Czym jest oponiak? Jak się objawia i jak go leczyć?

mgr farm. Aleksander Wojtala

Oponiak to inaczej guz opon mózgowo-rdzeniowych. W większości przypadków oponiaki są nowotworami niezłośliwymi. Nie oznacza to jednak, że są całkowicie niegroźne. W zależności od umiejscowienia i wielkości guz może wywołać różne, czasem bardzo niepokojące objawy. Jak wygląda leczenie oponiaka?

Spis treści:

• Czym jest oponiak?
• Rodzaje oponiaków – klasyfikacja WHO
• Przyczyny i czynniki ryzyka powstawania oponiaków
• Jak objawia się oponiak?
• Jak objawy oponiaka zależą od jego lokalizacji?
• Diagnostyka oponiaka
• Jak leczyć oponiaka?
• Jak przebiega rekonwalescencja po operacji oponiaka?
• Rokowania przy oponiaku – czego można się spodziewać?
• FAQ – najczęstsze pytania o oponiaka
• Źródła

Czym jest oponiak?

Co to oponiak? Oponiak to guz mózgu. Każdy, kto słyszy taką diagnozę, jest przerażony. Rodzi się więc pytanie, czy oponiak w głowie jest groźny? W jaki sposób powstaje? Jak często występuje?

Definicja i pochodzenie oponiaka

Oponiak (łac. meningioma) jest pierwotnym nowotworem ośrodkowego układu nerwowego, a dokładniej guzem opon mózgowo-rdzeniowych. Wywodzi się z błon otaczających mózg i rdzeń kręgowy, głównie z komórek związanych z pajęczynówką. Czy oponiak to rak? W większości przypadków oponiak jest nowotworem niezłośliwym, cechującym się powolnym wzrostem [1].

Oponiak a inne guzy mózgu – czym się różni?

W odróżnieniu od wielu innych guzów mózgu oponiak rozwija się z komórek opon mózgowo-rdzeniowych, a nie bezpośrednio z tkanki nerwowej mózgu. Zwykle rośnie wolniej i częściej jest wyraźnie odgraniczony od sąsiednich struktur, choć w zależności od lokalizacji nadal może być trudny do leczenia i powodować istotne objawy neurologiczne [1].

W przypadku części oponiaków, zwłaszcza tych zlokalizowanych korzystnie chirurgicznie, możliwe jest całkowite wycięcie guza. Przy innych guzach mózgu możliwości leczenia bywają bardziej ograniczone, szczególnie gdy guz nacieka zdrowe struktury mózgu.

Jak często występuje oponiak i kogo dotyczy?

Oponiaki należą do najczęstszych pierwotnych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego u dorosłych. Występują głównie u osób dorosłych i starszych, a częstość rozpoznawania rośnie wraz z wiekiem. W badaniach epidemiologicznych podkreśla się, że oponiaki stanowią znaczną część guzów pierwotnych mózgu i są częściej rozpoznawane u kobiet niż u mężczyzn [2].

Oponiak u kobiet – dlaczego chorują częściej?

Oponiak w głowie u kobiet jest diagnozowany częściej niż u mężczyzn. Jednym z możliwych wyjaśnień jest udział czynników hormonalnych, ponieważ w wielu oponiakach stwierdza się ekspresję receptorów dla progesteronu, a rzadziej także receptorów estrogenowych. Rola hormonów w powstawaniu i wzroście oponiaków jest nadal badana, ale związek między oponiakami a gospodarką hormonalną jest dobrze opisywany w literaturze medycznej [3].

Rodzaje oponiaków – klasyfikacja WHO

Oponiaki mogą mieć różny stopień złośliwości. W zależności od obrazu histopatologicznego, aktywności mitotycznej, cech molekularnych i potencjału do nawrotu Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wyróżnia trzy główne stopnie złośliwości oponiaków [1].

Oponiak łagodny (stopień I) – najczęstszy i najlepiej rokujący

Stopień I to oponiaki łagodne. Występują najczęściej, rosną wolno i mają najlepsze rokowanie. Wśród łagodnych oponiaków spotyka się m.in. oponiaka meningotelialnego, włóknistego, przejściowego, piaszczakowatego i naczyniakowatego [1].

