Czym jest konflikt panewkowo-udowy? Przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie FAI

mgr farm. Aleksander Wojtala

Określenie konflikt panewkowo-udowy oznacza rodzaj dysfunkcji stawu biodrowego. Jego istotą jest nieprawidłowy kontakt głowy kości udowej z panewką biodrową. Charakterystyczny dla niego jest tępy lub ostry ból w pachwinie. Taką patologię najczęściej rozpoznaje się u młodych osób aktywnych fizycznie. Na czym polega leczenie? [1] [2]

Spis treści:

• Czym jest konflikt panewkowo-udowy (FAI)?
• Rodzaje konfliktu panewkowo-udowego
• Przyczyny konfliktu panewkowo-udowego
• Objawy konfliktu panewkowo-udowego, czyli jak rozpoznać FAI?
• Diagnostyka konfliktu panewkowo-udowego
• Leczenie konfliktu panewkowo-udowego
• Rehabilitacja po leczeniu konfliktu panewkowo-udowego
• Ćwiczenia przy konflikcie panewkowo-udowym – co można a czego unikać?
• Rokowanie przy konflikcie panewkowo-udowym
• FAQ
• Źródła

Czym jest konflikt panewkowo-udowy (FAI)?

Zanim przejdziemy do odpowiedzi na pytanie, czym jest konflikt panewkowo-udowy, trzeba dwa słowa powiedzieć o budowie stawu biodrowego. Jest on rodzajem stawu kulistego. Tworzy go głowa kości udowej i panewka biodrowa. Panewka znajduje się na połączeniu trzech kości miednicy, czyli kości biodrowej, kulszowej i łonowej. [2]

Powierzchnie stawu są pokryte chrząstką stawową, której zadaniem jest redukcja tarcia między kością udową i panewką. Wspomnieć trzeba również o obrąbku stawowym. Jest to pierścień chrzęstno-włóknisty, który otacza panewkę. Zapewnia on m.in. stabilizację stawu i lepszą amortyzację wstrząsów. W skład stawu biodrowego wchodzi także torebka stawowa wypełniona płynem maziowym, więzadła oraz mięśnie. [2]

O konflikcie panewkowo-udowym (FAI z ang. femoroacetabular impingement) mówi się w przypadku nieprawidłowego kontaktu między głową kości udowej i panewką. Taki problem pojawia się, gdy na tych strukturach zaczynają tworzyć się narośla kostne. Prowadzi to do uszkodzenia chrząstki stawowej i obrąbka stawowego oraz do rozwoju zmian zwyrodnieniowych. [1] [2] [16]

Rodzaje konfliktu panewkowo-udowego

Wyróżnia się trzy rodzaje konfliktu panewkowo-udowego. Jest to konflikt krzywkowy, kleszczowy oraz mieszany. [1] [2]

FAI typ cam – nadmiar kości na głowie kości udowej

Konflikt typu cam zwany jest konfliktem krzywkowym. Częściej spotykany jest u młodych mężczyzn. Polega na tym, że głowa kości udowej ma nieprawidłowy kształt. Nie jest idealnie okrągła, gdyż na połączeniu głowy z szyjką kości udowej tworzy się narośl kostna. Podczas ruchu uderza ona o panewkę, co powoduje niszczenie jej wnętrza. [2] [3]

FAI typ pincer – nadmierny przerost panewki biodrowej

Ten rodzaj występuje częściej u kobiet w średnim wieku. Przy konflikcie typu pincer (konflikt kleszczowy) problemem jest zbyt głęboka lub nieprawidłowo ustawiona panewka, która za bardzo obejmuje głowę kości udowej. [2] [16]

FAI mieszany – najczęstszy typ w praktyce klinicznej

Konflikt typu mieszanego stanowi połączenie typu cam i typu pincer. Zarówno głowa kości udowej jest zniekształcona, jak i budowa panewki jest niewłaściwa. W praktyce klinicznej to właśnie ten rodzaj występuje najczęściej. To około 80% wszystkich przypadków. [2] [16]

