Jak wygląda grzybica oka i jak z nią walczyć?

mgr farm. Jarosław Buczarski

Zazwyczaj infekcje oka mają podłoże bakteryjne lub wirusowe, zdecydowanie rzadziej spotyka się grzybicę oka. Infekcja grzybicza może dotyczyć zarówno powiek, jak i spojówki i rogówki. W jaki sposób można odróżnić grzybicę oka od innych rodzajów infekcji? Jak wygląda leczenie tej choroby? Co może się stać, jeśli leczenie nie zostanie podjęte?

Spis treści:

• Czym jest grzybica oka?
• Przyczyny grzybicy oka
• Jak wygląda grzybica oka – objawy
• Grzybica oka a inne choroby oczu – jak je odróżnić?
• Diagnostyka grzybicy oka
• Leczenie grzybicy oka
• Powikłania nieleczonej grzybicy oka
• Jak zapobiegać grzybicy oka?

Czym jest grzybica oka?

Grzybica oka jest stosunkowo rzadko występującą przypadłością. Jest ona jednak bardzo groźna. Chorobotwórcze grzyby mogą zaatakować różne części oka. Infekcja pojawia się nie tylko u osób dorosłych, możliwa jest także grzybica oka u dzieci.

Definicja i rodzaje grzybicy oka

Grzybica oka to nic innego jak infekcja grzybicza wywoływana przede wszystkim przez drożdżaki i pleśnie. Zakażenie może obejmować różne części oka, tym samym wyróżnia się kilka rodzajów grzybicy jak – grzybicze zapalenie rogówki, grzybica powiek, grzybica spojówek.

Grzybica rogówki (keratomykoza) – najpoważniejsza postać

Grzybica rogówki (grzybicze zapalenie rogówki, keratomykoza) to najczęściej występująca postać infekcji wywoływanej przez grzyby w obrębie oka. Zazwyczaj do jej rozwoju dochodzi po urazie oka, do którego doszło w kontakcie z materiałem organicznym (np. ziemią, rośliną). Grzybica rogówki może też występować u użytkowników soczewek, szczególnie u tych, którzy nie przestrzegają zasad higieny.

Grzybica powiek i spojówek

Grzybica powiek (grzybicze zapalenie powiek) obejmuje skórę powiek. Skóra miejscowo się łuszczy i swędzi, jest zaczerwieniona i widoczne są na niej drobne pęcherzyki. Natomiast grzybica spojówek to bardzo rzadko występujący rodzaj infekcji grzybiczej, objawiający się głównie zaczerwienieniem i podrażnieniem oraz obecnością wydzieliny.

Jak często występuje grzybica oka?

W naszej strefie klimatycznej grzybica oka jest stosunkowo rzadka – zdecydowanie częściej występuje na obszarach o wysokiej wilgotności i wysokiej temperaturze powietrza. Jednakże należy podkreślić, że grzybica oka u człowieka jest groźna, więc wszelkie wskazujące na nią objawy należy skonsultować z lekarzem.

Przyczyny grzybicy oka

Grzybica oka jest związana z zakażeniem grzybami, do którego może dochodzić w różnych sytuacjach. Ponadto można wskazać kilka czynników zwiększających ryzyko jej rozwoju.

Po pierwsze mowa tu o uszkodzeniach i mikrourazach nabłonka, przez które grzyby wnikają do oka. Po drugie do rozwoju infekcji zwykle dochodzi, gdy mechanizmy obronne są osłabione i nie radzą sobie z patogenami.

Grzyby najczęściej wywołujące zakażenie oka

Jako najczęstsze przyczyny grzybicy oka wskazuje się drożdżaki (Candida) oraz grzyby pleśniowe (np. Fusarium spp., Aspergillus spp.). Grzyby te szczególnie szybko namnażają się w wilgotnym, ciepłym środowisku. W jakich sytuacjach może dochodzić do zakażenia?

Urazy oka – szczególnie roślinami i gałęziami

Infekcja grzybicza może się rozwinąć wskutek urazu oka materiałem organicznym, np. gałęzią, gdy dostanie się do oka jakiś fragment liścia, ziemia lub kurz. Do uszkodzenia może też dojść w wyniku mocnego pocierania oczu brudnymi rękami.

