Jak wygląda atak paniki?

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Żyjemy w stresujących czasach, coraz więcej osób nie radzi sobie z presją i napięciem nerwowym. Z tego też powodu ataki paniki powoli stają się powszechnym zjawiskiem. A czym właściwie jest atak paniki? Jest to nagły i przytłaczający napad lęku, któremu towarzyszy szereg objawów somatycznych i psychicznych. W jaki sposób można radzić sobie podczas ataku paniki?

Spis treści:

• Czym jest atak paniki?
• Jak wygląda atak paniki – objawy fizyczne
• Jak wygląda atak paniki – objawy psychiczne
• Jak długo trwa atak paniki i jak przebiega?
• Co robić podczas ataku paniki?

Czym jest atak paniki?

Pojęcie atak paniki weszło już do powszechnego użycia. W dzisiejszych czasach właściwie nikogo już nie dziwi, że tak dużo osób zmaga się z takimi epizodami. Czym dokładnie jest i jak może wyglądać atak paniki?

Definicja i charakterystyka ataku paniki

Atak paniki to nagły i przytłaczający napad intensywnego, nieuzasadnionego lęku. Uczucie to jest paraliżujące, zazwyczaj pojawia się bez wyraźnego powodu – osoba, która go doświadcza, nie znajduje się bowiem w realnym niebezpieczeństwie.

Napady paniki są związane z nieprawidłową reakcją układu nerwowego. Dochodzi do nadmiernej aktywacji ciała migdałowatego, co skutkuje m.in. gwałtownym wyrzutem adrenaliny i natychmiastowym uruchomieniem mechanizmu „walcz lub uciekaj”. W efekcie pojawiają się nasilone objawy poznawcze i somatyczne.

Do potencjalnych czynników, które zwiększają ryzyko występowania napadów paniki, zalicza się:

• czynniki genetyczne i biologiczne – u niektórych osób skłonność do nadwrażliwości układu nerwowego jest dziedziczna. Czasem u podłoża leżą zaburzenia w działaniu niektórych neuroprzekaźników.
• trauma, przewlekły stres – ciągła presja, napięcie nerwowe i emocjonalne, długotrwałe zmęczenie psychiczne i brak snu, tłumienie emocji, przeżyte traumatyczne wydarzenia.
• zaburzenia lękowe – większe ryzyko ataków paniki występuje u osób z istniejącymi zaburzeniami lękowymi, nerwicami i fobiami.
• stosowanie substancji psychoaktywnych – alkohol, nadmiar kofeiny, narkotyki mogą wyzwalać napady paniki lub je nasilać.
• choroby somatyczne – nadczynność tarczycy, padaczka, tężyczka, choroby serca.

Co wywołuje atak paniki? Tak naprawdę wyzwalaczem może być wszystko – nawet zupełnie błahe zdarzenie może zostać zinterpretowane przez nieprawidłowo działające struktury w mózgu za zagrożenie.

Atak paniki a zaburzenia paniczne

Atak paniki jest gwałtownym napadem lęku trwającym zwykle kilkanaście minut. Pojedyncze epizody mogą dotknąć każdego. Zaburzenie paniczne (zespół lęku napadowego) jest dużo poważniejszym zaburzeniem lękowym, mówi się o nim w sytuacji, gdy napady paniki nawracają, pojawiają się często i bez konkretnego wyzwalacza. Dodatkowo towarzyszy im lęk antycypacyjny (lęk oczekiwania), czyli strach przed kolejnym napadem, który utrudnia normalne funkcjonowanie i prowadzi do wycofywania się z życia społecznego.

Jak często występują ataki paniki?

Szacuje się, że około 11-30% populacji może doświadczyć w swoim życiu pojedynczego ataku paniki, o wiele rzadziej występują zaburzenia paniczne – diagnozuje się je u około 2% osób. Na to z jaką częstotliwością występują napady paniki, wpływ ma wiele czynników. U niektórych może to być raz w miesiącu, u innych codziennie, a nawet kilka razy dziennie!

