Molibden - właściwości, działanie, dawkowanie i wskazania do suplementacji

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Suplementacja magnezu, żelaza, wapnia czy cynku jest powszechna. Większość z nas w pewnych momentach życia zmuszona jest do uzupełniania niedoborów tych składników. Mniej się mówi o konieczności stosowania preparatów zawierających molibden. A przecież jest on potrzebny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jak można go dostarczać? Jak częste są niedobory molibdenu?

Spis treści:

1. Czym jest molibden i jaką rolę pełni w organizmie?
2. Właściwości i działanie molibdenu
3. Zapotrzebowanie na molibden i jego dawkowanie
4. Źródła molibdenu w diecie
5. Niedobór molibdenu – kiedy występuje i jak się objawia?
6. Nadmiar molibdenu – przyczyny i objawy
7. Kiedy warto rozważyć suplementację molibdenu?
8. Jak bezpiecznie suplementować molibden? Praktyczne zasady
9. FAQ
10. Źródła

Czym jest molibden i jaką rolę pełni w organizmie?

Molibden jest pierwiastkiem śladowym, mikroelementem występującym w organizmie człowieka w niewielkiej ilości. Znajduje się on we wszystkich tkankach ciała, głównie w nerkach, wątrobie i kościach. Jest go wprawdzie bardzo, bardzo mało (łącznie około 9mg), ale jego rola jest niezwykle ważna. Jego podstawową funkcją jest aktywacja enzymów takich jak: [1] [2]

• oksydaza ksantynowa, która odpowiada za rozkład puryn do kwasu moczowego

• oksydaza aldehydowa, która jest potrzebna do metabolizmu leków i toksyn

• oksydaza siarczynowa, która uczestniczy w metabolizmie aminokwasów siarkowych

• mitochondrialny składnik redukujący amidoksym (mARC), który bierze udział w metabolizmie m.in. leków

W ten sposób molibden w organizmie odpowiada za procesy metabolizmu i detoksykacji. To jednak nie wszystko, do czego jest nam on potrzebny. Uczestniczy w przemianach materiału genetycznego oraz w metabolizmie tłuszczów i węglowodanów. Działanie molibdenu polega na utrzymaniu prawidłowej gospodarki żelaza oraz na ochronie komórek przed wolnymi rodnikami. Ma on też duże znaczenia dla właściwego funkcjonowania wielu układów, m.in. odpornościowego, nerwowego, pokarmowego i krążenia.

Właściwości i działanie molibdenu

Mimo że molibden jest pierwiastkiem śladowym, bez niego przebieg wielu procesów byłby niemożliwy. Skoro jest tak ważny, to dlaczego nie mówi się o nim zbyt dużo? Pewnie dlatego, że molibden bierze udział w procesach, które przebiegają „po cichu”. A on sam jest takim zawodnikiem wspomagającym. Jakie są najważniejsze właściwości molibdenu?

Udział w detoksykacji organizmu

Molibden jest kofaktorem enzymów, które są odpowiedzialne za neutralizację toksyn. Przyczynia się do neutralizowania m.in. siarczynów. Związki te powstają w organizmie w procesie rozpadu białek, a także dostarczane są z zewnątrz jako konserwanty. Uczestniczy on też w metabolizmie zasad azotowych i rozkłada puryny do kwasu moczowego. [1]

Wpływ na metabolizm aminokwasów siarkowych

Molibden jest niezbędny do prawidłowego metabolizmu aminokwasów siarkowych, czyli cysteiny i metioniny. Służy do tego oksydaza siarczynowa, której kofaktorem jest molibden. [1] [2]

Znaczenie dla funkcjonowania wątroby i nerek

Najwięcej molibdenu gromadzi się w nerkach i wątrobie. Wspomaga on ich pracę poprzez aktywację enzymów odpowiedzialnych za usuwanie z organizmu toksyn i produktów przemiany materii. W przypadku wątroby kluczowa jest jego funkcja kofaktora oksydazy siarczynowej, a dla pracy nerek molibden jest niezbędny do aktywacji oksydazy ksantynowej. [1]

Molibden a zdrowie zębów – udział we fluoryzacji szkliwa

Molibden pomaga zatrzymywać fluor w organizmie. Tym samym pośrednio wpływa na wzmocnienie szkliwa. Zęby są dzięki niemu bardziej odporne na rozwój próchnicy.