Soczewki kontaktowe a ryzyko grzybicy

Bardziej na grzybicę oka są narażone osoby noszące soczewki kontaktowe – zwłaszcza osoby, które nie przestrzegają higieny, m.in. noszą soczewki za długo, śpią w soczewkach, używają brudnych pojemników, nie wymieniają regularnie płynu, nie czyszczą soczewek lub zamiast płynu używają wody.

Długotrwałe stosowanie antybiotyków i kortykosteroidów

Stosowanie antybiotyków i kortykosteroidów w postaci kropli do oczu zapewnia wiele korzyści w konkretnych wskazaniach, jednakże przy długotrwałym leczeniu mogą pojawić się skutki uboczne. Leki te powodują miejscowe obniżenie odporności, co sprzyja patologicznemu namnażaniu się grzybów.

Osłabiona odporność i choroby przewlekłe

Ogólny stan osłabienia odporności organizmu znacząco zwiększa ryzyko rozwoju infekcji grzybiczej. System immunologiczny nie jest w stanie radzić sobie z inwazją chorobotwórczych grzybów. Do spadku odporności może prowadzić np. stosowanie niektórych leków, a także współistnienie różnych chorób przewlekłych, np. cukrzycy lub chorób autoimmunologicznych.

Zabiegi okulistyczne i operacje oka

Grzybica oka może być powikłaniem po zabiegu okulistycznym lub po operacji oka, np. po operacji laserowej, po witrektomii, po usunięciu zaćmy. Na szczęście do takich powikłań dochodzi rzadko, zazwyczaj w sytuacji, gdy towarzyszą im inne czynniki ryzyka jak np. osłabienie odporności.

Jak wygląda grzybica oka – objawy

Grzybica oka u człowieka może wywoływać różne objawy. W zależności od tego, jakie struktury oka zostały zajęte procesem chorobowym, dolegliwości mogą być nieco inne. Objawy mogą się też różnić stopniem nasilenia – zwykle występują jednostronnie, choć możliwe jest przeniesienie infekcji na drugie oko. Jak wygląda grzybica oka?

Ból i pieczenie oka

Jednym z objawów jest silny ból oka, który narasta i staje się trudny do zniesienia. Może mu towarzyszyć pieczenie oka.

Zaczerwienienie i łzawienie

Oko jest intensywnie zaczerwienione, może silnie łzawić. Zaczerwienienie i podrażnienie są związane z przewlekłym stanem zapalnym.

Swędzenie powiek i spojówek

Powieki i spojówki mogą być zaczerwienione, ponadto powieka może być spuchnięta i swędząca. Może się pojawić uczucie ciała obcego pod powieką.

Zamazane i pogorszone widzenie

Niestety może dojść do pogorszenia widzenia – jest ono nieostre i zamglone.

Białe lub szare zmętnienie rogówki

Jako charakterystyczne objawy zakażenia grzybiczego oka wskazuje się widoczne na rogówce białe lub szarawe plamy, naloty i nacieki. Ponadto widoczne są nieostre granice nacieku i satelitarne ogniska zapalne wokół głównej zmiany.

Nadwrażliwość na światło

W przebiegu grzybicy oka może pojawić się światłowstręt, czyli silna nadwrażliwość na światło.

Ropna wydzielina z oka

Oko nie tylko łzawi, ale i może wypływać z niego gęsta, ropna wydzielina.

Objawy grzybicy powiek – łuski i strupy przy rzęsach

Przy grzybicy powiek można zaobserwować również łuszczenie skóry wokół oczu, pęcherzyki, nadżerki i strupki na linii rzęs.

Grzybica oka a inne choroby oczu – jak je odróżnić?

Objawy grzybicy oka nie zawsze są specyficzne, zwłaszcza w początkowym etapie mogą przypominać infekcje oka wywoływane przez inne patogeny, a także objawy związane z alergią lub zespołem suchego oka.

Grzybica oka a bakteryjne zapalenie spojówek

Grzybica rozwija się wolniej niż bakteryjne infekcje, których objawy pojawiają się nagle. Ponadto bakteryjne zapalenie spojówek zawsze przebiega z ropną, gęstą wydzieliną, a przy grzybicy jest ona mniej nasilona. Istotną różnicą jest też to, że infekcja grzybicza nie reaguje na podawane antybiotyki.

