Skąd się biorą pasożyty w organizmie?

Choć w Polsce zakażenia pasożytnicze nie są aż tak częste jak w innych rejonach świata, trzeba wiedzieć, że stanowią duże ryzyko dla zdrowia, a czasem i życia. Każdy powinien wiedzieć, skąd się biorą pasożyty w organizmie, w ten sposób można skutecznie zapobiegać zakażeniom. Profilaktyka jest stosunkowo łatwa, wymaga jednak dyscypliny i systematyczności. 

Spis treści:

• Najczęstsze drogi zakażenia pasożytami
• Niewłaściwa higiena jako główna przyczyna zakażeń
• Jak chronić się od pasożytów przekazywanych przez zwierzęta?
• Jak uniknąć zakażenia pasożytami? Profilaktyka

Najczęstsze drogi zakażenia pasożytami

Najczęściej występujące pasożyty ludzkie to m.in. owsiki, glista ludzka, lamblia, tasiemce, włosogłówka. Jakie są objawy zarobaczenia organizmu? Warto wiedzieć, że czasem zakażenia pasożytnicze przebiegają bezobjawowo, w innych przypadkach można zaobserwować np.:

• bóle brzucha
• wzdęcia, gazy
• biegunki, zaparcia
• nudności, wymioty
• zmieniony apetyt
• spadek lub wzrost masy ciała
• przewlekłe zmęczenie, senność
• bóle i zawroty głowy
• problemy z koncentracją
• nerwowość, rozdrażnienie
• wysypki i inne zmiany skórne

Skąd się biorą pasożyty w organizmie? Główną drogą zakażenia jest droga pokarmowa – fekalno-oralna. Oznacza to, że do infekcji dochodzi poprzez połknięcie jaj lub larw pasożytów. Mogą się one znajdować niemalże wszędzie – w wodzie, jedzeniu, ziemi, na różnych powierzchniach. Należy jednak wiedzieć, że możliwe są też inne sposoby zarażenia się pasożytami.

Jak można się zarazić pasożytami? Zanim omówimy najczęstsze drogi zakażenia pasożytami, należy wspomnieć o innych, rzadszych sposobach ich przenoszenia się. Możliwą, ale nieczęstą drogą zakażenia jest droga wziewna, np. jaja owsików mogą się unosić w powietrzu.

Również niektóre owady (np. kleszcze i komary) mogą przenosić pasożyty (głównie pierwotniaki). Gdy dochodzi do ugryzienia, pasożyty przedostają się do organizmu – są to tzw. zakażenia wektorowe. Ryzyko zakażenia występuje też w ciąży. Gdy kobieta jest zakażona toksoplazmozą (choroba wywołana przez pierwotniaka Toxoplasma gondii), pasożyty mogą przenikać przez łożysko – jest to tzw. zakażenie wertykalne (wewnątrzmaciczne).

Zakażenie przez pożywienie

Jako główne sposoby zarażenia się pasożytami wymienia się zakażenie przez spożycie zanieczyszczonej żywności. Patogeny mogą znajdować się zarówno na produktach spożywczych, np. na owocach i warzywach, jak i w ich wnętrzu, np. w mięsie.

Zakażenie przez wodę

Picie nieprzegotowanej wody z nieznanych źródeł może się skończyć zachorowaniem. Jaja i larwy pasożytów mogą się dostać do wody wskutek zanieczyszczenia jej odchodami zwierząt lub ściekami.

Kontakt z zakażoną ziemią i piaskiem

W ziemi i piasku mogą bytować przeróżne pasożyty, zwykle ich źródłem są odchody zwierząt. Mogą one przenikać przez skórę (np. tęgoryjce, przywry, węgorki jelitowe). Zagrożenie jest związane m.in. z pracą w ogrodzie, chodzeniem boso po trawie lub z zabawami dzieci w piaskownicy. Ponadto pasożyty z ziemi mogą zostać przeniesione na dłoniach w okolicę ust.

Kontakt ze zwierzętami domowymi

Trzeba mieć świadomość, że pasożytami można się zarazić od swoich zwierzaków. Zarówno psy, jak i koty mogą być nosicielami różnych „robaków”. Do częstych odzwierzęcych chorób pasożytniczych zalicza się toksokarozę, którą wywołuje glista psia lub glista kocia.

Niewłaściwa higiena jako główna przyczyna zakażeń

Czy pasożyty są zaraźliwe? Tak i to bardzo. Jednym z głównych powodów takiego stanu jest niezbyt rygorystyczne podchodzenie do zasad higieny. Na dłoniach przenosi się różne patogeny, w tym jaja pasożytów. Wystarczy dotknąć okolicy ust i jaja pasożytów mogą szybko zostać połknięte. Z tego względu choroby pasożytnicze często nazywa się chorobami brudnych rąk.

Brudne ręce – główny czynnik ryzyka

Rękami dotykamy różnych powierzchni, na których osiadają się wszelkiego rodzaju patogeny. Z tego też powodu zaniedbywanie higieny rąk stanowi podstawowy czynnik ryzyka zarażenia się pasożytami. W ten sposób zarażają się zarówno dorośli, jak i dzieci, choć trzeba zauważyć, że głównie dzieci.

