Jakie objawy po powrocie z tropików powinny zaniepokoić? Denga, malaria, zakażenia pokarmowe

mgr farm. Aleksander Wojtala

Spis treści:

1. Jakie objawy po powrocie z tropików powinny szczególnie zaniepokoić?
2. Gorączka i dreszcze po tropikach – najważniejszy sygnał ostrzegawczy malarii
3. Wysoka gorączka, ból głowy i mięśni oraz wysypka – to może być denga
4. Biegunka i wymioty po powrocie z tropików – to może być zakażenie pokarmowe
5. Jakie informacje przygotować przed konsultacją?
6. Jakie objawy wymagają pilnej pomocy po powrocie z tropików?

Egzotyczna podróż nie musi oznaczać problemów zdrowotnych, jednak pobyt w niektórych regionach wiąże się z ryzykiem kontaktu z drobnoustrojami i chorobami, które w Polsce występują rzadko lub wcale. Dlatego jeszcze przed wyjazdem warto sprawdzić zagrożenia charakterystyczne dla danego kraju, zalecane szczepienia, zasady profilaktyki ukąszeń owadów oraz sposoby ograniczania ryzyka zakażeń pokarmowych.

Objawy po powrocie z tropików, takie jak gorączka, biegunka, wysypka, silne bóle głowy, osłabienie czy bóle mięśni, nie zawsze oznaczają chorobę tropikalną. Mogą wynikać również z typowej infekcji wirusowej lub zatrucia pokarmowego. Trzeba jednak pamiętać, że niektóre choroby po powrocie z tropików ujawniają się dopiero po kilku dniach, a nawet tygodniach od zakończenia podróży. Z tego powodu znaczenie mają miejsce pobytu, data powrotu, kontakt z owadami, spożywane jedzenie i woda oraz inne potencjalne źródła zakażenia.

Szczególnej uwagi wymagają objawy chorób tropikalnych pojawiające się po pobycie na terenach występowania malarii, dengi czy innych zakażeń przenoszonych przez komary. Nie warto samodzielnie stawiać diagnozy – ważniejsze jest rozpoznanie sygnałów alarmowych i szybkie zgłoszenie się po pomoc, gdy sytuacja tego wymaga. Czytaj dalej, aby sprawdzić, które objawy powinny szczególnie zaniepokoić i kiedy konieczna jest pilna konsultacja lekarska.

Jakie objawy po powrocie z tropików powinny szczególnie zaniepokoić?

W pierwszej kolejności zwróć uwagę na:

• gorączkę lub nawracające dreszcze,
• silny ból głowy,
• intensywne bóle mięśni i stawów,
• wysypkę po powrocie z tropików,
• uporczywe wymioty lub częstą biegunkę,
• krew w stolcu albo wymiotach,
• silny lub narastający ból brzucha,
• żółtaczkę, czyli zażółcenie skóry lub białek oczu,
• duszność, splątanie, drgawki lub omdlenie,
• objawy odwodnienia, takie jak bardzo mała ilość moczu, silne pragnienie, suchość w ustach czy znaczne osłabienie.

Krwawienie, zaburzenia świadomości, problemy z oddychaniem, objawy wstrząsu czy gwałtowne pogorszenie stanu wymagają pilnej oceny medycznej.

Gorączka i dreszcze po tropikach – najważniejszy sygnał ostrzegawczy malarii

Spośród wszystkich chorób po powrocie z tropików malaria jest jedną z najważniejszych przyczyn gorączki, której nie wolno przez kilka dni obserwować samodzielnie w domu. Jeżeli podróż obejmowała region występowania malarii, gorączka wymaga szybkiej diagnostyki – nawet jeśli stosowana była profilaktyka przeciwmalaryczna.

CDC zaleca pilną ocenę osoby z gorączką po pobycie w obszarze endemicznym dla malarii i uwzględnienie podróży z ostatnich 12 miesięcy. Profilaktyka zmniejsza ryzyko, ale go nie eliminuje.

Gorączka, dreszcze i ból głowy – typowe pierwsze objawy

Pierwsze objawy malarii mogą być bardzo nieswoiste. Najczęściej występują:

• gorączka,
• dreszcze,
• ból głowy,
• osłabienie,
• bóle mięśni,
• czasami nudności, wymioty, ból brzucha lub biegunka.

