Wrastający paznokieć – objawy, przyczyny, leczenie

Ewa Krulicka

Czy wrastający paznokieć to poważny problem? Tak, zdecydowanie jest to przypadłość, której nie należy bagatelizować. Początkowo powoduje dyskomfort i ból. Z czasem, gdy nie podejmie się żadnych środków, ból się nasila, ponadto może się rozwinąć groźna infekcja. Szczególne zagrożenie powikłaniami występuje u chorych na cukrzycę. Dlaczego paznokieć wrasta? Co zrobić, gdy do tego dojdzie?

Spis treści:

• Czym jest wrastający paznokieć?
• Przyczyny wrastającego paznokcia
• Objawy wrastającego paznokcia – stadia zaawansowania
• Powikłania wrastającego paznokcia
• Do jakiego lekarza z wrastającym paznokciem?
• Leczenie wrastającego paznokcia – metody zachowawcze
• Leczenie chirurgiczne wrastającego paznokcia
• Domowe sposoby na wrastający paznokieć
• Jak zapobiegać wrastaniu paznokci?

Czym jest wrastający paznokieć?

Wrastające paznokcie to inaczej onychokryptoza. O wrastającym paznokciu mówi się, gdy boczna krawędź płytki paznokciowej wbija się w wały okołopaznokciowe, czyli w skórę otaczającą paznokieć. Choć ten bolesny problem może dotyczyć różnych paznokci, prawie wyłącznie diagnozuje się wrastające paznokcie u nóg – głównie dużego palca.

Do wrastania paznokci może dochodzić w każdym wieku – możliwy jest wrastający paznokieć u dzieci, a nawet u niemowlaka. Bardziej podatni na tę przypadłość są mężczyźni.

Onychokryptoza jest dość powszechną przypadłością. W początkowej fazie pojawia się stan zapalny, obrzęk i ból. Zignorowanie problemu może spowodować poważne konsekwencje – zazwyczaj infekcję bakteryjną.

Przyczyny wrastającego paznokcia

Wrastanie paznokci może być spowodowane różnymi przyczynami. Dodatkowo można wyszczególnić kilka czynników, które zwiększają ryzyko, że do tego dojdzie.

• Nieprawidłowe obcinanie paznokci – najczęstsza przyczyna

Główną przyczyną tej przypadłości jest popełnianie błędów podczas higieny paznokci. Zbyt krótkie obcinanie paznokci, zbyt głębokie wycinanie rogów paznokcia (obcinanie na okrągło, a nie na prosto), a także zostawianie ostrych krawędzi sprzyja wrastaniu płytki w skórę.

• Zbyt ciasne lub źle dobrane obuwie

Przyczyną problemu może być również noszenie niewłaściwego obuwia – źle dopasowanego i zbyt ciasnego, wąskich szpilek i wszystkich innych butów, które powodują, że wał paznokciowy jest dociskany do płytki.

• Budowa paznokcia i predyspozycje genetyczne

U niektórych osób wrastające paznokcie są częstym problemem z uwagi na predyspozycje genetyczne oraz specyficzną budowę paznokci, np. dachówkowaty lub rurkowaty kształt paznokcia, wrodzone wady stopy, halluksy, płaskostopie.

• Urazy i mikrourazy palców stóp

Wrastaniu paznokci sprzyjają mikrourazy palców i paznokci u stóp – uderzenia, ucisk, przytrzaśnięcia. Na onychokryptozę bardziej narażeni są sportowcy i osoby uprawiające aktywność fizyczną, np. bieganie.

• Nadmierna potliwość stóp

U osób, które zmagają się z nadpotliwością stóp, dochodzi do maceracji skóry wokół paznokci, co zwiększa jej podatność na urazy. Gdy skóra jest długotrwale rozmiękczona, płytka paznokciowa bez trudu może przebić się przez wał paznokciowy, przyczyniając się do dyskomfortu.

Ponadto konsekwencją nadmiernej wilgotności stóp mogą być zmiany kształtu płytki paznokciowej. Wspomnieć też trzeba, że wilgotne środowisko sprzyja namnażaniu się chorobotwórczych drobnoustrojów, m.in. grzybów.

• Grzybica paznokci

Wrastanie paznokci bardzo często jest następstwem grzybicy. Wynika to z tego, że wskutek uszkadzania płytki paznokciowej i zmiany struktury paznokcia w procesie chorobowym, staje się on bardziej podatny na wrastanie.