Najmłodsi nie mają jeszcze wykształconego nawyku częstego i dokładnego mycia rąk. Ponadto często wkładają do ust dłonie (oraz inne potencjalnie zakażone przedmioty jak np. zabawki), ssą kciuk i obgryzają paznokcie.

Niedomyte owoce i warzywa

Na owocach i warzywach podobnie jak na innych powierzchniach mogą znajdować się jaja i larwy pasożytów. Jedząc nieumyte warzywa i owoce, można się narazić na zakażenie pasożytami np. bąblowcem, tasiemcem uzbrojonym, tasiemcem karłowatym, lamblią, owsikami, glistą i motylicą wątrobową.

Surowe lub niedogotowane mięso i ryby

Jedzenie surowego lub niedogotowanego mięsa i ryb jest najczęstszą przyczyną zakażenia tasiemcem:

• tasiemcem nieuzbrojonym można się zarazić, jedząc zarażoną larwami pasożyta wołowinę
• tasiemcem uzbrojonym można się zarazić, jedząc zarażoną larwami pasożyta wieprzowinę i dziczyznę
• bruzdogłowcem szerokim można się zarazić, jedząc zarażone larwami ryby

Spożywając surowe lub niedogotowane mięso, można zarazić się również włośnicą. Larwy włośnia krętego mogą się znajdować m.in. w wieprzowinie i dziczyźnie.

Woda z niepewnych źródeł

Największe zagrożenie związane z piciem wody z nieznanego źródła występuje w krajach egzotycznych, gdzie zakażenia pasożytnicze są powszechne. Należy jednak pamiętać, że nawet w krajach rozwiniętych woda może być zanieczyszczona pasożytami. Do zakażenia może dojść np. wskutek przypadkowego wypicia wody podczas pływania w jeziorze lub picia wody z górskiego strumienia.

Nigdy nie ma pewności, że taka woda nie jest zanieczyszczona odchodami. Najczęściej w wodzie przenoszone są m.in. pierwotniaki takie jak lamblia, a także glisty (ludzkie, psie, kocie) i włosogłówka.

Jak chronić się od pasożytów przekazywanych przez zwierzęta?

Psy i koty często traktowane są jako pełnoprawni członkowie rodziny. Leżą na kanapie, śpią w łóżku. Należy jednak wiedzieć, że zwierzaki mogą być źródłem zakażeń pasożytniczych, dlatego trzeba podjąć kilka działań, które ograniczą to ryzyko.

Psy i koty jako nosiciele pasożytów

Nie jest tajemnicą, że koty i psy mogą być zarobaczone. Jest wiele pasożytów zwierzęcych, nie tylko pchły. W organizmie zwierzaka mogą „zadomowić się” tasiemce, tęgoryjce, włosogłówki, a przede wszystkim glisty – psie lub kocie.

Zazwyczaj zwierzęta zarażają się podczas spacerów i wychodzenia na zewnątrz. Może do tego dochodzić poprzez picie wody z kałuży, lizanie lub zjadanie przypadkowych rzeczy. Ale wyraźnie trzeba zaznaczyć, że nawet koty niewychodzące mogą mieć pasożyty, gdyż ich jaja można przynieść do domu np. na brudnych rękach.

Odrobaczanie zwierząt domowych

Jedną z najskuteczniejszych metod ochrony zwierząt domowych jest odrobaczanie. Polega ono na podaniu tabletki zawierającej substancje przeciwpasożytnicze. Jak często odrobaczać zwierzaki? Koty niewychodzące można odrobaczać 1-2 razy w roku, zaś psy i koty wychodzące częściej – nawet co 3 miesiące.

Zasady higieny przy kontakcie ze zwierzętami

Zwierzaki mogą przenosić pasożyty, ale nie oznacza to wcale, że nie wolno ich głaskać i się z nimi bawić. Trzeba jednak pamiętać o zasadach higieny. Po kontakcie ze zwierzakiem należy dokładnie umyć ręce! Jest to szczególnie ważne przed jedzeniem. Ponadto obowiązkowo trzeba sprzątać odchody psa – z własnego podwórka i na spacerze. Należy też codziennie sprzątać kuwetę.

Ważne jest, aby dbać o czystość w domu. Należy często prać legowisko zwierzaka. Trzeba też regularnie czyścić kanapy i odkurzać wszystkie powierzchnie.

Piaskownice – ryzyko dla dzieci

Miejscem, które potencjalnie może być dużym zagrożeniem, jest piaskownica. Niestety piasek często jest zanieczyszczony zwierzęcymi odchodami. Mogą się w nim znajdować larwy psiej lub kociej glisty, lamblie i Toxoplasma gondii. Ponadto w piaskownicach często znajdują się jaja owsików.