Grzybica oka a wirusowe zapalenie rogówki (opryszczka)

Jak odróżnić grzybicę oka od opryszczkowego zapalenia rogówki? Wirusowe infekcje rozwijają się szybciej niż grzybicze, jednakże objawy zakażenia grzybiczego oka i wirusowej infekcji mogą być podobne. Różnicą jest sposób leczenia, przy opryszczce stosuje się leki przeciwwirusowe, a przy grzybicy – przeciwgrzybicze.

Grzybica oka a alergia oczu

U osób z alergią objawy pojawiają się po kontakcie z uczulającym alergenem – alergia może być sezonowa (pyłki) lub całoroczna (kurz), natomiast grzybica rozwija się, gdy dojdzie do namnożenia się chorobotwórczych grzybów. Część objawów jest takich samych, np. zaczerwienienie, łzawienie, swędzenie i opuchlizna. Jednakże w przypadku grzybicy dochodzi też zamglone widzenie lub łuski, pęcherzyki i nadżerki na skórze powiek.

Grzybica oka a zespół suchego oka

Grzybica oka może być mylona z zespołem suchego oka. Oba schorzenia przebiegają z uczuciem pieczenia oraz obecności piasku w oku. Różni je to, że przy grzybicy typowy jest silny ból oka, duże zaczerwienienie i światłowstręt, zaś przy suchym oku one nie występują.

Diagnostyka grzybicy oka

Niestety diagnostyka grzybicy oka nie jest łatwa, co ma związek z tym, że jej przebieg może przypominać inne, częściej występujące infekcje. W przypadku pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów należy się zgłosić do lekarza, który zleci szereg badań.

Badanie okulistyczne – lampa szczelinowa

Jest to proste badanie polegające na tym, że lekarz kieruje wąską smugę światła na różne struktury oka, dzięki czemu może dokładnie ocenić stan spojówek, rogówki, tęczówki oraz soczewki. Podczas badania może dostrzec ewentualne objawy infekcji, np. pierzaste brzegi nacieków i stan zapalny.

Zeskrobiny z rogówki i posiew mykologiczny

Konieczne jest przeprowadzenie posiewu mykologicznego. Najpierw jednak należy zebrać materiał do badania, czyli zeskrobiny z rogówki (sam wymaz może nie wystarczyć, gdyż grzyby zwykle wnikają w głębsze warstwy rogówki).

Lekarz ostrym narzędziem zeskrobuje materiał ze zmienionej chorobowo rogówki. Ważne, aby próbkę zdobyć, zanim zostanie wprowadzone leczenie przeciwgrzybicze.

Następnie wykonuje się posiew mykologiczny, czyli przenosi się próbkę materiału do badania na specjalne podłoże hodowlane.

Badanie mikroskopowe i hodowla grzyba

Badanie zebranej próbki pod mikroskopem umożliwia szybkie rozpoznanie struktur grzybów, jeśli są one obecne, ale nie określa gatunku grzyba, a to jest konieczne do rozpoczęcia leczenia. Do identyfikacji gatunku grzyba służy posiew mykologiczny, czyli hodowla. Po ustaleniu gatunku można też przeprowadzić mykogram, czyli zbadać jego wrażliwość na leki. Hodowla trwa minimum 7 dni.

PCR i badania molekularne

Coraz częściej stosuje się też nowoczesne testy diagnostyczne, jakimi są badania molekularne, w tym najpopularniejszą metodę PCR. Badania molekularne charakteryzują się wysoką czułością i swoistością, w dodatku są szybsze niż tradycyjne metody.

Do jakiego lekarza się zgłosić?

Do jakiego lekarza z grzybicą oka? Lekarzem, który zajmuje się leczeniem grzybicy oka, jest okulista. Jeśli nie można się do niego dostać od razu, należy się zgłosić do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który przeprowadzi wywiad, obejrzy oko i wystawi skierowanie do specjalisty. To ważne, aby iść do lekarza, samoleczenie może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Leczenie grzybicy oka

Zanim przejdziemy do tego, jak leczyć grzybicę oka, należy koniecznie podkreślić, że leczenie musi zostać podjęte jak najszybciej, by uniknąć ciężkich powikłań. Leki na grzybicę oka dobiera się w zależności od wyników mykogramu.

