonymi osobami
• kontakt z zakażonymi zwierzętami

Objawy sugerujące obecność pasożytów w organizmie

Jak wyglądają objawy pasożytów u dorosłych i u dzieci? Po pierwsze wiele infekcji przebiega bezobjawowo. Po drugie – w przypadku, gdy pojawiają się objawy, zazwyczaj nie są one specyficzne, przez co bywają mylone z innymi zaburzeniami i chorobami. Co może wskazywać na choroby pasożytnicze?

Dolegliwości ze strony układu pokarmowego

Najczęstszymi objawami zakażeń pasożytniczych są dolegliwości żołądkowo-jelitowe, m.in. bóle brzucha, skurcze brzucha, wzdęcia, gazy, nudności, wymioty, biegunki, zaparcia. Pojawić się mogą zmiany apetytu – głównie zwiększona chęć na słodycze oraz na tłuste potrawy. Zaobserwować można także utratę lub przyrost masy ciała.

Objawy ogólne i osłabienie organizmu

Wiele zakażonych osób odczuwa osłabienie, apatię i przewlekłe zmęczenie. Częste są też problemy ze snem, a nawet bezsenność. Pojawiają się bóle i zawroty głowy, bóle mięśni i stawów.

Problemy skórne i alergie

Niespecyficznymi objawami są problemy skórne jak wysypka, pokrzywka, egzema, świąd skóry, a także nadmierne wypadanie włosów. Mogą pojawiać się również nadwrażliwości oraz alergie pokarmowe.

Zaburzenia neurologiczne i psychiczne

Objawami pasożytów mogą być problemy z koncentrację, nerwowość, drażliwość, niepokój i stany depresyjne. Warto wspomnieć także o zgrzytaniu zębami, które pojawia się głównie u dzieci. Wprawdzie nie jest ono bezpośrednio wywoływane obecnością pasożytów, ale jest częstą reakcją na stres, problemy ze snem i niepokój pojawiające się w przebiegu infekcji.

Charakterystyczne objawy poszczególnych pasożytów

Najbardziej typowym objawem owsicy jest świąd odbytu – zwykle nasilający się w nocy i powodujący nerwowość i problemy ze snem. O obecności glisty ludzkiej początkowo świadczy kaszel i duszność, a następnie nudności i bóle brzucha, spadek odporności, reakcje alergiczne. Objawy lamblii to najczęściej wzdęcia, przewlekła biegunka, cuchnące, tłuste stolce, utrata wagi, niedożywienie.

Po czym poznać tasiemca? Jego obecność zwykle pozostaje ukryta, czasem jednak można zaobserwować utratę masy ciała mimo normalnego apetytu. Mogą pojawić się też objawy niedoborów witamin. Charakterystyczna dla zakażenia tęgoryjcem jest anemia oraz swędząca wysypka na stopach.

Jak zdiagnozować pasożyty?

Jeśli mamy jakiekolwiek podejrzenie, że mamy pasożyta lub ktoś z naszych bliskich go ma, trzeba się zgłosić do lekarza. Po przeprowadzeniu wywiadu zleci on wykonanie badań diagnostycznych.

Badanie kału – najważniejsza diagnostyka

Podstawowym badaniem jest badanie kału. Jednorazowy test nie jest miarodajny. Większe szanse na wiarygodny wynik są wtedy, gdy badanie jest wykonane trzykrotnie w odstępach 2-3 dniowych. Jaja i larwy wcale nie tak łatwo wykryć w kale, stąd konieczność kilkukrotnego powtórzenia badań. Można również zrobić badanie na obecność antygenów pasożytów w kale.

Wymaz z okolicy odbytu

Jeśli podejrzewane jest zakażenie owsikami, wskazane jest wykonanie wymazu z okolic odbytu. Jest to nieinwazyjne badanie polegające na pobraniu próbki specjalną wymazówką z okolicy odbytu i zbadaniu jej pod mikroskopem.

Badania krwi i testy serologiczne

Pomocniczo wykonuje się badania krwi – oznaczenie specyficznych przeciwciał w klasie IgM, IgA, IgG, IgE lub testy molekularne (PCR). Testy z krwi są potrzebne, gdy podejrzewa się, że pasożyty mogą się znajdować poza jelitami, np. w wątrobie lub w mózgu. Dodatkowo w niektórych przypadkach niezbędne są badania obrazowe.