Oznacza to, że dreszcze po powrocie z wakacji i gorączka nie potwierdzają malarii, ale po pobycie w rejonie jej występowania są wystarczającym powodem do pilnej diagnostyki.

Nie należy czekać na charakterystyczne „napady gorączki”. Objawy mogą być początkowo łagodne, a malaria wywołana przez Plasmodium falciparum może szybko przejść w ciężką postać. WHO podaje, że nieleczona malaria falciparum może rozwinąć ciężki przebieg nawet w ciągu 24 godzin.

Splątanie, drgawki, duszność i skrajne osłabienie – objawy ciężkiej malarii

Ciężka malaria może prowadzić do zajęcia wielu narządów. Alarmujące są m.in.:

• zaburzenia świadomości lub śpiączka,
• drgawki,
• bardzo silne osłabienie,
• duszność lub niewydolność oddechowa,
• znaczne zmniejszenie ilości moczu,
• wstrząs,
• żółtaczka,
• nieprawidłowe krwawienia.

To stan wymagający natychmiastowego leczenia szpitalnego.

Wysoka gorączka, ból głowy i mięśni oraz wysypka – to może być denga

Innym zakażeniem przenoszonym przez komary jest denga. Najczęstsze objawy chorób tropikalnych bywają do siebie podobne, dlatego gorączka i ból mięśni nie wystarczają do jej samodzielnego rozpoznania.

Typowe objawy dengi mogą obejmować:

• wysoką gorączkę,
• silny ból głowy,
• ból za oczami,
• bóle mięśni i stawów,
• nudności i wymioty,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• wysypkę.

Jeżeli więc wystąpiła wysypka po powrocie z tropików razem z gorączką i nasilonymi bólami mięśni, należy przekazać lekarzowi informację o kierunku i terminie podróży. Taki zestaw objawów może występować przy dendze, ale także w innych zakażeniach.

Objawy alarmowe ciężkiej dengi mogą pojawić się, gdy gorączka zaczyna spadać

To szczególnie ważna informacja: spadek temperatury w przebiegu dengi nie musi oznaczać, że choroba zaczyna ustępować. Objawy ciężkiej dengi często pojawiają się właśnie po zakończeniu fazy wysokiej gorączki.

Pilnej pomocy wymagają:

• silny ból brzucha,
• uporczywe wymioty,
• krwawienie z nosa lub dziąseł,
• krew w wymiotach albo stolcu,
• szybki lub utrudniony oddech,
• silne osłabienie,
• niepokój lub nietypowa senność,
• bardzo silne pragnienie,
• blada, chłodna skóra.

Przy podejrzeniu dengi WHO zaleca unikanie kwasu acetylosalicylowego oraz niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen, ponieważ mogą zwiększać ryzyko krwawienia. Do objawowego zmniejszenia gorączki wskazywany jest paracetamol.

Przykładem preparatu zawierającego paracetamol jest APAP 0,5 g 24 tabletki. Jedna tabletka zawiera 500 mg paracetamolu; lek działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo. Przed zastosowaniem należy przeczytać ulotkę i przestrzegać dawkowania. W razie wątpliwości należy skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem. Przy podejrzeniu dengi zastosowanie leku objawowego nie może zastępować oceny medycznej.

Pozostałe preparaty dostępne są w kategorii leki przeciwbólowe i na gorączkę, ale przy chorobie po podróży wybór leku powinien uwzględniać możliwość dengi.

Biegunka i wymioty po powrocie z tropików – to może być zakażenie pokarmowe

Biegunka po powrocie z wakacji jest częstym problemem i w wielu przypadkach ma ostry, samoograniczający się przebieg. Może towarzyszyć jej ból lub skurcze brzucha, nudności, osłabienie i wymioty.

Większej uwagi wymaga sytuacja, gdy objawy są nasilone, pojawia się gorączka lub krew w stolcu albo biegunka trwa długo. CDC rozróżnia ostrą biegunkę po podróży, trwającą krócej niż 14 dni, oraz biegunkę utrzymującą się 14 dni lub dłużej, która wymaga innego podejścia diagnostycznego.

Biegunka, skurcze brzucha, nudności i wymioty

Przy łagodnej biegunce bez objawów alarmowych najważniejsze jest uzupełnianie płynów. Wymioty po powrocie z wakacji dodatkowo zwiększają ryzyko odwodnienia, dlatego płyny warto przyjmować często, w niewielkich porcjach.