Krople przeciwgrzybicze do oczu

Zazwyczaj stosuje się leczenie miejscowe w postaci kropli podawanych do oczu. Krople do oczu na grzybicę są wydawane na receptę, często są to leki robione z takimi substancjami jak np. natamycyna, flukonazol, worykonazol, amfoterycyna B, mikonazol.

Maści okulistyczne z lekami przeciwgrzybiczymi

Alternatywą dla kropli jest maść na grzybicę oka. Warto dodać, że leczenie grzybicy oka obejmuje nie tylko leki, ale i działania wspomagające. Należy dbać o higienę okolicy oka, w porozumieniu z lekarzem można stosować krople do oczu o działaniu nawilżającym i osłonowym. Ważne jest, aby w okresie leczenia nie nosić soczewek i nie malować oczu.

Leczenie ogólne – doustne leki przeciwgrzybicze

W przypadku zaawansowanych infekcji niezbędne jest również wdrożenie leczenia ogólnoustrojowego, czyli leków w postaci doustnej, np. z itrakonazolem, worykonazolem lub flukonazolem.

Jak długo trwa leczenie grzybicy oka?

Leczenie grzybicy oka trwa długo – około 4-6 tygodni (a czasem dłużej) i trzeba je doprowadzić do końca, wcześniejsze przerwanie kuracji może doprowadzić do nawrotu choroby. Czy można wyleczyć grzybicę oka? Grzybicze zapalenie rogówki jest trudne do wyleczenia, ale jest możliwe. Rokowanie zależy od rozległości zmian, szybkości rozpoznania oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Kiedy jest konieczne leczenie chirurgiczne?

Jeśli grzybica oka jest zaawansowana i leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów, lekarz może zadecydować o konieczności rozpoczęcia leczenia chirurgicznego. Uważa się, że około 30% przypadków jest opornych na leki.

Chirurgiczne leczenie grzybicy oka polega na mechanicznym usuwaniu nacieków zapalnych, dzięki temu leki przeciwgrzybicze mogą łatwiej przenikać w głąb tkanek. Stosuje się też keratektomię powierzchowną, czyli usunięcie martwych tkanek oraz zakażonych warstw nabłonka lub keratoplastykę.

Przeszczep rogówki w ciężkich przypadkach

Keratoplastyka, czyli przeszczep rogówki, przeprowadzana jest w ciężkich przypadkach, zwłaszcza wtedy, gdy ryzyko perforacji rogówki jest duże lub doszło do perforacji. Jest to zabieg, podczas którego lekarz usuwa zakażoną rogówkę i zastępuje ją zdrową, pobraną od dawcy.

Powikłania nieleczonej grzybicy oka

Powikłania grzybicy oka mogą być bardzo poważne. Zazwyczaj dochodzi do nich przy nieleczonej lub źle leczonej grzybicy, a także w sytuacji, gdy leczenie zostało wprowadzone bardzo późno.

Perforacja rogówki

Jeśli grzybica oka nie zostanie rozpoznana, grzyby będą z czasem wnikać w coraz głębsze warstwy rogówki, przyczyniając się do powstawania głębokiego, martwiczego wrzodu.

Wskutek owrzodzenia tkanka rogówki ulega stopniowemu niszczeniu, co prowadzi do jej przedziurawienia, czyli perforacji – objawia się to m.in. nagłym pogorszeniem widzenia, bólem, obrzękiem oraz spadkiem ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Trwałe uszkodzenie wzroku

Grzybicze zapalenie rogówki może doprowadzić do trwałego upośledzenia wzroku, a nawet do ślepoty! Uszkodzenia wzroku mogą powstawać m.in. wskutek wewnątrzgałkowego zapalenia grzybiczego (ma to miejsce, gdy infekcja rozprzestrzenia się do wnętrza oka) lub w wyniku bliznowacenia rogówki.

