Czym są kamienie migdałkowe? Przyczyny, objawy i leczenie

mgr farm. Jarosław Buczarski

Pod nazwą kamienie migdałkowe kryją się biało-żółte grudki tworzące się w zagłębieniach migdałków podniebnych. Czy są one groźne? Raczej nie, choć mogą powodować nieprzyjemne uczucie ciała obcego w gardle oraz halitozę. Kamienie migdałkowe powstają wskutek zalegania np. resztek jedzenia, złuszczonego nabłonka i bakterii. Jak wygląda leczenie kamieni migdałkowych? 

Spis treści:

• Czym są kamienie migdałkowe?
• Jak wyglądają kamienie migdałkowe?
• Przyczyny powstawania kamieni migdałkowych
• Kto jest najbardziej narażony?
• Objawy kamieni migdałkowych
• Diagnostyka kamieni migdałkowych
• Leczenie kamieni migdałkowych – metody domowe
• Preparaty apteczne na kamienie migdałkowe
• Leczenie laryngologiczne
• Problem nawrotów kamieni migdałkowych
• Profilaktyka kamieni migdałkowych
• Kiedy zgłosić się do lekarza?

Czym są kamienie migdałkowe?

Kamienie migdałkowe znane są także jako czopy migdałkowe i detryt migdałkowy. Jak wyglądają kamienie migdałkowe? Są to jasne grudki, zwykle są małe, choć zdarza się, że rosną nawet do kilku centymetrów.

Definicja i budowa kamieni

Kamienie w gardle powstają w wyniku gromadzenia się w kryptach migdałków podniebiennych różnych treści, w tym m.in. resztek pokarmowych i bakterii. Z czasem materiał organiczny ulega mineralizacji, tworząc twarde złogi.

Krypty migdałkowe – miejsca powstawania

Krypty migdałkowe to naturalne zagłębienia i szczeliny zlokalizowane w migdałkach podniebiennych. Pełnią one kilka istotnych funkcji, m.in. zatrzymują wirusy i bakterie. Wskutek przewlekłych stanów zapalnych i nawracających angin może dochodzić do poszerzenia i pogłębienia krypt. Sprzyja to zaleganiu w nich resztek jedzenia, bakterii oraz złuszczonego naskórka.

Skład kamieni migdałkowych

W skład czopów migdałkowych wchodzi przede wszystkim materia organiczna jak martwe leukocyty (białe krwinki), złuszczony nabłonek, resztki jedzenia i śluz. Znajdują się w nich drobnoustroje – najczęściej bakterie, w tym bakterie beztlenowe, które odpowiadają za gnilny zapach. Detryt migdałkowy zawiera też minerały – węglan wapnia i fosforan wapnia.

Jak wyglądają kamienie migdałkowe?

Kamienie migdałkowe to najczęściej białe grudki na migdałkach, które można zaobserwować gołym okiem. W zależności od stopnia mineralizacji mogą być miękkie lub twarde. Są zwarte, ale można je rozetrzeć w palcach.

Wygląd i rozmiar (od ziarnka ryżu do kilku cm)

Jak duże są kamienie migdałkowe? Zazwyczaj są to małe grudki wielkością przypominające ziarnko ryżu. Mogą też być większe – osiągają nawet kilka centymetrów.

Barwa (biała, żółta, biało-szara)

Kamienie migdałkowe w gardle mają zwykle kolor biały, kremowy, szaro-biały lub żółty. Wyraźnie odróżniają się od czerwieni błony śluzowej gardła.

Czy można je zauważyć samodzielnie?

Tak, łatwo samodzielnie stwierdzić obecność kamieni migdałkowych. Wystarczy stanąć przed lustrem w dobrze oświetlonym pomieszczeniu i szeroko otworzyć usta. Można też oświetlić gardło latarką. Dodatkowo można użyć patyczka higienicznego, aby głębiej sprawdzić krypty migdałkowe.

Przyczyny powstawania kamieni migdałkowych

Jakie są przyczyny kamieni migdałkowych? Do ich tworzenia dochodzi w wyniku gromadzenia się w kryptach migdałkowych materiału organicznego. Dlaczego tak się dzieje?

Główna przyczyna – bakterie beztlenowe

Zalegające w kryptach migdałków resztki pokarmowe i złuszczony nabłonek są rozkładane przez bakterie beztlenowe znajdujące się w jamie ustnej. W procesie tym produkowane są związki siarki, które są źródłem nieświeżego oddechu.