Oponiak atypowy (stopień II) – większe ryzyko nawrotu

Oponiak mózgu stopnia II, czyli atypowy, występuje rzadziej niż oponiak łagodny. Cechuje się większym ryzykiem nawrotu po leczeniu operacyjnym. W tej grupie znajdują się m.in. oponiaki atypowe, jasnokomórkowe i struniakowate [1].

Oponiak złośliwy/anaplastyczny (stopień III) – agresywna postać

Oponiaki złośliwe, czyli anaplastyczne, to według WHO oponiaki III stopnia. Są bardziej agresywne, szybciej rosną i wiążą się z wyższym ryzykiem nawrotu oraz gorszym rokowaniem. Do tej grupy należą m.in. oponiaki anaplastyczne i brodawkowate [1].

Oponiaki mnogie – kiedy guzów jest więcej niż jeden

Zazwyczaj oponiak w mózgu jest zmianą pojedynczą, sporadycznie zdarzają się jednak oponiaki mnogie – u pacjenta diagnozuje się dwa lub więcej oddzielnych guzów. Oponiaki mnogie mogą występować m.in. u osób z predyspozycjami genetycznymi, w tym w przebiegu neurofibromatozy typu 2 [4].

Przyczyny i czynniki ryzyka powstawania oponiaków

Nie wiadomo dokładnie, jak powstają oponiaki, naukowcy wskazują jednak szereg czynników ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo ich rozwoju. Najlepiej udokumentowane znaczenie mają m.in. promieniowanie jonizujące, płeć, wiek oraz wybrane czynniki genetyczne [2].

Promieniowanie jonizujące – najważniejszy udokumentowany czynnik ryzyka

Za jeden z najlepiej potwierdzonych czynników ryzyka rozwoju oponiaka uznaje się ekspozycję na promieniowanie jonizujące, zwłaszcza wcześniejsze napromienianie okolicy głowy i szyi. Badania epidemiologiczne wskazują, że zarówno wysokie, jak i niektóre niższe dawki promieniowania mogą zwiększać ryzyko oponiaka [2].

Czynniki hormonalne – rola estrogenów i progesteronu

Ze względu na obecność receptorów hormonalnych – głównie dla progesteronu, a także w części przypadków dla estrogenów – większe ryzyko zachorowania obserwuje się u kobiet. W literaturze opisywany jest także związek niektórych terapii progestagenowych z ryzykiem rozwoju lub wzrostu oponiaków, dlatego u pacjentów z oponiakiem stosowanie hormonów powinno być omawiane z lekarzem [3] [5].

Czynniki genetyczne – mutacje chromosomu 22 i nerwiakowłókniakowatość

Ogromne znaczenie dla rozwoju części oponiaków mają predyspozycje genetyczne. Jedną z najważniejszych zmian molekularnych jest utrata lub zaburzenie funkcji genu NF2 zlokalizowanego na chromosomie 22. Neurofibromatoza typu 2 jest chorobą dziedziczną, która istotnie zwiększa ryzyko rozwoju guzów układu nerwowego, w tym oponiaków, często mnogich [4].

Wiek i płeć jako czynniki ryzyka

Jak już wcześniej zostało wspomniane, częściej chorują kobiety niż mężczyźni. Co więcej, ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem. Oponiak u dzieci i młodzieży jest rzadkością. Zazwyczaj guz opon mózgowo-rdzeniowych diagnozuje się u osób dorosłych, najczęściej w średnim i starszym wieku [2].

Otyłość i inne czynniki sprzyjające

Niektóre badania obserwacyjne sugerują, że wyższy wskaźnik masy ciała może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju oponiaka, choć mechanizm tej zależności nie jest w pełni wyjaśniony. Nie oznacza to, że otyłość jest bezpośrednią przyczyną oponiaka, ale może być jednym z czynników sprzyjających [6].

Czy urazy głowy mogą powodować oponiaka?

Nie ma jednoznacznych dowodów potwierdzających, że przebyte urazy głowy są bezpośrednią przyczyną oponiaka. W literaturze przyczyny i czynniki ryzyka oponiaków koncentrują się przede wszystkim na promieniowaniu jonizującym, czynnikach genetycznych, płci, wieku i możliwym wpływie hormonów [2].

Jak objawia się oponiak?

Jeśli chodzi o objawy oponiaka, to sprawa nie jest prosta. Początkowo guz często przebiega bezobjawowo, dopiero z czasem, gdy zaczyna uciskać sąsiednie struktury lub zwiększa ciśnienie wewnątrzczaszkowe, mogą pojawić się symptomy neurologiczne. Rodzaj dolegliwości zależy od wielu czynników, przede wszystkim od wielkości guza i jego lokalizacji [1].