Zapotrzebowanie na molibden i jego dawkowanie

Organizm sam nie wytwarza molibdenu. Oznacza to, że trzeba go dostarczać z zewnątrz. Jak wysokie jest zapotrzebowanie na molibden w przypadku dzieci i dorosłych?

Ile molibdenu potrzebujemy dziennie? Normy dla dorosłych

Dla osób dorosłych dzienne zapotrzebowanie na molibden wynosi około 45-50mcg. U kobiet w okresie ciąży i laktacji jest podobne i wynosi około 50mcg. [1] [2]

Zapotrzebowanie na molibden u dzieci i młodzieży

Ile molibdenu dziennie potrzebują dzieci i młodzież? Zapotrzebowanie jest zmienne i zależy od wieku: [1] [2]

• niemowlęta do 6. miesiąca życia: 2mcg

• niemowlęta od 7. do 12. miesiąca życia: 3mcg

• dzieci od 1. do 3. roku życia: 17mcg

• dzieci od 4. do 8. roku życia: 22mcg

• dzieci i młodzież od 9. do 13. roku życia: 34mcg

• młodzież od 14. do 18. roku życia: 43mcg

Górna bezpieczna granica spożycia

W przypadku osób dorosłych górna tolerowana dawka dzienna ustalona jest na poziomie 2mg. Przekraczanie tej dawki może spowodować różne komplikacje. Jedną z nich jest zaburzenie gospodarki miedzią i żelazem. Maksymalne dzienne bezpieczne dawki dla dzieci i młodzieży są o wiele niższe i zależą od wieku. Należy pamiętać, że ewentualna suplementacja u najmłodszych powinna być monitorowana przez lekarza. [1] [2]

Typowe dawki w suplementach diety

W suplementach diety można znaleźć różne wartości molibdenu. Zazwyczaj jest to około 45-100mcg w dziennej porcji. Maksymalną dostępną dawką jest 350mcg.

Źródła molibdenu w diecie

Zapasy molibdenu zgromadzone w organizmie są raczej niewielkie, dlatego konieczne jest dostarczanie go wraz z jedzeniem i wodą. Tak, woda pitna również zawiera ten mikroelement. Jakie są najlepsze źródła molibdenu w diecie? [1] [2]

Rośliny strączkowe jako najbogatsze źródło molibdenu

Za główne źródło molibdenu wskazuje się rośliny strączkowe. Warto więc jeść fasolę, groch, ciecierzyce i soczewicę. [1] [2]

Produkty pełnoziarniste, orzechy i warzywa zielonolistne

Bogate w molibden są orzechy i nasiona. Ucieszą się zwłaszcza miłośnicy migdałów, nerkowców, słonecznika, orzeszków ziemnych i masła orzechowego. W diecie powinno się znaleźć także pieczywo pełnoziarniste, kasza gryczana, płatki owsiane i brązowy ryż. Sporo molibdenu ma szpinak, jarmuż, sałata, czerwona kapusta. [1]

Dlaczego zawartość molibdenu w żywności zależy od gleby?

Rośliny pobierają molibden bezpośrednio z gleby. Od jego poziomu w ziemi zależy zawartość tego składnika w roślinie. Oznacza to, że te same gatunki warzyw i zbóż będą miały różną zawartość molibdenu w zależności, skąd pochodzą i w jakiej glebie były uprawiane. [1] [2]

Czy dieta roślinna dostarcza więcej molibdenu niż mięsna?

Produkty odzwierzęce także zawierają molibden. Można tu wymienić mleko, sery, jogurty, jajka, czerwone mięso, a głównie podroby jak wątroba i nerki. Przy roślinach o zawartości molibdenu decyduje gleba, przy mięsie pasza, jaką były karmione zwierzęta. Czy lepszym źródłem są produkty zwierzęce, czy roślinne? W przypadku molibdenu dieta roślinna lepiej realizuje zapotrzebowanie organizmu na ten składnik. [1] [2]

Niedobór molibdenu – kiedy występuje i jak się objawia?

Jednym z powodów, dla których tak rzadko się mówi o molibdenie, jest to, że mało kto cierpi na jego niedobór. Stan ten może się przydarzyć, ale głównie dotyczy określonych grup osób. Jakie objawy niedoboru molibdenu można zaobserwować? [1] [3]

Dlaczego niedobór molibdenu jest bardzo rzadki?