Przyczyny konfliktu panewkowo-udowego

Nie wiadomo dokładnie, co prowadzi do rozwoju konfliktu panewkowo-udowego. Zaobserwowano jednak, że FAI najczęściej dotyczy osób młodych, zwłaszcza osób aktywnych fizycznie i uprawiających sport. Wymienia się oprócz tego kilka innych czynników ryzyka. [2] [3] [4]

Nieprawidłowy rozwój stawu biodrowego w dzieciństwie

Jako jedną z przyczyn wskazuje się nieprawidłowy rozwój stawu biodrowego w okresie wzrostu. Wady te wpływają na zmianę geometrii kości i na biomechanikę stawu, a to sprzyja FAI. Zalicza się do nich rozwojową dysplazję stawu biodrowego, chorobę Perthesa i młodzieńcze złuszczenie głowy kości udowej. [3] [4]

Aktywność sportowa i przeciążenia jako czynnik ryzyka

Zdecydowanie aktywność fizyczna i sport to te czynniki, które najczęściej wyzwalają konflikt panewkowo-udowy. Do przeciążeń dochodzi m.in. wskutek powtarzalnych mikrourazów. Lekarze i fizjoterapeuci jako najgorsze wskazują dyscypliny, które są związane z głębokimi zgięciami oraz rotacjami jak np.: [3] [4]

• piłka nożna
• hokej
• sporty walki
• podnoszenie ciężarów
• koszykówka

Ryzyko rośnie w przypadku treningów o wysokiej intensywności, szybkiego zwiększania obciążeń, braku właściwej regeneracji i słabej stabilizacji stawu. Przeciążenia towarzyszą też ciężkiej pracy fizycznej, zwłaszcza wymagającej powtarzającego się zgięcia biodra. [4]

Zmiany zwyrodnieniowe i anatomiczne predyspozycje

Anatomicznymi predyspozycjami są deformacje kostne w obrębie głowy kości udowej i panewki biodrowej. Czynnikami ryzyka są również zmiany zwyrodnieniowe w stawie biodrowym, uszkodzenie obrąbka stawowego i zużycie chrząstki oraz uszkodzenia wywołane urazami. [2] [16]

Czy FAI może być dziedziczny?

Uwarunkowania genetyczne mogą mieć znaczenie, choć to nie jest tak, że FAI jest w 100% chorobą dziedziczną. Odziedziczyć można pewne cechy budowy anatomicznej kości udowej i miednicy, które predysponują do konfliktu panewkowo-udowego. Ale ich obecność nie przesądza, że taki problem się pojawi. Konflikt panewkowo-udowy ma zwykle podłoże wieloczynnikowe. [3] [4] [16]

Objawy konfliktu panewkowo-udowego, czyli jak rozpoznać FAI?

Po czym można poznać FAI? Schorzenie to daje kilka charakterystycznych dolegliwości. Objawy konfliktu panewkowo-udowego zwykle pojawiają się stopniowo i w ciągu kilku tygodni lub miesięcy się zaostrzają. Początkowo nie utrzymują się stale. Pojawiają się podczas wykonywania konkretnych ruchów. Najczęściej dolegliwości są jednostronne, czyli dotyczą tylko jednego stawu biodrowego. [1] [2]

Ból pachwiny jako charakterystyczny objaw FAI

Najbardziej typowym dla FAI objawem jest ból pachwiny przy ruchach biodra. Kłujący, ostry lub tępy ból pojawia się przy zginaniu biodra oraz przy nawracającym ruchu do wewnątrz. Atak bólu zwykle występuje przy kucaniu i wykonywaniu ruchów skrętnych nogą. Trzeba zauważyć, że ból może czasem promieniować do pośladka, do uda lub kolana. [1] [2]

Ból biodra przy siedzeniu i zginaniu nogi

Charakterystyczny jest ostry ból biodra przy siedzeniu oraz przy wstawaniu z krzesła. Większość osób odczuwa też nagły kłujący ból przy wsiadaniu do samochodu i przy wysiadaniu z niego. Bolesne jest właściwie każde zginanie nogi w biodrze. [1] [2]

Objaw C – jak pacjenci opisują lokalizację bólu?