Oponiak bezobjawowy – wykryty przypadkowo

Oponiak łagodny, czyli najczęściej występujący, powiększa się bardzo wolno i przez długi czas może nie dawać żadnych objawów. Z tego powodu oponiak w głowie bywa wykrywany przypadkowo podczas diagnostyki wykonywanej z innego powodu, np. po urazie, przy bólach głowy lub w badaniu obrazowym zleconym z innej przyczyny [1].

Bóle głowy – kiedy powinny niepokoić?

Ból głowy może być jednym z objawów oponiaka, zwłaszcza gdy guz powoduje wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, obrzęk lub ucisk na sąsiednie struktury. Niepokoić powinny szczególnie bóle narastające, nowe, nietypowe dla pacjenta, połączone z nudnościami, wymiotami, zaburzeniami widzenia, napadami padaczkowymi lub objawami neurologicznymi [1].

Napady padaczkowe jako objaw oponiaka

Oponiak mózgu może wywoływać napady padaczkowe w postaci drgawek, zaburzeń świadomości lub innych napadów ogniskowych. Ryzyko napadów zależy m.in. od lokalizacji guza, jego wpływu na korę mózgową i obecności obrzęku wokół guza [1].

Zaburzenia wzroku i problemy z nerwami czaszkowymi

Wskutek ucisku na nerwy wzrokowe może dochodzić do pogorszenia ostrości wzroku, podwójnego widzenia, ograniczenia pola widzenia lub tzw. widzenia tunelowego. Natomiast ucisk na inne nerwy czaszkowe może powodować ból, drętwienie lub mrowienie twarzy, zaburzenia słuchu, problemy z połykaniem albo inne objawy zależne od lokalizacji guza [1].

Niedowłady i zaburzenia czucia

Przy ucisku na obszary mózgu i rdzenia kręgowego, które są odpowiedzialne za ruch i percepcję zmysłową, mogą pojawiać się niedowłady i zaburzenia czucia. Do powstawania takich objawów dochodzi nie tylko w wyniku ucisku na korę czuciową lub ruchową, ale także przez obrzęk wokół guza i zaburzenia pracy sąsiednich struktur mózgu [1].

Objawy oponiaka mogą obejmować osłabienie siły mięśniowej, np. twarzy, jednej kończyny lub połowy ciała, problemy z precyzyjnymi ruchami, utykanie podczas chodzenia, drętwienie i mrowienie w niektórych obszarach ciała, upośledzenie odczuwania temperatury, dotyku i bólu oraz zaburzenia czucia głębokiego.

Zmiany osobowości i zaburzenia poznawcze

Przy obecności oponiaka niewykluczone są zaburzenia poznawcze i zmiany osobowości. Są one skutkiem ucisku na obszary mózgu odpowiedzialne za funkcje wykonawcze, emocje, zachowanie i pamięć, szczególnie gdy guz znajduje się w okolicy czołowej lub skroniowej. Chory może zmagać się z problemami z koncentracją, pamięcią, planowaniem, logicznym myśleniem, drażliwością lub apatią [1].

Zaburzenia mowy i koordynacji

Gdy oponiak uciska na obszary mózgu odpowiedzialne za komunikację i funkcje ruchowe, mogą pojawiać się zaburzenia mowy, np. bełkotliwa mowa lub trudności ze znalezieniem odpowiednich słów, a także zaburzenia koordynacji, chwiejność, niezgrabność ruchów i problemy z wykonywaniem prostych czynności.

Objawy oponiaka kręgosłupa

Oponiak kręgosłupa, czyli oponiak kanału kręgowego, może uciskać rdzeń kręgowy albo nerwy odchodzące od rdzenia. W konsekwencji mogą pojawiać się bóle pleców, osłabienie kończyn, problemy z chodzeniem i utrzymaniem równowagi oraz zaburzenia czucia. Ból może nasilać się w nocy lub promieniować wzdłuż przebiegu nerwów [7].

Nadciśnienie wewnątrzczaszkowe i wodogłowie

Oponiak może uciskać bezpośrednio na tkankę mózgową, blokować odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego lub utrudniać jego wchłanianie. W ten sposób może powstawać nadciśnienie wewnątrzczaszkowe i wodogłowie.

Wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego może objawiać się bólami głowy, nudnościami, wymiotami, zaburzeniami widzenia, napadami padaczkowymi, sennością i apatią, natomiast wodogłowie może powodować m.in. silne bóle głowy, zaburzenia równowagi, nudności i zaburzenia widzenia [1].

Jak objawy oponiaka zależą od jego lokalizacji?

Objawy oponiaka są silnie zależne od jego lokalizacji. Ten sam typ guza może dawać zupełnie inne dolegliwości, jeśli rośnie np. na sklepistości mózgu, przy podstawie czaszki, w płacie czołowym albo w kanale kręgowym [1].

Oponiak sklepistości – najczęstsza lokalizacja

Oponiak może rozwijać się na zewnętrznej powierzchni mózgu, tuż pod kośćmi czaszki, czyli na sklepistości. W tym przypadku mogą pojawiać się bóle głowy, napady padaczkowe, zaburzenia ruchowe i czuciowe oraz objawy zależne od tego, które obszary kory mózgowej są uciskane.

Oponiak podstawy czaszki

Oponiak podstawy czaszki może rosnąć w dole przednim, środkowym lub tylnym czaszki. Guz w tym miejscu może powodować zaburzenia widzenia, słuchu, węchu, równowagi, a także objawy wynikające z ucisku na nerwy czaszkowe.

Oponiak okolicy czołowej, skroniowej i ciemieniowej

Oponiak w płacie czołowym może powodować zmiany osobowości, zaburzenia poznawcze i osłabienie siły mięśniowej. Umiejscowienie guza w płacie skroniowym może wywoływać zaburzenia mowy, omamy słuchowe i węchowe. Rozwój oponiaka w okolicy ciemieniowej może objawiać się problemami z orientacją przestrzenną, zaburzeniami czucia obejmującymi jedną stronę ciała i niedowładami.

Oponiak rdzenia kręgowego

Do objawów oponiaka rdzenia kręgowego zalicza się bóle pleców, osłabienie siły mięśniowej, sztywność karku, drętwienie kończyn, zaburzenia czucia i niedowłady. W przypadku narastających objawów neurologicznych konieczna jest pilna diagnostyka obrazowa.

Diagnostyka oponiaka

W sytuacji, gdy zauważyliśmy niepokojące objawy, które mogą wskazywać na to, że pojawił się oponiak w głowie, należy zgłosić się do lekarza. Nieleczony oponiak mózgu może z czasem coraz mocniej uciskać struktury nerwowe i prowadzić do utrwalonych objawów neurologicznych.

Rezonans magnetyczny z kontrastem – badanie z wyboru

Neurolog zwykle rozpoczyna diagnostykę od dokładnego wywiadu, aby ustalić m.in. rodzaj i czas trwania objawów oraz historię chorób w rodzinie. Sprawdza też funkcje mózgu, m.in. równowagę, odruchy i koordynację. Kluczowym badaniem obrazowym jest rezonans magnetyczny z kontrastem (MRI), który pozwala wykryć guza, ocenić jego wielkość, lokalizację, ewentualny obrzęk i relację z sąsiadującymi strukturami [1].

Tomografia komputerowa głowy

W przypadku przeciwwskazań do rezonansu magnetycznego lub w sytuacjach nagłych zleca się tomografię komputerową. TK może uwidocznić m.in. zwapnienia w obrębie guza, zmiany kostne i wpływ guza na struktury czaszki. Zwapniały oponiak często sugeruje wolniejszy, bardziej przewlekły charakter zmiany, ale o znaczeniu klinicznym zawsze decyduje lekarz na podstawie całego obrazu klinicznego.

EEG i badanie dna oka

Badanie EEG, czyli elektroencefalografia, służy do rejestrowania bioelektrycznej czynności mózgu i może być przydatne u pacjentów z napadami padaczkowymi. Badanie dna oka pozwala ocenić m.in. tarczę nerwu wzrokowego i może dostarczyć informacji o możliwych cechach podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego.

Angiografia mózgowa – kiedy zlecana?

Angiografię mózgową wykonuje się głównie na etapie planowania zabiegu operacyjnego, szczególnie przy guzach silnie unaczynionych lub położonych blisko dużych naczyń. Dzięki niej można ocenić, które tętnice zaopatrują guza w krew, co ułatwia planowanie leczenia neurochirurgicznego i może zmniejszyć ryzyko powikłań [1].