Częściej obserwuje się atak paniki u kobiet niż u mężczyzn. Warto podkreślić, że zaburzenia lękowe mogą pojawiać się w każdym wieku. Wprawdzie atak paniki u dziecka jest raczej rzadko spotykany, ale już atak paniki u nastolatka jest coraz częstszym problemem.

Jak wygląda atak paniki – objawy fizyczne

Objawy fizyczne ataku paniki są dość zróżnicowane, nie są jednak aż tak specyficzne, żeby od razu rozpoznać je jako napad lęku – często są one mylone z zawałem serca lub innymi schorzeniami kardiologicznymi. Jak wygląda atak paniki?

Kołatanie serca i przyspieszone bicie serca

Pojawia się tachykardia, czyli przyspieszone bicie serca, a także silne kołatanie serca i wrażenie, że „wyskakuje” ono z klatki piersiowej. Następuje wzrost ciśnienia krwi.

Należy wiedzieć, że możliwy jest atak paniki we śnie, wówczas dochodzi do nagłego wybudzenia ze snu. Objawy ataku paniki w nocy obejmują obezwładniający lęk i przerażenie, a także kołatanie serca, zimne poty i duszności.

Duszność i trudności z oddychaniem

Typowy jest brak tchu, hiperwentylacja (płytki oddech), uczucie dławienia i zaciskania w gardle oraz duszności.

Ból lub ucisk w klatce piersiowej

Objawem, który najbardziej imituje dolegliwości kardiologiczne, jest ucisk i ból w klatce piersiowej. Szczególnie atak paniki u mężczyzn jest interpretowany jako zawał serca.

Zawroty głowy i uczucie omdlewania

Bardzo często podczas ataku paniki pojawiają się zawroty głowy oraz wrażenie oszołomienia i bliskości omdlenia.

Drżenie i dreszcze

Przez ciało mogą przebiegać dreszcze, całe ciało lub kończyny drżą.

Nudności i ból brzucha

Nierzadko dołączają objawy ze strony układu pokarmowego – bóle brzucha, nudności i biegunka.

Drętwienie i mrowienie kończyn

Zdarza się, że pojawia się drętwienie i mrowienie kończyn górnych lub dolnych.

Uderzenia gorąca i zimne poty

Odczuwane są uderzenia gorąca i zimne poty. Pocenie jest zwykle nasilone. Skóra robi się czerwona lub staje się bardzo blada.

Suchość w ustach

Bardzo nieprzyjemne jest także uczucie suchości w ustach.

Jak wygląda atak paniki – objawy psychiczne

Objawy psychiczne ataku paniki są równie dotkliwe co te somatyczne. Trzeba wiedzieć, że objawy paniki i nerwicy współwystępują i wzajemnie się nasilają, tworząc błędne koło. Objawy fizyczne zwiększają strach, jednocześnie lęk może nasilać dolegliwości somatyczne.

Intensywny, nagły lęk bez wyraźnej przyczyny

Najbardziej symptomatyczny jest paraliżujący lęk. Pojawia się nagle i bez ostrzeżenia. Lęk narasta i obezwładnia – jest on szczególnie przerażający i intensywny, gdy następuje atak paniki w nocy i wybudza ze snu.

Poczucie utraty kontroli i oszalenia

Osoba, która przechodzi atak paniki, ma wrażenie, że traci całkowitą kontrolę nad swoim ciałem, zachowaniem i zmysłami, nie może skupić myśli, jedyne co tkwi w jej głowie to lęk i strach.

Strach przed śmiercią

Zazwyczaj pojawia się też wtórny strach przed zbliżającą się śmiercią lub innym zagrożeniem.

Depersonalizacja i derealizacja – uczucie oderwania od rzeczywistości

W trakcie ataku paniki pojawia się dziwne uczucie odrealnienia, czyli oderwania od rzeczywistości (derealizacja) oraz wyobcowania z własnego ciała – obserwowania siebie z boku (depersonalizacja).