Ostrzeżenie przed pseudonaukowymi badaniami

Wpisując w wyszukiwarkę frazę „odrobaczanie ludzi leki bez recepty”, można się natknąć na firmy i laboratoria, które opierając się na pseudonaukowych badaniach, oferują różnego rodzaju testy jak np. badanie żywej kropli krwi. Niestety jest to zwykłe naciąganie, taki test nie jest w stanie wykryć pasożytów.

Kiedy udać się do lekarza?

Do lekarza trzeba się zgłosić, gdy utrzymują się opisane wyżej objawy jak np. osłabienie i dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Wyraźnym sygnałem do pilnej konsultacji jest zaobserwowanie w kale pasożytów.

Leki farmakologiczne na pasożyty

Kiedy się odrobaczać? Tylko wtedy, gdy lekarz zdiagnozuje zakażenie i zdecyduje o podaniu leków. Musi on przede wszystkim zlecić właściwe leki na odrobaczanie dla ludzi i odpowiednią dawkę, a także poinformować o wprowadzeniu dodatkowych działań, które wspomogą skuteczność leczenia, np. lekarz może przepisać leki na układ pokarmowy łagodzące objawy infekcji.

Pyrantelum – główny lek bez recepty

Najczęściej przepisywane tabletki na odrobaczanie dla ludzi bez recepty to środki zawierające pyrantel (Pyrantelum), np. Owix 250mg w tabletkach lub Owix 250mg w formie zawiesiny. Są one wykorzystywane głównie w leczeniu owsicy. Warto przypomnieć, że mimo faktu, że jest to opcja na odrobaczanie ludzi bez recepty, to nie powinno się stosować tego leku bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.

Leki na receptę – albendazol, mebendazol, lewamizol

Leczenie celowane może wymagać leków wydawanych na receptę, np. mebendazolu i albendazolu. Lek na odrobaczanie dla ludzi z mebendazolem wskazany jest w leczeniu zakażenia owsikami, glistami i włosogłówką, z albendazolem – zakażenia glistą, tasiemcem lub węgorkiem. Dostępne są też leki z prazykwantelem lub lewamizolem, należy jednak podkreślić, że częściej stosowane są one u zwierząt niż u ludzi.

Dawkowanie i sposób przyjmowania

Zarówno dawkę i sposób przyjmowania leku powinien ustalić lekarz. W zależności od rodzaju pasożyta, zaawansowania infekcji i wybranego leku preparat podaje się w jednej dawce lub w kilku dawkach. Należy zwrócić uwagę, że w niektórych przypadkach konieczne może być powtórzenie kuracji.

Skuteczność leków przeciwpasożytniczych

Preparaty na odrobaczanie ludzi charakteryzują się wysoką skutecznością, pod warunkiem, że są prawidłowo stosowane – ściśle według zaleceń lekarza w kwestii dawki oraz czasu trwania leczenia. Ponadto w większości przypadków leczeniu muszą się poddać wszyscy domownicy, np. gdy u dziecka zostaną stwierdzone owsiki, cała rodzinna powinna stosować leki, gdyż ryzyko, że wszyscy są zarażeni, jest bardzo wysokie.

Naturalne wspomaganie odrobaczania

W aptekach dostępne są różnego rodzaju preparaty ziołowe – herbatki, krople oraz tabletki. Jako najczęściej stosowane zioła na odrobaczanie dla ludzi wskazuje się m.in.:

• ziele piołunu
• kłącze tataraku
• ziele tymianku
• ziele wrotyczu
• korzeń omanu
• pestki dyni
• czosnek
• czarnuszkę
• goździki
• olejek z oregano

Trzeba jednak pamiętać, że ziołowe preparaty do oczyszczania organizmu nie mogą zastąpić specjalistycznych leków przeciwpasożytniczych. Można je stosować wspomagająco, gdyż korzystnie wpływają na układ pokarmowy i nierzadko też wspierają odporność. Istotne jest to, aby skonsultować z lekarzem lub farmaceutą możliwość jednoczesnego stosowania leków i ziół.

Skutki uboczne odrobaczania

Każda tabletka na odrobaczanie dla ludzi – niezależnie czy jest to lek dostępny na receptę, czy też bez recepty – wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych. Jakie są najczęściej występujące skutki uboczne odrobaczania ludzi?