• Nadwaga i otyłość

Do wrastania paznokci predestynuje nadwaga i otyłość. Im większa masa ciała, tym większy nacisk na stopy. Również u kobiet w ciąży problem ten może się nasilać.

• Cukrzyca i zaburzenia krążenia

W przebiegu cukrzycy dochodzi do deformacji i pogrubienia płytki paznokciowej. Staje się ona twarda, więc trudniej zadbać o jej prawidłowe obcięcie. Dodatkowo neuropatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie nerwów sprawia, że czucie w stopach jest mniejsze, więc ból wywołany wrastaniem paznokcia może nie być zauważony.

Czynnikiem sprzyjającym wrastaniu paznokci są zaburzenia krążenia. Przy niewydolności żylnej pojawiają się obrzęki nóg i stóp, co powoduje większy nacisk skóry na paznokieć. Przy gorszym krążeniu (typowym dla cukrzycy) procesy gojenia są upośledzone, a także zwiększa się ryzyko infekcji.

• Przyjmowane leki (retinoidy, leki przeciwwirusowe)

Ryzyko wrastania paznokci wzrasta u osób stosujących leki, które mogą niekorzystnie wpływać na paznokcie. Do tej grupy zalicza się m.in. retinoidy, niektóre leki przeciwwirusowe, cyklosporynę, inhibitory EGFR.

Objawy wrastającego paznokcia – stadia zaawansowania

Rodzaj objawów pojawiających się przy wrastaniu paznokcia zależy od stopnia zaawansowania onychokryptozy. Zwykle jednak odczuwalny jest ból palca i uczucie pulsowania, pojawia się zaczerwienienie i obrzęk w obrębie wału paznokciowego, miejscowo może się też sączyć krew lub ropa.

Jak wygląda wrastający paznokieć? Do oceny stopnia zaawansowania procesu chorobowego stosuje się trzystopniową klasyfikację Heifetza.

• Stadium I – ból, zaczerwienienie i obrzęk wału paznokciowego

Jest to stadium początkowe związane z rozwojem łagodnego stanu zapalnego. Do głównych objawów zalicza się niewielkie zaczerwienienie i mały obrzęk. Ból nie jest ciągły, pojawia się przy chodzeniu i ucisku na wał paznokciowy. Chory może mieć wrażenie rozpierania i odczuwać tkliwość w miejscu, w którym paznokieć wbija się w skórę.

• Stadium II – nasilony ból, ropna wydzielina, dzikie mięso

Jest to stadium zaawansowane z infekcją i ziarniną. Stan zapalny się nasila, widać wyraźny obrzęk. Ból narasta. Na tym etapie typowa jest ziarnina, czyli czerwona tkanka, która przerasta wał paznokciowy. Określana jest jako „dzikie mięso”. Jest bardzo tkliwa i krwawi przy dotyku. Dodatkowo w miejscu, gdzie wrasta paznokieć, może się pojawić ropna wydzielina.

• Stadium III – przewlekły stan zapalny, przerost tkanek, deformacja paznokcia

Jest to stadium przewlekłe związane z remodelacją tkanek. Przewlekły stan zapalny sprawia, że ziarnina twardnieje. Ból jest stały. Dochodzi do zmian strukturalnych – wał paznokciowy bliznowacieje, a paznokieć ulega deformacji. Istnieje bardzo duże ryzyko rozwoju poważnych zakażeń bakteryjnych, a nawet powikłań ogólnoustrojowych.

Powikłania wrastającego paznokcia

Jeśli pierwsze objawy wrastającego paznokcia zostaną zignorowane, w krótkim czasie może dojść do poważnych powikłań, które mogą wymagać specjalistycznego leczenia.

• Zakażenie bakteryjne – ropień i cellulitis

Infekcje bakteryjne są najczęstszym powikłaniem wrośniętego paznokcia. Bakterie wnikają przez uszkodzoną skórę, wywołując objawy zakażenia lub ropnia. Powikłaniem może zanokcica, czyli ropne zakażenie wału paznokciowego. Pojawia się zaczerwienienie, obrzęk, pulsujący, silny ból oraz ropa pod wałem paznokciowym.