Produkty, które stanowią źródła molibdenu w diecie, znajdują się w codziennym menu właściwie każdego z nas. W większości są one tanie i ogólnodostępne. Pomaga fakt, że molibden dostarczany jest też z wodą pitną. Molibden z diety dobrze się wchłania. Poza tym człowiek nie potrzebuje go, nie wiadomo ile. Zapotrzebowanie organizmu jest skromne. Jeszcze inną kwestią jest to, że organizm potrafi rozsądnie gospodarować posiadanymi zapasami. [1] [2] [3]

Grupy ryzyka – żywienie pozajelitowe, zaburzenia wchłaniania

Jeśli dieta w całości potrafi zaspokoić zapotrzebowanie na molibden, to skąd te niedobory? Problemy pojawiają się niemalże wyłącznie u osób żywionych pozajelitowo. Jeśli pacjent jest długotrwale karmiony mieszankami, które nie zawierają molibdenu, to wówczas może dojść do niedoboru. Drugą możliwością jest wrodzony brak kofaktora molibdenowego. Taka mutacja genetyczna jest jednak bardzo rzadka. Niedobór może być też skutkiem zaburzeń wchłaniania związanych z chorobami jelit. [1] [2] [4]

Objawy niedoboru – tachykardia, bóle głowy, zaburzenia neurologiczne

Najczęstsze objawy niedoboru molibdenu to tachykardia, czyli przyspieszone bicie serca. Może występować również szybki oddech, bóle i zawroty głowy, rozdrażnienie i splątanie. Czasem dochodzą do tego nudności i wymioty. Pojawiają się problemy ze wzrokiem po zmroku. Zaobserwować można osłabienie odporności oraz skłonność do próchnicy. [1] [4]

Nietolerancja siarczanów jako sygnał możliwego niedoboru

Molibden jest niezbędny do prawidłowego działania enzymu oksydazy siarczynowej. Jeśli go brakuje, nadmiar siarczynów nie jest neutralizowany i wydalany. Przy niedoborze molibdenu można zauważyć, że organizm źle toleruje produkty bogate w siarkę. Po spożyciu wina, suszonych owoców i wędlin pojawiają się silne bóle głowy. Doskwierać mogą problemy z koncentracją, mgła mózgowa i nudności.

Nadmiar molibdenu – przyczyny i objawy

Tak jak i niedobór równie rzadko spotyka się nadmiar molibdenu. Grupą zagrożoną są osoby pracujące w zakładach przetwórstwa metali, które są narażone na wdychanie pyłów i oparów. Przyczyną nadmiaru może być również niewydolność nerek. W takim przypadku usuwanie molibdenu z moczem jest upośledzone. Nadmiar może też wynikać z przyjmowania bardzo dużych ilości molibdenu. [1] [3]

Dlaczego nadmiar wynika niemal zawsze z suplementacji, a nie z diety?

Przedawkowanie molibdenu z diety jest praktycznie niemożliwe. Żywność nie zawiera aż tak dużych ilości tego składnika. Kluczowe jest też to, że organizm broni się przed nadwyżką naturalnego molibdenu. Większość jest wydalana z moczem. Objawy nadmiaru molibdenu z diety mogą wystąpić, gdy spożywana jest żywność pochodząca z gleby o zawartości przekraczającej wszelkie normy molibdenu. [1] [2] [3]

Zazwyczaj nadmiar molibdenu jest skutkiem nieprawidłowej długotrwałej suplementacji dawkami powyżej 2mg. Suplementy z molibdenem zawierają skoncentrowane sole i zawierają dawki wyższe niż zapotrzebowanie organizmu. Organizm nie jest w stanie kontrolować ich wchłaniania, tak jak to robi w przypadku molibdenu z diety. Prowadzi to do powikłań zdrowotnych.

Molibden a wchłanianie miedzi – mechanizm antagonizmu

Przy nadmiernym spożyciu molibdenu dochodzi do ograniczenia wchłaniania miedzi w jelitach oraz do przyspieszenia jej wydalania. Zachodzi między nimi silny antagonizm metaboliczny. Molibden w przewodzie pokarmowym przekształca się w tiomolibdeniany. One natomiast tworzą z miedzią trwałe nierozpuszczalne kompleksy, które wydalane są wraz z kałem.