Poczucie nadchodzącego nieszczęścia

Utrzymuje się również przeczucie nadchodzącego nieszczęścia, umysł przepełniają negatywne myśli.

Jak długo trwa atak paniki i jak przebiega?

Wiadomo już, jak wyglądają ataki paniki, warto jednak dokładniej omówić, ile trwa atak paniki i jak przebiega?

Typowy czas trwania ataku paniki

Jak długo trwa atak paniki? Mimo że może się wydawać, iż trwa bardzo długo, to zazwyczaj atak paniki trwa przez 5-30 minut (maksymalnie do 1-2 godzin, co jednak dzieje się bardzo rzadko). Atak pojawia się nagle, co istotne, objawy paniki i nerwicy nie utrzymują się stale na takim samym poziomie.

Fazy ataku paniki – narastanie, szczyt i opadanie

Jak rozpoznać atak paniki? Napady paniki zaczynają się nagle i szybko narastają. Zwykle w ciągu kilku minut nasilenie objawów osiąga szczyt, a następnie zaczynają one słabnąć, aż wreszcie samoistnie ustępują. W fazie narastania następuje gwałtowny skok adrenaliny, spłyca się oddech, bicie serca przyspiesza, pojawia się uczucie utraty kontroli.

Faza szczytowa to moment, w którym lęk paraliżuje i hamuje logiczne myślenie, pojawia się uczucie odrealnienia i depersonalizacji, ucisk w klatce piersiowej utrudnia oddychanie. Po osiągnięciu apogeum napad zaczyna stopniowo słabnąć i spada poziom hormonów stresu.

Jak czuje się człowiek po ataku paniki?

Atak paniki jest bardzo intensywnym i wyczerpującym epizodem – jeszcze przez kilka godzin po jego zakończeniu organizm jest osłabiony – utrzymuje się uczucie niepokoju, napięcie mięśni, bóle głowy.

Potrzebny jest czas na regenerację i odzyskanie energii. Dodatkowo można wtedy wspomóc organizm porcją takich składników jak magnez, witaminy z grupy B i witamina D, które są kluczowe dla prawidłowej pracy układu nerwowego.

Czy ataki paniki mogą nawracać?

Jeśli atak paniki był związany z konkretnym bardzo stresującym wydarzeniem, to prawdopodobnie był to odosobniony przypadek i raczej się nie powtórzy. Niemniej jednak napady paniki mogą nawracać – często i regularnie lub po dłuższym czasie.

Gdy napady paniki nawracają, należy się zgłosić do specjalisty. W leczeniu tego stanu pomocna jest psychoterapia zwykle połączona z farmakoterapią. Lekarz może przepisać preparaty na uspokojenie, a także antydepresanty lub benzodiazepiny.

Co robić podczas ataku paniki?

Napady paniki są coraz powszechniejsze – każdy może sam doświadczyć takiego epizodu lub być świadkiem, jak ktoś przechodzi atak paniki w miejscu publicznym. Podejmowane działania mają na celu przerwanie lęku i odzyskanie kontroli. Najlepiej do tego sprawdzą się techniki oddechowe na atak paniki oraz metody umożliwiające zakotwiczenie się w rzeczywistości. Jak opanować atak paniki?

Techniki oddechowe – jak oddychać podczas ataku?

Jak oddychać podczas ataku paniki? Techniki oddechowe to jedno z najlepszych oręży, jakich możemy użyć w walce ze stresem i lękiem. Podczas ataku paniki częsta jest hiperwentylacja i trudności z oddychaniem, dlatego kluczowe jest, aby uspokoić i wyrównać oddech. Trzeba oddychać przeponowo i wydłużyć wydech. Można zastosować jedną z tych metod:

• oddychanie pudełkowe – polega na utrzymaniu stabilnego rytmicznego tempa oddychania – należy przez 4 sekundy wykonywać wdech, na 4 sekundy zatrzymać oddech, przez 4 sekundy wydychać powietrze i na 4 sekundy ponownie zatrzymać oddech.
• metoda 4-7-8 – ta technika pomaga szybko wyciszyć układ nerwowy. Należy przez 4 sekundy wdychać powietrze nosem, na 7 sekund należy je zatrzymać w płucach, a potem przez 8 sekund należy je wydychać.
• wydłużanie wydechu – najłatwiejszą metodą jest po prostu wydłużenie wydechu. Wdech przez nos powinien trwać 3 sekundy, zaś wydech przez usta powinien być powolny i dwa razy dłuższy niż wdech (6 sekund).