Utrata oka – najcięższe powikłanie

Jednym z najcięższych powikłań jest konieczność usunięcia gałki ocznej. Na taki krok lekarz może się zdecydować przy agresywnych infekcjach, które mogą się rozprzestrzenić na cały organizm. Wówczas usunięcie oka (zwykle z tkankami oczodołu) jest jedynym sposobem na uratowanie życia pacjenta.

Szerzenie się zakażenia na inne struktury oka

Nieleczona grzybica rogówki może się rozprzestrzeniać na inne struktury oka, np. na oczodół, do wnętrza gałki ocznej. Mało tego, grzyby mogą się „roznieść” po całym organizmie, wywołując infekcję systemową, która jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia.

Jak zapobiegać grzybicy oka?

Zasadniczo profilaktyka w przypadku grzybicy jest dość prosta. Skupia się głównie na unikaniu urazów oka i dbaniu o higienę. Szczególną ostrożnością muszą się wykazywać osoby, które noszą soczewki kontaktowe, gdyż znajdują się one w grupie wysokiego ryzyka rozwoju infekcji grzybiczych oczu.

Ochrona oczu podczas pracy w ogrodzie i lesie

Aby uniknąć problemu, jakim jest grzybica oka po urazie, należy chronić narząd wzroku podczas prac w ogrodzie. Podczas koszenia lub przycinania gałązek krzewów i drzew warto zakładać okulary ochronne. Należy też unikać pocierania oczu brudnymi rękami.

Prawidłowa pielęgnacja soczewek kontaktowych

Grzybica oka po soczewkach może się rozwinąć, gdy zaniedbywana jest ich pielęgnacja. Z tego powodu trzeba rygorystycznie przestrzegać zasad ich higieny. Przed zakładaniem i zdejmowaniem należy dokładnie myć ręce. Soczewki należy przechowywać w czystym pojemniku, zawsze trzeba używać świeżej porcji płynu do soczewek. Należy regularnie zmieniać soczewki, nie należy w nich spać.

Higiena rąk i unikanie dotykania oczu

Wiele infekcji – nie tylko o podłożu grzybiczym – przenosi się na dłoniach. Wystarczy chwila nieuwagi i potarcie oka brudną ręką może się skończyć poważną chorobą. Należy więc często i dokładnie myć ręce. Trzeba też oduczyć się nawyku dotykania oczu i twarzy rękami.

Czy grzybica oka jest zaraźliwa? Tak, grzybicą można się zarazić od osoby chorej. Tym samym bardzo ważne jest to, aby unikać używania wspólnych ręczników. Nie można też pożyczać kropli do oczu oraz kosmetyków i akcesoriów do makijażu oczu, np. tuszu, cieni do powiek, pędzli, zalotki.

Ostrożność przy stosowaniu kropli sterydowych i antybiotyków

Grzybica oka po antybiotyku lub po sterydach jest jednym z poważniejszych skutków ubocznych. Nie należy zatem długotrwale używać kropli z antybiotykiem lub sterydami, nie wolno też po nie sięgać bez wyraźnego zalecenia lekarza.

Wzmacnianie odporności – suplementacja wspierająca oczy

Istotnym elementem zapobiegania infekcjom grzybiczym jest wzmacnianie układu immunologicznego. W tym celu należy dbać o dietę, aktywność fizyczną i odpoczynek. Ponadto można stosować preparaty na odporność zawierające takie składniki jak cynk, witamina C i witamina A. Korzystny wpływ na odporność organizmu mają też probiotyki.

Ponadto witamina A, witamina C i cynk to składniki, które pomagają utrzymać prawidłowy wzrok i zdrowie oczu. Oprócz nich zalecana jest też witamina D, witamina E, kwasy Omega-3, luteina i zeaksantyna, selen, miedź i ekstrakt z borówki czernicy.

Grzybica oka jest bardzo rzadka, ale jednocześnie jest niezwykle groźna, może bowiem prowadzić do trwałej utraty wzroku. Objawy zakażenia grzybiczego oka nie zawsze są specyficzne, jednakże pojawienie się silnego bólu oka i białych nacieków jest sygnałem do pilnej konsultacji okulistycznej. Do lekarza warto się też zgłosić, jeśli doszło do urazu oka z udziałem materiału organicznego.