Zaleganie resztek pokarmowych

Migdałki mają charakterystyczną budowę, znajdują się w nich zagłębienia i szczeliny, czyli krypty migdałkowe, w których mogą zalegać drobinki jedzenia. Dodatkowo wskutek stanów zapalnych ich struktura się zmienia, co jeszcze bardziej sprzyja gromadzeniu się w nich resztek pokarmowych.

Nawracające zapalenia migdałków i anginy

Dlaczego nawracające zapalenie migdałków i częste anginy są przyczyną tworzenia się kamieni migdałkowych? Stan zapalny skutkuje powstawaniem zrostów i blizn, które zaburzają naturalne procesy samooczyszczania krypt. Ponadto tworzą się na nich blizny i zrosty.

Nieprawidłowa higiena jamy ustnej

Dbanie o czystość jamy ustnej – dokładne szczotkowanie zębów, czyszczenie języka i stosowanie płynów do płukania jamy ustnej pomaga usuwać z jamy ustnej nie tylko resztki jedzenia, ale i bakterie. Jeśli higiena jamy ustnej jest zaniedbywana, ryzyko powstawania czopów migdałkowych jest wyższe.

Budowa migdałków (głębokie krypty)

Jeśli krypty migdałkowe są głębokie, to wówczas prawdopodobieństwo gromadzenia się w nich resztek, drobnoustrojów i złuszczonego nabłonka jest większe.

Inne czynniki sprzyjające

Czynnikiem sprzyjającym tworzeniu się kamieni migdałkowych jest suchość w jamie ustnej. Ślina działa antybakteryjnie, gdy jest jej za mało, bakterie szybko się namnażają. Ponadto niedobór śliny sprawia, że wypłukiwanie zanieczyszczeń z gardła jest utrudnione.

Przewlekłe stany zapalne zatok oraz alergie przebiegają z nadmierną ilością wydzieliny, która spływa po tylnej ścianie gardła, co może dodatkowo prowadzić do zatykania krypt migdałkowych.

Należy też wspomnieć, że czynnikiem ryzyka jest refluks żołądkowo-przełykowy. Cofająca się kwaśna treść żołądkowa może powodować podrażnienie gardła. Nasila też produkcję wydzieliny, która blokuje ujścia krypt migdałków.

Również palenie papierosów, nadmierne spożywanie alkoholu oraz cukrów prostych sprzyja tworzeniu się kamieni.

Kto jest najbardziej narażony?

Około 10% populacji zmaga się z kamieniami migdałkowymi. Najbardziej narażone na ich powstawanie są osoby cierpiące na przewlekłe stany zapalne migdałków i zatok lub kserostomię. W grupie ryzyka są też palacze oraz osoby, które niewłaściwie dbają o higienę jamy ustnej.

Problem zwykle dotyka nastolatków oraz osób dorosłych – zwłaszcza tych z dużymi migdałkami i głębokimi kryptami migdałkowymi. Zdecydowanie dużo rzadziej diagnozuje się kamienie migdałkowe u dzieci.

Objawy kamieni migdałkowych

Białe grudki na migdałkach zwykle nie powodują bardzo dotkliwych dolegliwości, dyskomfort pojawia się, gdy czopy są duże. Jakie są główne objawy kamieni migdałkowych?

Główny objaw – halitoza (nieprzyjemny oddech)

Bakterie beztlenowe produkują związki siarki, co przekłada się na gnilny, bardzo nieprzyjemny zapach z ust. Stan ten określa się jako halitoza. Zapach jest na tyle silny, że nie pomaga ani mycie zębów, ani guma do żucia.

Widoczne białe grudki w gardle

Kamienie w gardle zwykle są widoczne gołym okiem, przypominają białe lub biało-żółte grudki.

Ból gardła i trudności w przełykaniu

Czy od kamieni migdałkowych boli gardło? Ból gardła powodujący trudności w przełykaniu raczej nie jest typowym objawem, choć może występować, gdy czopy są duże i powodują obrzęk.

Uczucie ciała obcego w gardle

Częściej niż ból pojawia się uczucie ciała obcego w gardle, tzw. gula w gardle. Uczucie to czasem jest nasilone, można nawet odnieść wrażenie, że mamy kamienie migdałkowe w przełyku.

Metaliczny posmak w ustach

Halitoza, czyli nieprzyjemny zapach z ust to nie jest jedyny skutek działalności bakterii beztlenowych, pojawia się także metaliczny smak w ustach.