Inną konsekwencją wrastającego paznokcia może być cellulitis – ostre bakteryjne zakażenie skóry i tkanki podskórnej spowodowane przez paciorkowce lub gronkowce. Objawy miejscowe obejmują ból, rumień, obrzęk i ocieplenie skóry, do tego dochodzi gorączka i dreszcze.

• Grzybica wtórna

Grzybica paznokci sprzyja wrastaniu paznokcia, jednocześnie wrastający paznokieć sprzyja rozwojowi grzybicy. Uszkodzona płytka paznokciowa jest bardziej podatna na działanie chorobotwórczych grzybów.

• Ziarniniak (dzikie mięso)

Ziarnina zwana potocznie „dzikim mięsem” to narastająca na płytkę paznokcia przerośnięta, mocno unaczyniona tkanka łączna – żywo czerwona, mięsista i krwawiąca przy dotyku. Powstanie ziarniny jest reakcją obronną organizmu na przewlekły stan zapalny i uszkodzenie skóry przez paznokieć.

• Zapalenie kości – rzadkie, ale groźne powikłanie

Nieleczona lub źle leczona infekcja związana z wrastającym paznokciem może rozprzestrzenić się na tkanki głębokie, również na kość – kość paliczka. Są to na szczęście rzadkie przypadki. Należy przestrzec, że wskutek poważnych zaniedbań może nawet dojść do sepsy.

• Szczególne ryzyko u diabetyków i osób z zaburzeniami krążenia

Wysoki poziom cukru i zaburzenia krążenia to czynniki, które nie tylko sprzyjają wrastaniu paznokci, ale i stanowią czynnik zwiększający ryzyko poważnych powikłań. Główne znaczenie ma tu spowolnione gojenie się ran. Z uwagi na utrudniony przepływ krwi, a tym samym tlenu i składników odżywczych, może dochodzić do martwicy tkanek w obrębie paznokcia.

Do jakiego lekarza z wrastającym paznokciem?

Do jakiego lekarza z wrastającym paznokciem? W pierwszej kolejności można się zgłosić do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, choć zdecydowanie lepszym rozwiązaniem jest skierowanie się od razu do specjalisty od schorzeń stóp, czyli do podologa.

• Podolog – specjalista pierwszego kontaktu

Kluczowa jest konsultacja podologiczna. Podczas wizyty podolog dokładnie obejrzy palec i dobierze najwłaściwszy sposób na wrastające paznokcie. Profesjonalnie obetnie paznokieć, założy tamponadę lub zastosuje inną metodę.

• Chirurg – kiedy konieczna jest interwencja?

Zaawansowane etapy choroby trzeba leczyć chirurgicznie, konieczne może być wykonanie inwazyjnego zabiegu jak np. usunięcie fragmentu płytki paznokciowej.

• Dermatolog – gdy podejrzewana jest grzybica lub inny problem

Wizyta u dermatologa jest wskazana, gdy wrastanie paznokci współwystępuje np. z grzybicą. W takim przypadku należy stosować preparaty przeciwgrzybicze.

Leczenie wrastającego paznokcia – metody zachowawcze

Metodę leczenia należy dobrać do stopnia zaawansowania choroby. Jeśli objawy nie są nazbyt nasilone, można stosować leczenie zachowawcze. Co na wrastający paznokieć?

• Namaczanie stóp

Prostym, a jednocześnie skutecznym sposobem na początkowym etapie (gdy nie doszło jeszcze do przerwania ciągłości skóry) jest moczenie stóp w ciepłej wodzie z dodatkiem szarego mydła. Taka kąpiel powinna trwać około 15 minut (zaleca ją powtarzać kilka razy dziennie). Co daje namaczanie stóp? Pomaga zmniejszać dyskomfort, zmiękcza skórę i paznokieć. Można też stosować płyn na wrastające paznokcie o działaniu zmiękczającym.

• Tamponada i podkładanie wacika pod paznokieć

Tamponada to metoda polegająca na umieszczeniu pod wrastającym paznokciem specjalnego materiału (np. ligniny). W ten sposób izoluje się płytkę od wału paznokciowego, co redukuje ból. Dodatkowo tamponada umożliwia zmianę kierunku wzrostu paznokcia. Nasączenie wacika w środku antyseptycznym pomaga ograniczyć stan zapalny.