Typowe objawy po przyjęciu leków

Zwykle można się spodziewać objawów ze strony układu pokarmowego, np. biegunki, nudności, wymiotów, bólu brzucha. Ponadto mogą pojawić się bóle i zawroty głowy, rozdrażnienie, senność, apatia, wysypka oraz gorączka. Takie dolegliwości mogą być wywołane reakcją organizmu zarówno na wydalane przez obumierające pasożyty toksyny, jak i na samą substancję leczniczą.

Trzeba dodać, że leki na odrobaczanie dla ludzi obciążają wątrobę, co może powodować wzrost enzymów wątrobowych, w rzadkich przypadkach mogą nawet uszkadzać ten organ. Działają też niekorzystnie na nerki.

Jak złagodzić dolegliwości?

Aby zmniejszyć ryzyko skutków ubocznych, należy stosować się ściśle do zaleceń lekarza i producenta. Warto też przyjmować leki po posiłku, aby ograniczyć podrażnienie żołądka. Zaleca się również zwiększyć podaż wody oraz spożycie błonnika. Pomocniczo można przyjmować probiotyki i prebiotyki oraz produkty wspomagające pracę wątroby.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza trzeba się zgłosić, gdy objawy niepożądane są bardzo nasilone lub długotrwale się utrzymują, a także gdy pojawią się jakiekolwiek niepokojące symptomy jak np. krew w stolcu lub silna reakcja alergiczna.

Profilaktyka zakażeń pasożytniczych

Nie ma metody, która w 100% uchroniłaby przed zakażeniem pasożytniczym, ale jest kilka rzeczy, które mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Higiena osobista jako podstawa

Zakażenia pasożytnicze zaliczane są do chorób brudnych rąk, dlatego przestrzeganie zasad prawidłowej higieny jest priorytetem. Podstawą jest dokładne i częste mycie rąk, zwłaszcza mycie rąk po wizycie w toalecie, przed jedzeniem oraz po dotykaniu zwierząt i ziemi. W ciągu dnia, gdy nie można umyć rąk wodą z mydłem, zaleca się stosować środki dezynfekujące.

Trzeba unikać korzystania ze wspólnych przyborów osobistych, np. ręczników. Należy utrzymywać czystość w domu – zwłaszcza w łazience i kuchni. Z uwagi na to, że na zakażenie najbardziej narażone są dzieci, trzeba szczególnie je chronić. Dzieci nie powinny się bawić w brudnych piaskownicach. Piaskownice powinny być zabezpieczane, a używane w nich zabawki powinny być regularnie myte.

Przygotowywanie żywności

Obowiązkowo trzeba też przestrzegać zasad higieny żywnościowej. Co to oznacza? Trzeba dokładnie myć warzywa i owoce – najlepiej wodą z octem lub roztworem sody oczyszczonej. Należy dbać o to, aby mięso było zawsze dogotowane, zaleca się unikać jedzenia potraw z surowego mięsa. Należy ponadto unikać picia niepasteryzowanego mleka.

Odrobaczanie zwierząt domowych

Każdy właściciel zwierząt powinien regularnie je odrobaczać. W tym celu wystarczy zgłosić się do weterynarza po odpowiednią dawkę leku. Tabletkę wystarczy podać kotu lub psu np. w smakołyku, aby upewnić się, że ją połknie.

Ostrożność podczas podróży

Osoby, które planują wyjazd do krajów, gdzie ryzyko zakażeń pasożytniczych jest wysokie, powinny dowiedzieć się dokładnie, jakie zagrożenia czekają tam na turystów. Zasady profilaktyki są podobne do tych zalecanych na co dzień, z tą różnicą, że trzeba do nich podchodzić bardzo rygorystycznie!

W przypadku podejrzenia zakażenia pasożytniczego należy się zgłosić do lekarza, który na podstawie postawionej diagnozy dobierze odpowiednie leki. Czy warto się odrobaczać profilaktycznie? Nie, nie powinno się tego robić. Taka kuracja może powodować różne skutki uboczne bez żadnej gwarancji skutecznego działania. Ponadto nadużywanie środków przeciwpasożytniczych prowadzi do zjawiska lekooporności, co oznacza, że leki po prostu przestają działać!

Autor wpisu: mgr farm. Katarzyna Borowiec, i-Apteka.pl Farmaceutka z niemałym już doświadczeniem. Zainteresowania: zdrowie, uroda, naturalne metody leczenia, opieka farmaceutyczna.