Powiększenie i zaczerwienienie migdałków

Obecność dużych kamieni migdałkowych prowadzi do rozwoju stanu zapalnego i podrażnienia, w efekcie migdałki mogą być powiększone i zaczerwienione, dochodzi do zniekształcenia ich obrysu.

Kaszel

Zalegające w kryptach migdałków czopy podrażniają gardło, powodują uczucie ciała obcego i drapania, co wywołuje odruch kaszlu. Im kamień jest większy, tym bardziej kaszel jest uciążliwy. Warto wiedzieć, że podczas kaszlu może dojść do samoistnego wypadnięcia kamienia.

Ból promieniujący do ucha

W poważniejszych przypadkach ból gardła może promieniować do ucha.

Diagnostyka kamieni migdałkowych

Białe naloty na migdałkach mogą być związane z obecnością kamieni migdałkowych, jednak zdarza się, że są to ropne plamy i czopy w przebiegu anginy. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy się jak najszybciej zgłosić do lekarza.

Zazwyczaj detryt migdałkowy nie wymaga konsultacji z lekarzem. Małe kamienie najczęściej same wypadają lub można je usunąć domowymi sposobami. Jeśli jednak objawy są nasilone lub kamienie często nawracają, zaleca się zgłosić do specjalisty.

Diagnostyka kamieni migdałkowych polega na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz na badaniu laryngologicznym – lekarz ogląda gardło i uciska migdałki. Gdy kamienie są głęboko osadzone, lekarz może zlecić badania obrazowe – tomografię komputerową lub RTG. Przy nawracających kamieniach pomocny może być posiew wymazu z gardła.

Leczenie kamieni migdałkowych – metody domowe

Przy niewielkich, niebolesnych złogach można sobie poradzić samodzielnie. Często też kamienie samoistnie wypadają podczas kaszlu, kichania lub jedzenia. Jakie są domowe sposoby na kamienie migdałkowe?

• płukanie gardła – warto płukać gardło wodą z solą (jedną łyżeczkę soli należy rozpuścić w szklance ciepłej wody). Zabieg należy wykonywać 2-3 razy dziennie. Sól działa odkażająco i przyspiesza usuwanie złogów i bakterii.
• stosowanie irygatora – irygator do kamieni to dobry sposób na wypłukiwanie z krypt migdałkowych istniejących kamieni, a także bakterii i resztek jedzenia.
• prawidłowe nawodnienie – zaleca się pić dużo wody, aby zmniejszyć suchość jamy ustnej.

Sposoby na kamienie migdałkowe, których nie należy próbować, to mechaniczne usuwanie czopów za pomocą wykałaczek lub innych ostrych przedmiotów. Może to doprowadzić do uszkodzenia tkanki migdałków i do rozwoju infekcji.

Preparaty apteczne na kamienie migdałkowe

Gdy domowe sposoby na kamienie migdałkowe nie działają, można sięgnąć po preparaty z apteki. Jak usunąć kamienie migdałkowe?

Płyny do płukania z chlorheksydyną

Do płukania można stosować specjalistyczny płyn na kamienie migdałkowe, np. Chlorhexil Extra Płyn do płukania jamy ustnej. Chlorheksydyna działa antybakteryjnie i przeciwzapalnie, wspomaga usuwanie kamieni migdałkowych. Należy pamiętać, że preparaty z chlorheksydyną w stężeniu 0,2% bez konsultacji z lekarzem nie powinny być używane dłużej niż dwa tygodnie.

Preparaty ziołowe

Jest wiele ziół, które są pomocne w przypadku kamieni migdałkowych. Do płukania gardła warto używać takich ziół jak: szałwia lekarska, która działa antyseptycznie, ściągająco i przeciwzapalnie, rumianek, który zmniejsza stan zapalny i podrażnienia, nagietek, który wspomaga gojenie, tymianek, który działa antybakteryjnie, ziele macierzanki, które działa odkażająco i wykrztuśnie. Doskonale sprawdzi się też czystek na kamienie migdałkowe. Wykazuje on właściwości antybakteryjne, przeciwzapalne i odkażające, ponadto zmniejsza nieprzyjemny zapach z ust.

Środki odkażające

Oprócz preparatów z chlorheksydyną można stosować inne płyny do płukania jamy ustnej, np. z oktenidyną lub benzydaminą. Gardło można płukać rozcieńczoną wodą utlenioną. Warto wypróbować spray na kamienie migdałkowe, np. ze srebrem koloidalnym lub propolisem.