Do jakiego lekarza się zgłosić?

Najpierw trzeba iść do lekarza POZ, który może wystawić skierowania na badania oraz skierowanie do neurologa. Później może być konieczna konsultacja neurochirurgiczna, zwłaszcza gdy guz rośnie, powoduje objawy lub wymaga decyzji o leczeniu operacyjnym.

Jak długo trwa diagnoza oponiaka?

Czas potrzebny do uzyskania diagnozy jest kwestią indywidualną. Czasem proces ten trwa kilka dni, a czasem kilka tygodni. Należy podkreślić, że ostateczne rozpoznanie typu i stopnia złośliwości oponiaka można uzyskać dopiero po badaniu histopatologicznym guza [1].

Jak leczyć oponiaka?

Leczenie oponiaka zależy od wielu czynników. Podczas ustalania strategii leczenia lekarz bierze pod uwagę m.in. wielkość oponiaka, jego lokalizację, tempo wzrostu, liczbę guzów, stopień złośliwości, wiek oraz ogólny stan zdrowia pacjenta. Warto dodać, że nie istnieją naturalne metody leczenia oponiaka, które mogłyby zastąpić obserwację, operację, radioterapię lub radiochirurgię [1].

Strategia wyczekująca – obserwacja bez leczenia

Przy łagodnych oponiakach – małych i bezobjawowych, które nie uciskają istotnych struktur mózgu – stosuje się strategię obserwacji, określaną jako „wait and scan”. Oznacza to regularne kontrole neurologiczne i kontrolne badania MRI zamiast natychmiastowego leczenia operacyjnego. Według zaleceń EANO obserwacja jest właściwą opcją u wielu pacjentów z przypadkowo wykrytymi, bezobjawowymi oponiakami [1].

Operacja oponiaka – chirurgiczne usunięcie guza

Podstawową metodą leczenia oponiaków objawowych, rosnących lub uciskających ważne struktury jest chirurgiczne usunięcie guza. Celem jest możliwie maksymalne i bezpieczne wycięcie guza wraz z jego przyczepem do opony. Zakres operacji zależy jednak od lokalizacji oponiaka, relacji z naczyniami i nerwami oraz ryzyka neurologicznego [1].

Radioterapia po operacji – kiedy konieczna?

Radioterapia po operacji usunięcia oponiaka jest zalecana w wybranych przypadkach. Może być potrzebna, gdy nie udało się wyciąć całego guza, gdy guz ma wyższy stopień złośliwości, szybko rośnie lub istnieje wysokie ryzyko nawrotu. Radioterapia jest ważnym elementem leczenia szczególnie w oponiakach atypowych i anaplastycznych oraz w zmianach resztkowych po operacji [8].

Radiochirurgia stereotaktyczna – nóż gamma i CyberKnife

Radiochirurgia stereotaktyczna – nóż gamma (Gamma Knife) i nóż cybernetyczny (CyberKnife) – jest wysoce precyzyjną metodą leczenia neurochirurgicznego. Do kontroli guza wykorzystuje jedną lub kilka dawek promieniowania, pozwalając oszczędzić okoliczne zdrowe tkanki.

Stosuje się ją głównie przy mniejszych oponiakach, które znajdują się w trudno dostępnych miejscach, gdy klasyczna operacja wiązałaby się ze zbyt dużym ryzykiem, a także przy guzach odrastających lub resztkowych po zabiegu. Radiochirurgia i radioterapia są uznawane za ważne opcje leczenia w wybranych przypadkach oponiaków [8].

Chemioterapia – kiedy stosowana?

W odróżnieniu od radioterapii chemioterapia jest stosowana bardzo rzadko – głównie w przypadku nawrotów, guzów złośliwych oraz wtedy, gdy guz nie reaguje na inne metody leczenia. Obecnie standardem leczenia pozostają przede wszystkim obserwacja, chirurgia oraz radioterapia lub radiochirurgia, a skuteczność leczenia systemowego w oponiakach jest ograniczona [1].

Farmakoterapia objawowa

Leczenie farmakologiczne stosuje się pomocniczo do łagodzenia objawów i poprawy komfortu życia. W większości przypadków mogą być wskazane leki przeciwbólowe, leki przeciwpadaczkowe, glikokortykosteroidy lub leki zmniejszające obrzęk i objawy wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Dobór leków zawsze zależy od objawów i decyzji lekarza.