Objawy przedawkowania – bóle stawów, objawy dny moczanowej

Nadmiar molibdenu jest toksyczny. Z powodu kumulacji kwasu moczowego we krwi pojawiają się dolegliwości typowe dla napadów dny moczanowej. Jest to bardzo silny ból i obrzęk stawów. Może też dochodzić do zaburzenia gospodarki wapniowo-fluorowej oraz zaburzenia wchłaniania żelaza. [1] [2] [3] [5]

Wpływ nadmiaru na płodność i poziom testosteronu

Niestety nadmiar molibdenu może u mężczyzn prowadzić do problemów z płodnością. Obniża on stężenie wolnego testosteronu we krwi. Przekłada się to na pogorszenie jakości i ruchliwości plemników. [6] [7]

Kiedy warto rozważyć suplementację molibdenu?

Czy warto suplementować molibden? Osoby zdrowe, których dieta zawiera produkty bogate w molibden, nie muszą profilaktycznie stosować suplementów z tym składnikiem. A kiedy jest to zalecane? [1] [3]

Osoby z dietą ubogą w rośliny strączkowe i produkty pełnoziarniste

Osoby, które z jakiś względów nie mogą jeść produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych, powinny rozważyć suplementację. O ile spożywają inne źródła molibdenu, to mogą uzupełniać swoją dietę w molibden, stosując multiwitaminy, np. Centrum A-Z x 30 tabletek.

Osoby żywione pozajelitowo lub z zaburzeniami wchłaniania

Suplementacja molibdenu u osób z zaburzeniami wchłaniania musi być prowadzona pod nadzorem lekarza. On dobiera odpowiedni preparat i dawkowanie molibdenu. W przypadku osób żywionych pozajelitowo uzupełnianie niedoborów molibdenu odbywa się za pomocą preparatów dożylnych lub specjalnych mieszanek dodawanych do worka infuzyjnego. [2] [4]

Molibden w multiwitaminach – czy to wystarczające źródło?

Zazwyczaj molibden w multiwitaminie jest wystarczający. Multiwitaminy (np. Centrum On x 90 tabletek, Centrum Ona 50+ x 30 tabletek) najczęściej zawierają dawkę około 50mcg, co stanowi 100% dziennego zapotrzebowania osób dorosłych. Molibden można przyjmować w połączeniu z różnymi składnikami. Sprawdzą się m.in. preparaty cynku oraz suplementy zawierające witaminy z grupy B. [1]

Kiedy suplementacja izolowanego molibdenu jest zasadna, a kiedy niepotrzebna?

Izolowane formy molibdenu wskazane są do stosowania właściwie tylko przy stwierdzonych niedoborach oraz u osób z zaburzeniami wchłaniania, np. w ciężkich przypadkach choroby Leśniowskiego-Crohna. Mogą być też konieczne podczas żywienia pozajelitowego.

Jak bezpiecznie suplementować molibden? Praktyczne zasady

Nie rekomenduje się rutynowej suplementacji molibdenu. Jeśli jest ona konieczna, to trzeba zachować ostrożność, aby nie doprowadzić do toksycznego nadmiaru. [1] [3]

Formy molibdenu w suplementach – molibdenian sodu, molibdenian amonu, chelaty

W suplementach diety wykorzystuje się dobrze przyswajalne formy molibdenu, np. sole nieorganiczne jak molibdenian sodu i molibdenian amonu. Są one dobrze rozpuszczalne i mają wysoką biodostępność. Molibdenian sodu częściej stosowany jest w preparatach pojedynczych i złożonych, molibdenian amonu w kroplówkach i roztworach do wlewów. Dobrą alternatywą są też chelaty jak np. glicynian molibdenu, które są formami organicznymi.

Grupy, które powinny zachować szczególną ostrożność (choroby nerek, dna moczanowa, ciąża)

Kobiety w ciąży raczej nie potrzebują suplementacji molibdenem. O jej wprowadzeniu może zadecydować lekarz. Molibden zwiększa produkcję kwasu moczowego, co może być groźne dla chorych na dnę moczanową. Dodatkowe dawki tego składnika mogą wywoływać napady choroby. Ostrożność muszą zachować pacjenci z niewydolnością nerek. Molibden jest usuwany przez nerki. Przy zaburzeniu ich funkcji może dojść do jego kumulacji w organizmie. [1] [3]

Dlaczego nie zaleca się suplementacji "na wszelki wypadek"?