Podczas wizyty u lekarza pacjenci najczęściej pokazują miejsce bólu w dość specyficzny sposób. Układają dłoń w kształt litery C i obejmują nią obszar od pachwiny do przednio-bocznej części stawu biodrowego. [2]

Ból przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów

Ruch stawu, jaki jest wykonywany podczas wchodzenia po schodach i schodzenia ze schodów również wywołuje silny ból. Jest to spowodowane sztywnością wokół bioder ograniczającą zakres ich ruchu. [2]

Trzaskanie i blokowanie stawu biodrowego

Wskutek uszkodzenia obrąbka staw biodrowy może trzaskać, przeskakiwać lub częściowo się blokować. [2]

Ograniczenie rotacji wewnętrznej biodra

Zakres ruchu w biodrze ulega zmniejszeniu. Szczególnie jest to widoczne jako ograniczenie rotacji wewnętrznej biodra. [2] [5]

Objawy u sportowców – kiedy FAI ogranicza aktywność?

Objawy konfliktu panewkowo-udowego negatywnie wpływają na aktywność sportową. Często ból i ograniczenia w ruchu są tak duże, że konieczne jest zaprzestanie uprawiania dyscypliny wywołującej objawy FAI. Zaburzone są głównie ruchy rotacyjne oraz zgięcie nogi w biodrze. [2] [4]

Diagnostyka konfliktu panewkowo-udowego

Jak wygląda diagnostyka FAI? Zanim lekarz przejdzie do badań, musi przeprowadzić wywiad. Pyta m.in. o: [1] [2]

• stopień aktywności fizycznej
• uprawiane dyscypliny
• ewentualne urazy i operacje
• dokładną lokalizację bólu
• rodzaj bólu i jego nasilenie
• kiedy ból się pojawił po raz pierwszy

Następnie wykonuje badania fizykalne oraz zleca badania obrazowe. [1] [2] [6]

Badanie fizykalne – testy prowokacyjne FADIR i FABER

Podstawowymi badaniami są testy prowokacyjne FADIR i FABER. Ból w konflikcie panewkowo-udowym jest wywoływany w określonych ustawieniach stawu, dlatego lekarz je sprawdza. Test FADIR polega na zgięciu, przywiedzeniu i rotacji wewnętrznej biodra. Test FABER to natomiast zgięcie, odwiedzenie i rotacja zewnętrzna. [5] [6]

RTG biodra – co pokazuje i czego nie widać?

Pacjent następnie kierowany jest na rentgen biodra. Zdjęcie RTG wykonuje się w projekcji A-P i projekcji osiowej. Badanie pomaga m.in. ocenić prawidłowość ustawienia poszczególnych elementów kości oraz wykryć zmiany anatomiczne typu cam lub pincer. [2] [6]

Rezonans magnetyczny (MRI) z artrogramem – złoty standard

Badanie rezonansem magnetycznym z podaniem kontrastu do stawu umożliwia precyzyjną ocenę struktur wewnątrz stawu, czyli obrąbka, więzadeł i chrząstki. Uwidocznia uszkodzenia obrąbka i chrząstki, a także ewentualne zmiany degeneracyjne chrząstki. [2] [6]

Tomografia komputerowa (TK) – ocena zmian kostnych

Jeśli lekarz potrzebuje dokładnego obrazu kości, które tworzą staw biodrowy, zleca tomografię komputerową. Zwykle jest ona robiona w ramach przygotowań do zabiegu. [2] [6]

Do jakiego lekarza się zgłosić przy podejrzeniu FAI?