W porozumieniu ze swoim lekarzem można również wdrożyć suplementację wspierającą ogólną kondycję organizmu i układu nerwowego. Składnikami, które mogą być rozważane jako uzupełnienie diety, są: witamina D, witamina C, witamina E, cynk i kwas foliowy. Suplementy nie leczą jednak oponiaka i nie mogą zastępować kontroli neurologicznej, neurochirurgicznej ani leczenia onkologicznego.

Jak przebiega rekonwalescencja po operacji oponiaka?

Mimo że są różne opcje, obecnie nadal często usuwa się oponiaki za pomocą operacji neurochirurgicznej, niekiedy z kraniotomią. Jest to poważny zabieg, który może wymagać pobytu w szpitalu, obserwacji pooperacyjnej i odpowiednio dobranej rehabilitacji.

Okres bezpośrednio po zabiegu

Pobyt w szpitalu po operacji oponiaka zależy od rodzaju zabiegu, lokalizacji guza, wieku pacjenta, stanu neurologicznego i ewentualnych powikłań. W pierwszych dobach po operacji pacjent pozostaje pod ścisłą obserwacją, ponieważ lekarze kontrolują m.in. stan neurologiczny, ryzyko obrzęku, krwawienia, napadów padaczkowych i infekcji.

Rehabilitacja neurologiczna po usunięciu oponiaka

Po operacji oponiaka rehabilitacja jest dobierana indywidualnie. Jeśli stan pacjenta na to pozwala, może rozpocząć się wcześnie, aby zmniejszyć ryzyko powikłań i ułatwić powrót do sprawności. Zakres rehabilitacji zależy od objawów przedoperacyjnych i pooperacyjnych; może obejmować fizjoterapię, terapię neuropsychologiczną, terapię mowy i ćwiczenia funkcjonalne.

Kontrolne badania MRI – jak długo i jak często?

Kontrolne badania MRI po leczeniu oponiaka są potrzebne do oceny ewentualnej pozostałości guza i ryzyka nawrotu. Według zaleceń EANO w przypadku oponiaków WHO stopnia I zwykle zaleca się kontrolne MRI raz w roku przez pierwsze 5 lat, a następnie – przy stabilnym obrazie – można wydłużyć odstępy między badaniami. W oponiakach wyższego stopnia kontrole są częstsze [1].

• w przypadku oponiaka łagodnego – zwykle kontrolne MRI wykonuje się regularnie przez kilka lat, a potem odstępy mogą być wydłużone, jeśli obraz jest stabilny;
• w przypadku oponiaków atypowych i złośliwych – badania kontrolne są zwykle częstsze ze względu na większe ryzyko nawrotu.

Rokowania przy oponiaku – czego można się spodziewać?

Rokowanie przy oponiaku zależy przede wszystkim od stopnia złośliwości guza, możliwości jego całkowitego usunięcia, lokalizacji, wieku pacjenta, stanu neurologicznego oraz ewentualnego nawrotu. Większość oponiaków ma łagodny charakter i korzystne rokowanie, ale guzy atypowe i anaplastyczne wymagają bardziej intensywnego nadzoru [1].

Pięcioletnie przeżycie przy oponiaku łagodnym

Najlepsze rokowania dotyczą oponiaków łagodnych, zwłaszcza gdy można je całkowicie usunąć. Dane kliniczne wskazują, że pięcioletnie przeżycie przy typowych oponiakach jest wysokie, natomiast w oponiakach atypowych i złośliwych rokowanie jest gorsze [9].

Ryzyko nawrotu oponiaka

Ryzyko nawrotu zależy od stopnia WHO, lokalizacji guza, zakresu resekcji oraz cech biologicznych oponiaka. Całkowite usunięcie guza łagodnego zmniejsza ryzyko nawrotu, natomiast oponiaki II i III stopnia mają większą skłonność do ponownego wzrostu [10].

Czy oponiak może dawać przerzuty?

Czy oponiak jest groźny? Łagodne oponiaki nie dają typowych przerzutów, natomiast oponiaki atypowe i złośliwe mogą zachowywać się agresywniej. Przerzuty poza ośrodkowy układ nerwowy są możliwe, ale należą do rzadkości i dotyczą głównie bardziej złośliwych postaci guza.