Na szczęście można w dużym stopniu ograniczyć ryzyko związane z zabawą w piaskownicy. Po pierwsze trzeba pilnować, aby dziecko nie wkładało do buzi brudnych rąk i zabawek. Po drugie po każdej zabawie należy dokładnie umyć ręce, trzeba też unikać jedzenia i picia w piaskownicy.

Ponadto piaskownice powinny być zamykane, gdy nie są używane, a wszystkie zabawki powinny być dokładnie myte. Kluczowa jest też zmiana piasku – przynajmniej raz w sezonie.

Jak uniknąć zakażenia pasożytami? Profilaktyka

Znając potencjalne drogi zakażenia pasożytami, można wdrożyć odpowiednie działania zmniejszające ryzyko zachorowania. Profilaktyka polega głównie na unikaniu sytuacji, w których może nastąpić zakażenie pasożytami, a także na wzmacnianiu organizmu. Warto stosować suplementy na układ pokarmowy i probiotyki, a także preparaty na odporność.

Zasady higieny osobistej

Głównym zaleceniem jest przestrzeganie zasad higieny osobistej. Kluczem jest częste i dokładne mycie rąk. Dłonie należy myć mydłem i ciepłą wodą przez przynajmniej 30 sekund, a następnie osuszyć. W sytuacji, gdy nie ma dostępu do wody, zaleca się stosować płyny do dezynfekcji rąk.

Ręce trzeba myć zawsze po wizycie w toalecie, podczas przygotowywania posiłków, przed jedzeniem, a ponadto po kontakcie ze zwierzęciem, po kontakcie z ziemią lub piaskiem. Ważne jest też unikanie dotykania twarzy brudnymi rękami, gdyż w ten sposób można przenieść w okolice ust, np. jaja pasożytów.

Należy dbać nie tylko o mycie rąk, ale i całego ciała. Ważne jest też przestrzeganie czystości w domu – głównie w kuchni oraz łazience. Ponadto zaleca się regularnie myć klamki, włączniki, poręcze oraz zabawki dziecka.

Mycie warzyw i owoców

Owoce i warzywa należy dokładnie myć przed spożyciem, nie wystarczy szybkie przepłukanie w wodzie. Twardsze owoce i warzywa można szorować szczoteczką pod bieżącą wodą. Te, które mogłyby nie przetrwać takiego mycia, warto moczyć przez 10-15 minut w wodzie z octem lub wodzie z sodą oczyszczoną, a następnie przepłukać pod bieżącą wodą.

Zalecenie to dotyczy wszystkich owoców – z własnego ogródka, z targu i z supermarketu. Szczególnie istotne jest mycie jagód i innych owoców leśnych, na których może się znajdować np. bąblowiec.

Właściwa obróbka termiczna żywności

Niezwykle ważne jest, aby odpowiednio przygotowywać potrawy mięsne. Zaleca się unikać jedzenia surowych i niedogotowanych mięs, w tym wołowiny, wieprzowiny, dziczyzny i ryb. Trzeba też przestrzegać higieny podczas gotowania – należy myć ręce po kontakcie z surowym mięsem i rybami, a także dokładnie myć wszystkie naczynia i powierzchnie, które miały z nimi styczność.

Czy profilaktyczne odrobaczanie ma sens?

Nie, lekarze odradzają profilaktyczne odrobaczanie w krajach rozwiniętych. Jedynie w krajach endemicznych, gdzie panują słabe warunki sanitarne i wiele osób jest zakażonych, stosuje się prewencyjne odrobaczanie jako jeden z elementów profilaktyki.

Dlaczego profilaktyczne odrobaczanie nie ma sensu? Leki przeciwpasożytnicze mogą powodować poważne skutki uboczne, mogą obciążać np. nerki i wątrobę. Ponadto nie ma uniwersalnego leku, który byłby skuteczny na wszystkie pasożyty w organizmie człowieka. Oznacza to, że jedynym efektem takiej kuracji może być osłabienie odporności i zaburzenie funkcjonowania wielu narządów.

Leki przeciwpasożytnicze lekarz może zlecić dopiero wtedy, gdy pojawiły się objawy pasożytów u człowieka. Aby zwiększyć skuteczność leczenia, w porozumieniu z lekarzem można włączyć do terapii ziołowe preparaty do oczyszczania organizmu i probiotyki. Dodatkowo wskazane są preparaty łagodzące objawy zakażenia, np. leki przeciwbólowe i suplementy na układ pokarmowy.

Jak można się zarazić pasożytami? Dróg zakażenia jest kilka, ale główną z nich jest droga pokarmowa, czyli połknięcie jaj lub larw pasożytów. Do infekcji dochodzi po spożyciu zanieczyszczonej wody lub żywności. Czynnikiem ryzyka jest niewłaściwa higiena rąk, w ten sposób zarówno można się zarazić, jak i zarażać innych.

Autor wpisu: mgr farm. Katarzyna Borowiec, i-Apteka.pl Farmaceutka z niemałym już doświadczeniem. Zainteresowania: zdrowie, uroda, naturalne metody leczenia, opieka farmaceutyczna.