Podejrzenie konfliktu panewkowo-udowego wymaga jak najszybszej konsultacji ortopedycznej. Warto poszukać lekarza, który specjalizuje się w schorzeniach stawu biodrowego. Pomocne są też wizyty u traumatologa i fizjoterapeuty. [1] [2]

Leczenie konfliktu panewkowo-udowego

Konflikt panewkowo-udowy nie zawsze wymaga operacji. Często wystarczy fizjoterapia i zmiany w aktywności fizycznej. Oczywiście w pewnych sytuacjach nie ma mowy o leczeniu zachowawczym i pacjent od razu kierowany jest na zabieg. [1] [7] [15]

Leczenie zachowawcze – kiedy wystarczy bez operacji?

Właściwie zawsze zaczyna się od leczenia zachowawczego. Oprócz przypadków naprawdę ciężkich. Bez operacji mogą się obyć osoby, u których nie ma dużych uszkodzeń chrząstki i obrąbka, a ból jest raczej łagodny do umiarkowanego. Zachowawcze leczenie konfliktu panewkowo-udowego jest najskuteczniejsze, gdy objawy pojawiły się niedawno i terapia została szybko rozpoczęta. [7] [8] [9] [15]

Jest jeszcze jedna sprawa, leczenie oparte na fizjoterapii, ograniczeniu intensywnych treningów i wyeliminowaniu niektórych dyscyplin najlepiej sprawdza się u osób, które do tej pory były mniej aktywne fizycznie. Mowa o osobach, które są w stanie dostosować się do wymaganych modyfikacji dotychczasowego aktywnego trybu życia. [7] [8]

Operacja na konflikt panewkowo-udowy jest potrzebna, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów. Zwykle zabieg jest rozważany po 3-6 miesiącach bezskutecznej fizjoterapii. Wskazaniem są również znaczne uszkodzenia tkanek oraz blokowanie ruchomości w stawie biodrowym. Leczenie operacyjne jest też opcją wybieraną przez osoby aktywne i sportowców, którzy nie chcą rezygnować ze sportu. [7] [10] [15]

Fizjoterapia i rehabilitacja jako podstawa leczenia zachowawczego

Absolutną podstawą w leczeniu FAI jest właściwie prowadzona rehabilitacja i fizjoterapia. Sukces zależy od tego, czy pacjent sumiennie podchodzi do zaleceń specjalistów. Najważniejszym celem fizjoterapii jest redukcja napięcia tkanek w obrębie biodra i zwiększenie płynność ruchu. Niezbędne jest wzmacnianie mięśni głębokich i mięśni stabilizujących miednicę oraz zmiana biomechaniki ruchu w stawie biodrowym. Można to osiągnąć poprzez: [7] [8] [9]

• terapię manualną
• laseroterapię
• suche igłowanie
• terapię powięziową
• kinesiotaping
• samodzielne ćwiczenia w domu

W porozumieniu z lekarzem można stosować suplementację. Żaden suplement nie wyleczy FAI. Może jednak wspomóc chrząstkę i kości oraz łagodzić stany zapalne. Zazwyczaj wskazany jest kolagen, glukozamina, witamina C, witamina D, kwasy Omega-3, magnez, wapń i cynk.

Modyfikacja aktywności fizycznej przy FAI

Dotychczasowa aktywność fizyczna musi zostać zmodyfikowana. Konieczne jest unikanie ruchów, które wywołują ból. Na szczycie tego zestawienia są głębokie przysiady, nagłe skręty bioder i tułowia oraz bieganie. Eliminuje to możliwość uprawiania wielu ćwiczeń i sportów. Częstym objawem FAI jest ból biodra przy siedzeniu. Z tego powodu trzeba też unikać długiego pozostawania w pozycji siedzącej. [7] [8] [9]

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne w leczeniu objawowym

Doraźnie wskazane są leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, czyli niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Ibuprofen, naproksen i ketoprofen pomagają zmniejszać stan zapalny i łagodzić ból. [7] [9]

Iniekcje dostawowe – zastrzyki z kortykosteroidu lub PRP

Jeśli leki przeciwbólowe nie są skuteczne, lekarz może zdecydować o podaniu iniekcji dostawowej z kortykosteroidami. Dostępne są też zastrzyki z osocza bogatopłytkowego. [9] [13] [14]

Artroskopia biodra – kiedy wskazana i na czym polega?