ORSALIT dla dorosłych 10 saszetek zawiera m.in. glukozę oraz elektrolity i jest przeznaczony do postępowania dietetycznego przy zaburzeniach gospodarki wodno-elektrolitowej związanych z biegunką i wymiotami.

Inne produkty tego typu znajdują się w kategorii preparaty nawadniające.

W leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej stosowany jest również Enterol 20 kapsułek, zawierający drożdżaki Saccharomyces boulardii CNCM I-745. Produkt ma wskazania obejmujące m.in. leczenie ostrych biegunek infekcyjnych oraz zapobieganie biegunce podróżnych. Lek należy stosować zgodnie z ulotką. W razie gorączki, krwi w stolcu, odwodnienia, nasilonych dolegliwości lub wątpliwości konieczna jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą zamiast ograniczania się do samoleczenia.

Pozostałe preparaty objawowe można znaleźć w kategorii leki na biegunkę i zatrucia.

Krew w stolcu, wysoka gorączka i odwodnienie

Szybszej konsultacji wymaga biegunka, której towarzyszą:

• krew w stolcu,
• silny ból brzucha,
• wysoka lub utrzymująca się gorączka,
• częste wymioty,
• niemożność przyjmowania płynów,
• bardzo mała ilość oddawanego moczu,
• zawroty głowy lub omdlenie,
• znaczne osłabienie.

Nie należy również ignorować biegunki utrzymującej się dłużej niż dwa tygodnie po podróży. W takim przypadku lekarz może poszerzyć diagnostykę o przyczyny, których zwykle nie rozważa się przy krótkiej, ostrej biegunce podróżnych.

Jakie informacje przygotować przed konsultacją?

Przy chorobie po podróży bardzo ważna jest historia wyjazdu. Zanim skontaktujesz się z lekarzem, zapisz:

• kraj i dokładny region pobytu,
• daty wyjazdu i powrotu,
• moment rozpoczęcia objawów,
• informację o ukąszeniach komarów lub kleszczy,
• stosowaną profilaktykę przeciwmalaryczną,
• wykonane szczepienia,
• spożywanie niepewnej wody lub żywności,
• kontakt ze zwierzętami,
• kąpiele w wodach słodkich,
• inne choroby lub leczenie podczas podróży.

Dla lekarza informacja „wróciłem z Azji” jest znacznie mniej użyteczna niż dokładny kraj, region, termin pobytu i rodzaj ekspozycji. WHO podkreśla znaczenie historii podróży, szczepień i profilaktyki przeciwmalarycznej podczas oceny chorego po powrocie.

Temperaturę warto monitorować, np. za pomocą DIAGNOSTIC T-02 Termometru elektronicznego, który posiada m.in. wyświetlacz LCD, pamięć ostatniego wyniku i sygnał zakończenia pomiaru. Inne urządzenia dostępne są w kategorii termometry. Zapis wyników może pomóc podczas konsultacji, ale nie powinien służyć do odwlekania jej przy gorączce po pobycie w obszarze występowania malarii.

Jakie objawy wymagają pilnej pomocy po powrocie z tropików?

Nie czekaj na samoistną poprawę i szukaj pilnej pomocy medycznej, jeśli występuje:

• gorączka po pobycie w rejonie występowania malarii,
• splątanie, zaburzenia świadomości lub drgawki,
• duszność lub znaczne problemy z oddychaniem,
• krwawienie z nosa lub dziąseł albo inne nieprawidłowe krwawienie,
• krew w stolcu lub wymiotach,
• bardzo silny lub narastający ból brzucha,
• uporczywe wymioty,
• znaczne odwodnienie lub bardzo mała ilość oddawanego moczu,
• żółtaczka,
• omdlenie, objawy wstrząsu lub gwałtowne pogarszanie się stanu.

Najprostsza zasada po powrocie z tropików brzmi: objaw + miejsce podróży + czas od powrotu. Te trzy informacje należy przekazać lekarzowi od razu podczas kontaktu. Nie trzeba samodzielnie rozstrzygać, czy gorączka i dreszcze oznaczają malarię, a wysypka i bóle mięśni dengę – do tego potrzebna jest profesjonalna ocena i, w razie wskazań, badania.

Więcej informacji o zagrożeniach związanych z podróżami znajduje się w poradniku choroby tropikalne – objawy, diagnostyka, szczepienia.

Autor wpisu: mgr farm. Aleksander Wojtala