Nie ma sensu profilaktycznego stosowania molibdenu. Wystarczy zróżnicowana dieta zawierająca strączki, produkty pełnoziarniste i nabiał, aby zapewnić sobie całkowicie wystarczającą ilość tego pierwiastka śladowego. A wcale nie potrzeba go dużo! Wspomaganie za pomocą suplementów może tylko doprowadzić do problemów. Organizm nie potrafi usuwać molibdenu, który jest dostarczany w tabletkach. W nadmiarze działa on na nas toksycznie.

Czy każdemu potrzebna jest suplementacja molibdenu? Nie, nie jest to składnik, który tego wymaga. Nasza codzienna dieta spokojnie wystarcza, aby zrealizować zapotrzebowanie organizmu. Osoby, które chcą przyjmować dodatkowe preparaty z molibdenem, powinny to najpierw omówić ze swoim lekarzem. [1] [3]

 

FAQ

Do czego organizm potrzebuje molibdenu?

Molibden jest niezbędnym mikroelementem i składnikiem kofaktora potrzebnego do działania kilku enzymów. Enzymy te uczestniczą m.in. w metabolizmie aminokwasów siarkowych, puryn oraz niektórych leków i innych związków. [1]

Ile molibdenu dziennie potrzebuje dorosły?

Według norm amerykańskiego National Academies RDA dla dorosłych wynosi 45mcg dziennie. W ciąży i podczas laktacji wartość ta wynosi 50mcg dziennie. [2]

Jakie produkty zawierają najwięcej molibdenu?

Do najbogatszych źródeł należą rośliny strączkowe. Molibden znajduje się również w produktach zbożowych, orzechach, wątrobie, mleku i innych produktach spożywczych. Jego zawartość w roślinach zależy m.in. od ilości molibdenu w glebie. [1]

Czy niedobór molibdenu występuje często?

Nie. Niedobór molibdenu jest wyjątkowo rzadki. Opisano pojedynczy przypadek nabytego niedoboru u pacjenta otrzymującego długotrwałe żywienie pozajelitowe bez molibdenu. Odrębnym problemem jest bardzo rzadka, genetyczna choroba związana z niedoborem kofaktora molibdenowego. [1] [4]

Czy warto profilaktycznie suplementować molibden?

U zdrowych osób stosujących zróżnicowaną dietę rutynowa suplementacja zwykle nie jest potrzebna. Molibden występuje w wielu produktach spożywczych, a typowe spożycie z diety zazwyczaj pokrywa zapotrzebowanie. [1] [3]

Czy można przedawkować molibden?

Tak, choć toksyczność u ludzi jest słabo poznana i występuje rzadko. Amerykański UL dla osób dorosłych wynosi 2mg dziennie. Przy bardzo wysokiej ekspozycji opisywano zwiększenie stężenia kwasu moczowego, bóle stawów i objawy przypominające dnę moczanową. [1] [5]

Czy molibden wchodzi w interakcje z lekami?

Według NIH Office of Dietary Supplements nie są znane klinicznie istotne interakcje molibdenu z lekami. Przyjmowanie większych dawek suplementów warto jednak omówić z lekarzem, szczególnie przy chorobach przewlekłych lub równoczesnym stosowaniu innych preparatów mineralnych. [1]

Źródła

• [1] NIH Office of Dietary Supplements: Molybdenum - Health Professional Fact Sheet
• [2] Institute of Medicine / National Academies: Dietary Reference Intakes - Molybdenum
• [3] Oskarsson A., Kippler M. Molybdenum - a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023
• [4] Abumrad N.N. et al. Amino acid intolerance during prolonged total parenteral nutrition reversed by molybdate therapy
• [5] Vyskocil A., Viau C. Assessment of molybdenum toxicity in humans
• [6] Lewis R.C. et al. Biomarkers of exposure to molybdenum and other metals in relation to serum testosterone
• [7] Meeker J.D. et al. Cadmium, lead, and other metals in relation to semen quality