Artroskopia jest mało inwazyjną metodą leczenia konfliktu panewkowo-udowego. Polega na wprowadzeniu mini kamery i narzędzi do biodra przez niewielkie nacięcie skóry. Podczas zabiegu usuwane są patologiczne struktury. Naprawia się też istniejące uszkodzenia. [10] [16]

Kiedy wybierana jest artroskopia biodra? Jest to zabieg pierwszego wyboru ze względu na mniejszą inwazyjność i szybszy powrót do pełnej sprawności. Jego celem jest zmniejszenie bólu i poprawa funkcjonalności stawu biodrowego. Artroskopia nie sprawdzi się jednak przy zaawansowanych deformacjach i objawach koksartrozy. [10] [15] [16]

Otwarta chirurgia biodra – kiedy konieczna?

Operacja otwarta biodra to już zabieg inwazyjny. Osteochondroplastyka może być przeprowadzana z chirurgicznym zwichnięciem stawu biodrowego lub bez zwichnięcia. O tak poważnej operacji lekarz decyduje, gdy objawy utrudniają normalne funkcjonowanie i zmiany w stawie są zaawansowane. Gdy doszło do ciężkiej choroby zwyrodnieniowej, pacjent kierowany jest na endoprotezoplastykę biodra. [10] [16]

Rehabilitacja po leczeniu konfliktu panewkowo-udowego

Obowiązkowo po zabiegu potrzebna jest rehabilitacja. Czas powrotu do sprawności i normalnej aktywności zależy od rodzaju operacji. Krótszy jest po artroskopii. Otwarta operacja biodra wiążę się zarówno z dłuższym pobytem w szpitalu i dłuższym chodzeniem o kuli, jak i z dłuższym okresem zdrowienia. [11]

Ćwiczenia po artroskopii biodra – etapy powrotu do sprawności

Zdecydowanie częściej wykonuje się artroskopię biodra, dlatego omówimy dokładniej, jak wygląda jej rekonwalescencja. W początkowej fazie konieczne jest chodzenie o kulach przez około 2-6 tygodni. Niewskazane jest wtedy także dłuższe siedzenie powyżej 15-30 minut. Mimo konieczności odciążania nogi już w pierwszych dobach rozpoczyna się rehabilitacja. Chodzi tu o izometryczne napinanie mięśni i ćwiczenia zakresu ruchu. Oczywiście musi się to odbywać pod okiem fizjoterapeuty. [11]

Od drugiego tygodnia stopniowo należy zwiększać zakres ćwiczeń, których celem jest odbudowa siły i poprawa funkcji stawu. Powoli odzyskiwane jest pełne zgięcie i rotacja biodra. Wprowadza się ćwiczenia wzmacniające mięśnie pośladkowe i stabilizujące miednicę. Pacjent uczy się chodzić bez kuli. Ten etap trwa zwykle do 12 tygodni po zabiegu. W ciągu kolejnych kilku miesięcy trwa praca nad powrotem do pełnej sprawności i do uprawiania sportu. [11]

Jak długo trwa rehabilitacja po operacji FAI?

Zwykle rehabilitacja na konflikt panewkowo-udowy trwa około 3-6 miesięcy. Ale jak to bywa, diabeł tkwi w szczegółach. Jest wiele czynników wpływających na szybkość powrotu do pełnej sprawności. U niektórych może to potrwać do 9 miesięcy lub dłużej. [11] [12]

Kiedy można wrócić do sportu po leczeniu FAI?

Pacjent może wrócić do dotychczasowej aktywności pod pewnym warunkami. Jednym z kryteriów jest brak bólu w pachwinie i pełny zakres ruchu w stawie. Fizjoterapeuta zleca specjalne testy siły i stabilności ruchowej. Ich zdanie daje zielone światło do powrotu do sportu. [11] [12]

Ćwiczenia przy konflikcie panewkowo-udowym – co można a czego unikać?