Technika 5-4-3-2-1 – uziemienie podczas ataku paniki

Sposobem na to, jak zatrzymać atak paniki, jest metoda uziemienia zwana techniką 5-4-3-2-1. Jej celem jest zaangażowanie wszystkich zmysłów, aby odwrócić uwagę umysłu od lęku. Pomaga to przywrócić kontakt z ciałem i rzeczywistością, dzięki czemu mózg dostaje sygnał, że jest bezpiecznie.

Technika 5-4-3-2-1 polega na tym, że trzeba wymienić w myślach lub na głos:

• 5 rzeczy, które widzisz – np. niebo, lampę, stół, innych ludzi
• 4 rzeczy, które możesz dotknąć – np. podłogę, materiał spodni
• 3 rzeczy, które słyszysz – np. swój oddech, radio, śpiew ptaków
• 2 rzeczy, które możesz poczuć węchem – np. zapach swoich perfum, kwiatów w wazonie
• 1 rzecz, którą możesz poczuć smakiem – np. smak wypitej kawy, gumy do żucia

Co robić podczas ataku paniki? Podczas epizodu zaleca się trzymać obie nogi na ziemi, aby czuć stabilny grunt pod nogami. Należy sobie powtarzać, że nie ma realnego zagrożenia i atak zaraz minie. Można też zająć mózg wyliczaniem w kolejności alfabetycznej otaczających przedmiotów lub odliczaniem od 100 do 1.

Co zrobić, gdy zbliża się atak paniki w pracy? Warto jak najszybciej schować się w bezpiecznym miejscu, np. w toalecie, gdzie można znaleźć spokój i chwilę dla siebie.

Jak pomóc osobie podczas ataku paniki?

Każdy z nas powinien wiedzieć, jak wygląda atak nerwicy i jak pomóc przy ataku paniki. Nie trzeba mieć wiedzy medycznej, nie trzeba przeprowadzać żadnych skomplikowanych procedur, wystarczy być opanowanym i swoją obecnością wprowadzić spokój.

Warto znać techniki oddechowe na atak paniki oraz metody uziemienia, aby pomóc osobie doświadczającej ataku paniki w przywróceniu oddechu i kontaktu z rzeczywistością. Należy zapewnić ją o tym, że jest bezpieczna i o tym, że wszystko zaraz minie.

Czego nie robić podczas ataku paniki?

Podczas ataku paniki nie można się dodatkowo nakręcać i wmawiać, że „zaraz zwariuję lub umrę”, nie można też na siłę i naraz stosować wszystkich znanych technik. Atak paniki minie, aby go opanować, trzeba zachować spokój i rozwagę. Pod żadnych pozorem nie można też sięgać po używki. Alkohol i papierosy, zamiast uspokoić, jedynie pobudzą układ nerwowy.

Atak paniki nie trwa wiecznie, zawsze mija. Może to potrwać kilku lub kilkanaście minut, ale zawsze przechodzi. Podczas ataku paniki trzeba sobie o tym przypominać! Jest wiele skutecznych technik, które pomagają opanować napad lęku, jednakże w sytuacji, gdy epizody często się powtarzają, trzeba koniecznie skorzystać ze specjalistycznej pomocy.

Jak wygląda atak paniki? To gwałtowny napad paraliżującego lęku, któremu towarzyszy kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, duszności i zimne poty.

Autor wpisu: mgr farm. Katarzyna Borowiec, i-Apteka.pl Farmaceutka z niemałym już doświadczeniem. Zainteresowania: zdrowie, uroda, naturalne metody leczenia, opieka farmaceutyczna.