Preparaty wspomagające wydzielanie śliny

Zwiększenie wydzielania śliny jest potrzebne do tego, aby przyspieszyć usuwanie kamieni z migdałków. Wskazane są środki do stosowania przy kserostomii, które zmniejszają suchość i pobudzają produkcję śliny. Pomocniczo można również stosować leki na ból gardła.

Leczenie laryngologiczne

Jeśli problem z detrytem jest poważniejszy, potrzebne jest laryngologiczne leczenie kamieni migdałkowych. Jak usuwać kamienie z migdałków? Metodę dobiera lekarz m.in. w zależności od wielkości kamieni, a także tego, jak silne są objawy i jak częste są nawroty kamieni migdałkowych.

Mechaniczne usuwanie przez lekarza

Jak wyjąć kamienie migdałkowe? Lekarz może zastosować prostą metodę, jaką jest mechaniczne usuwanie kamieni migdałkowych – usuwa je przy pomocy specjalnej łyżeczki laryngologicznej.

Płukanie krypt przez specjalistę

Profesjonalne płukanie krypt migdałkowych polega na stosowaniu specjalistycznej kaniuli oraz płynów odkażających. Pozwala to usuwać zalegającą w nich treść.

Leczenie antybiotykami (przy infekcji)

Jeśli kamieniom migdałkowym towarzyszy infekcja, lekarz może zlecić antybiotykoterapię.

Laserowa kryptoliza migdałków

Gdy płukanie krypt i mechaniczne usuwanie kamieni nie przynosi efektów i problem często nawraca, konieczna może być kryptoliza migdałków. Przeprowadza się ją w znieczuleniu ogólnym, jest to zabieg prosty i bardzo skuteczny. Polega na spłyceniu krypt przy użyciu lasera CO2. Alternatywnie zamyka się krypty, wykorzystując fale radiowe.

Usunięcie migdałków (tonsillektomia) – kiedy?

U niektórych osób jedynym rozwiązaniem jest tonsillektomia – jest to chirurgiczne usuwanie migdałków. Zabieg ten stosuje się, gdy czopy migdałkowe są duże i bardzo uciążliwe, towarzyszą im przewlekłe stany zapalne, a także wtedy, gdy kamienie bardzo często nawracają.

Problem nawrotów kamieni migdałkowych

Nawroty kamieni migdałkowych są zupełnie normalne. Po usunięciu czopy migdałkowe mogą pojawić się ponownie w ciągu miesiąca, czasem już po kilku dniach. Złogi tworzą się w pogłębionych i poszerzonych kryptach migdałkowych, co oznacza, że dopóki one nie zostaną naprawione, ryzyko powstawania detrytu nie znika.

Profilaktyka kamieni migdałkowych

Istnieje kilka sposobów na ograniczenie ryzyka tworzenia się kamieni migdałkowych. Profilaktyka polega głównie na utrzymywaniu prawidłowej higieny jamy ustnej oraz częstych wizytach u stomatologa. Dodatkowo warto regularnie płukać gardło ziołowymi naparami lub roztworem soli, można także używać irygatora do oczyszczania migdałków.

Wskazane jest prawidłowe nawadnianie organizmu. Zaleca się ograniczyć spożycie cukrów prostych i alkoholu. Należy rzucić palenie. Ważne jest także wzmacnianie odporności i unikanie rozwoju stanów zapalnych gardła i migdałków.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do jakiego lekarza iść z kamieniami migdałkowymi? Najpierw można się zgłosić do lekarza rodzinnego, który następnie skieruje do laryngologa. Konsultacja jest potrzebna, gdy kamienie migdałkowe są często nawracającym problemem, który powoduje uciążliwe objawy. Mimo wysokiej skuteczności domowych sposobów i preparatów aptecznych w niektórych sytuacjach trzeba przeprowadzić zabieg.

Czy kamienie migdałkowe są groźne? Zasadniczo czopy migdałkowe nie powodują poważnych komplikacji zdrowotnych. Nie można jednak ich bagatelizować. Duże kamienie mogą stać się przyczyną przewlekłych stanów zapalnych w obrębie gardła (czasem też ucha środkowego) lub doprowadzić do rozwoju ropnia okołomigdałkowego. W skrajnych przypadkach może nawet dojść do zakażenia krwi.

Kamienie migdałkowe raczej nie są groźne, ale mogą być bardzo uciążliwe – zwłaszcza towarzysząca im halitoza, czyli cuchnący zapach z ust. W celu usunięcia kamieni należy płukać gardło roztworem soli, płynem z chlorheksydyną lub naparem z szałwii. W przypadku nasilonego problemu trzeba się zgłosić do laryngologa.