Każdy przypadek jest inny, fizjoterapeuta musi wziąć kilka rzeczy pod uwagę, zanim przedstawi pacjentowi zestaw odpowiednich ćwiczeń. Nie zmieniają się jednak podstawy. Kluczowe jest wzmacnianie mięśni stabilizujących biodro. [8] [9]

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie stabilizujące biodro

Jeśli chodzi o ćwiczenia na konflikt panewkowo-udowy, to zalecane są te, które wzmocnią mięśnie brzucha, mięśnie okołostawowe i mięśnie pośladkowe. Do skutecznych i bezpiecznych ćwiczeń należy m.in.: [8] [9]

• mostek biodrowy polegający na unoszeniu miednicy w pozycji leżącej na plecach ze stopami opartymi na podłodze
• pies gończy wykonywany w klęku podpartym. Po zajęciu pozycji unosi się lewą rękę i prawą nogę, a następnie prawą rękę i lewą nogę
• muszla, czyli ćwiczenie w leżeniu na boku z ugiętymi kolanami. Polega ono na unoszeniu górnego kolana w górę

A co z codzienną aktywnością fizyczną? Czy możliwa jest jazda na rowerze przy konflikcie panewkowo-udowym? Tak, można jeździć na rowerze, ale nie każdemu się to przysłuży. Należy słuchać swojego ciała i w razie wątpliwości skonsultować się z fizjoterapeutą. [8] [9]

Stretching przy FAI – jak rozciągać bez pogłębiania konfliktu?

Główną zasadą jest powolne rozciąganie i nieprzekraczanie granicy bólu. Podczas wykonywania ćwiczeń należy cały czas kontrolować zakres ruchu biodra i napięcie mięśni. [8] [9]

Czego unikać przy konflikcie panewkowo-udowym?

Nie są wskazane głębokie przysiady i siadanie w bardzo niskich pozycjach. Należy unikać mocnego rozciągania, a także nagłych skrętów w stawie biodrowym. Właściwie niedozwolony jest każdy ruch, który wywołuje ból w pachwinie. [8] [9]

Rokowanie przy konflikcie panewkowo-udowym

Zazwyczaj rokowania u osób z konfliktem panewkowo-udowym są dobre. Wczesne rozpoznanie i leczenie zapewnia powrót do sprawności. Jest jedno ale! Na skuteczność leczenia wpływa stopień zużycia stawu. Zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe pogarszają rokowania. Znaczenie ma także rodzaj terapii. Przy leczeniu zachowawczym niewielkich zmian efekty są bardzo dobre. Trwale usuwają ból i przynoszą ulgę. Leczenie operacyjne stosowane przy poważniejszych zmianach umożliwia większości osób powrót do sportu. [12] [15] [16]

Konflikt panewkowo-udowy jest powszechną przypadłością. Głównie dotyka sportowców oraz młode osoby aktywne. Zdarza się, że FAI przebiega bezobjawowo i dopiero przeciążenie lub uraz wyzwalają dolegliwości. Pojawienie się charakterystycznego bólu w pachwinie np. przy wysiadaniu z auta lub przy wstawaniu z krzesła to sygnał do wizyty u ortopedy lub fizjoterapeuty. [2] [3] [4]

FAQ

Czy konflikt panewkowo-udowy może minąć bez operacji?

U części pacjentów objawy można skutecznie ograniczyć dzięki modyfikacji aktywności, fizjoterapii i leczeniu przeciwbólowemu. Leczenie zachowawcze nie zmienia jednak samej budowy kości, dlatego wynik zależy m.in. od nasilenia objawów, uszkodzeń chrząstki i obrąbka oraz oczekiwanego poziomu aktywności. [7] [9]

Czy FAI zawsze powoduje ból?