Czynniki wpływające na rokowanie

Oprócz stopnia złośliwości czynnikiem mającym wpływ na rokowanie jest lokalizacja i wielkość oponiaka. Lepsze rokowania są przy małych guzach położonych w miejscu, gdzie można je bezpiecznie usunąć. Rokowanie zależy również od wieku i ogólnego stanu zdrowia chorego oraz od tego, czy guz został całkowicie usunięty [1].

Oponiak jest zazwyczaj niezłośliwym guzem mózgu, często nie daje żadnych objawów. W przypadku rozpoznania oponiaka należy pozostawać pod kontrolą lekarza. Dobrą wiadomością jest to, że w wielu przypadkach leczenie polega na obserwacji i regularnych badaniach kontrolnych, a nie na natychmiastowej operacji.

FAQ – najczęstsze pytania o oponiaka

Czy oponiak to rak?

W większości przypadków nie. Oponiak zwykle jest nowotworem łagodnym, czyli niezłośliwym. Nie oznacza to jednak, że można go ignorować. Nawet łagodny guz może być groźny, jeśli rośnie w miejscu, w którym uciska mózg, rdzeń kręgowy, nerwy czaszkowe lub naczynia.

Czy oponiak w głowie jest groźny?

To zależy od jego wielkości, lokalizacji, tempa wzrostu i stopnia złośliwości. Mały, bezobjawowy oponiak może być jedynie obserwowany. Guz duży, rosnący lub powodujący objawy neurologiczne może wymagać leczenia operacyjnego albo radioterapii.

Jakie są pierwsze objawy oponiaka?

Oponiak często przez długi czas nie daje objawów. Gdy zaczyna uciskać sąsiednie struktury, mogą pojawić się bóle głowy, napady padaczkowe, zaburzenia widzenia, osłabienie kończyn, zaburzenia czucia, problemy z mową, zmiany osobowości lub zaburzenia równowagi.

Czy oponiak może zniknąć sam?

Typowy oponiak nie znika samoistnie. Może jednak przez długi czas pozostawać stabilny i nie wymagać aktywnego leczenia. Dlatego w przypadku małych, bezobjawowych guzów lekarz może zalecić regularną obserwację i kontrolne badania MRI.

Czy każdy oponiak trzeba operować?

Nie. Operacja jest zwykle rozważana wtedy, gdy guz rośnie, powoduje objawy, uciska ważne struktury albo istnieje podejrzenie wyższego stopnia złośliwości. Małe i bezobjawowe oponiaki często są tylko obserwowane.

Jakie badanie najlepiej wykrywa oponiaka?

Najważniejszym badaniem jest rezonans magnetyczny głowy z kontrastem. Pozwala ocenić lokalizację, wielkość guza, jego stosunek do mózgu, nerwów, naczyń i opon. W wybranych sytuacjach pomocna jest także tomografia komputerowa.

Czy po usunięciu oponiak może odrosnąć?

Tak, choć ryzyko zależy od rodzaju guza i zakresu operacji. Po całkowitym usunięciu łagodnego oponiaka ryzyko nawrotu jest mniejsze. Oponiaki atypowe i złośliwe mają większą skłonność do nawrotu, dlatego wymagają częstszych kontroli.

Czy istnieją naturalne metody leczenia oponiaka?

Nie ma naturalnych metod, które mogłyby wyleczyć oponiaka lub zastąpić obserwację, operację, radioterapię albo radiochirurgię. Dieta, sen, aktywność fizyczna i suplementacja mogą wspierać ogólną kondycję organizmu, ale nie są leczeniem guza.

Źródła

• [1] Goldbrunner R. et al. EANO guideline on the diagnosis and management of meningiomas
• [2] Wiemels J. et al. Epidemiology and etiology of meningioma
• [3] Agopiantz M. et al. Hormone Receptor Expression in Meningiomas
• [4] Marosi C. et al. Meningioma
• [5] Hoisnard L. et al. Risk of intracranial meningioma with three potent progestogens
• [6] Rajaraman P. Hunting for the Causes of Meningioma — Obesity Is a Suspect
• [7] Amoo M. et al. Meningioma in the elderly
• [8] Chen W.C. et al. Radiotherapy for meningiomas
• [9] Frances S.M. et al. Long-term health-related quality of life in meningioma survivors
• [10] Hortobágyi T. et al. Meningioma recurrence