Nie. Obrazowe cechy typu cam lub pincer mogą występować bez dolegliwości. Rozpoznanie zespołu FAI wymaga współwystępowania objawów, odpowiednich cech w badaniu klinicznym oraz zmian w badaniach obrazowych. [1] [3]

Czy konflikt panewkowo-udowy prowadzi do zwyrodnienia biodra?

FAI, szczególnie morfologia typu cam, jest wiązany z uszkodzeniami obrąbka i chrząstki oraz zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby zwyrodnieniowej biodra. Nie każda osoba ze zmianami anatomicznymi rozwinie jednak zwyrodnienie. [16] [3]

Jakich ćwiczeń unikać przy FAI?

Zwykle ogranicza się ruchy prowokujące ból, szczególnie głębokie zgięcie biodra połączone z przywiedzeniem i rotacją wewnętrzną. Konkretne ograniczenia powinny być dopasowane indywidualnie, ponieważ całkowite unikanie ruchu nie jest celem rehabilitacji. [8] [9]

Czy można jeździć na rowerze przy konflikcie panewkowo-udowym?

Możliwość jazdy zależy od zakresu zgięcia biodra i tego, czy pozycja na rowerze wywołuje ból. Pomocne może być ustawienie wyżej siodełka i ograniczenie pozycji wymagającej głębokiego zgięcia, ale modyfikacje należy dopasować z fizjoterapeutą. [8]

Kiedy rozważa się artroskopię biodra?

Zabieg jest zwykle rozważany, gdy objawy utrzymują się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia zachowawczego, ograniczają codzienne funkcjonowanie lub sport, a badania potwierdzają zmiany możliwe do leczenia operacyjnego. Zaawansowana choroba zwyrodnieniowa może pogarszać wyniki artroskopii. [10] [15]

Jak długo trwa powrót do sportu po artroskopii FAI?

Czas jest indywidualny i zależy od zakresu zabiegu, gojenia tkanek, siły, ruchomości i wymagań dyscypliny. W badaniach powrót do sportu często następuje po kilku miesiącach, ale decyzja powinna opierać się również na testach funkcjonalnych, a nie wyłącznie na czasie od operacji. [11] [12]

Źródła

• [1] Griffin D.R. et al. The Warwick Agreement on femoroacetabular impingement syndrome: an international consensus statement
• [2] Lund B. et al. An Updated Review of Femoroacetabular Impingement Syndrome
• [3] Oxford consensus on primary cam morphology and femoroacetabular impingement syndrome: definitions, terminology and imaging outcomes
• [4] Packer J.D., Safran M.R. Etiology of Femoroacetabular Impingement in Athletes: A Review of Recent Findings
• [5] Caliesch R. et al. Diagnostic accuracy of clinical tests for cam or pincer morphology in individuals with suspected FAI syndrome: a systematic review
• [6] Reiman M.P. et al. Preoperative physical examination and imaging of femoroacetabular impingement prior to hip arthroscopy: a systematic review
• [7] Ramachandran M. et al. Non-operative Management and Outcomes of Femoroacetabular Impingement Syndrome
• [8] The 2019 International Society of Hip Preservation physiotherapy agreement on assessment and treatment of FAIS
• [9] Femoroacetabular Impingement: Critical Analysis Review of Current Nonoperative Treatments
• [10] Open and arthroscopic management of femoroacetabular impingement: a review of current concepts
• [11] Kuhns B.D. et al. Postoperative Rehabilitation for Arthroscopic Management of Femoroacetabular Impingement Syndrome: a Contemporary Review
• [12] Return to Sport Following Arthroscopic Management of Femoroacetabular Impingement: A Systematic Review
• [13] Khan W. et al. Utility of Intra-articular Hip Injections for Femoroacetabular Impingement: A Systematic Review
• [14] Preparation Methods and Clinical Outcomes of Platelet-Rich Plasma for Intra-articular Hip Disorders: A Systematic Review and Meta-analysis
• [15] Conservative vs. Surgical Management for Femoro-Acetabular Impingement: A Systematic Review of Clinical Evidence
• [16] Kunze K.N. et al. Management of femoroacetabular impingement syndrome: current insights