Ochronę wału paznokciowego przed uciskiem zapewnia też założenie wzdłuż linii brzegu bocznego płytki paznokcia specjalnej rurki ochronnej.

• Klamra korekcyjna na paznokieć

Jeśli po kilku dniach tamponada nie przynosi efektów, podolog może założyć klamrę korekcyjną (ortonyksyjną). Po założeniu natychmiastowo łagodzi ona ból – klamra unosi brzegi paznokcia, co zmniejsza ich ucisk na wał paznokciowy. Ponadto pomaga skorygować tor wzrostu paznokcia. Klamrę zwykle nosi się przez kilka tygodni lub kilka miesięcy.

Ciekawym rozwiązaniem są również plastry na wrastające paznokcie, które odciągają wał paznokciowy od wrastającego paznokcia. Plastry te należy naklejać, lekko je naciągając.

• Maści z antybiotykiem i preparaty odkażające

Przy objawach stanu zapalnego wskazana jest miejscowa antybiotykoterapia, zwykle stosuje się dostępną bez recepty maść z antybiotykiem na wrastające paznokcie. Dodatkowo zalecane jest stosowanie płyny do dezynfekcji. Stosowanie tych produktów zapobiega rozwojowi infekcji.

• Maść ichtiolowa

W leczeniu objawowym wrastającego paznokcia bardzo często zalecana jest maść ichtiolowa. Jest to tania i dobra maść na wrastające paznokcie – działa przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie. Pomaga zmniejszać stan zapalny i ból, a także przyspiesza ewakuację ropy. Należy aplikować niewielką ilość maści i zastosować opatrunek okluzyjny. Najlepiej robić to na noc.

Leczenie chirurgiczne wrastającego paznokcia

Interwencja chirurga zwykle jest potrzebna przy nasilonym bólu uniemożliwiającym chodzenie, zaawansowanym stanie zapalnym i po pojawieniu się ziarniny. Zabieg chirurgiczny należy rozważyć, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów lub wrastanie paznokcia jest nawracającym problemem. Jak wyciąć wrastający paznokieć?

• Częściowe usunięcie paznokcia (klinowa resekcja)

Zazwyczaj wykonuje się klinową resekcję, czyli usuwa się wąski fragment wrastającego paznokcia wraz z częścią macierzy. Jest to metoda, która skutecznie zapobiega ponownemu wrastaniu.

• Plastyka wału paznokciowego

Przy zaawansowanym stanie zapalnym konieczne jest również usunięcie ziarniny oraz przerośniętej tkanki miękkiej wokół paznokcia.

• Fenolizacja i matryksektomia – zapobieganie nawrotom

Alternatywą dla matryksektomii chirurgicznej (chirurgiczne usunięcie macierzy paznokcia) jest fenolizacja. Po wycięciu wrastającego brzegu paznokcia nakłada się na macierz paznokcia 88% procentowy roztwór fenolu. Fenol niszczy komórki odpowiedzialne za wzrost wyciętego fragmentu płytki.

• Leczenie laserowe

Alternatywą dla tradycyjnych technik chirurgicznych są metody laserowe. Zamiast skalpela do wycięcia fragmentu płytki i macierzy używa się lasera CO2. Zaletą leczenia laserowego jest krótszy czas gojenia i mniejsze ryzyko nawrotów.

• Jak wygląda rekonwalescencja po zabiegu?

Po zabiegu chirurgicznym zakładane są szwy, które zdejmuje się po około 7-14 dniach. Ranę należy pielęgnować zgodnie z wytycznymi lekarza. W wyznaczonym czasie należy się zgłosić na wizytę kontrolną. Nie ma specjalnych wytycznych co do rekonwalescencji. Chodzić można właściwie od razu – ważne, aby przynajmniej przez kilka dni unikać większej aktywności fizycznej, w tym czasie należy też nosić szerokie obuwie.

Domowe sposoby na wrastający paznokieć

Jeśli wrastający paznokieć został szybko rozpoznany i nie daje jeszcze dokuczliwych objawów, można wypróbować domowe sposoby na wrastający paznokieć. A czy bezpieczne jest samodzielne wycinanie wrastającego paznokcia?

• Kąpiele z solą lub sodą oczyszczoną

Na początek oczywiście zalecane jest wspomniane namaczanie stóp. Do kąpieli oprócz szarego mydła można stosować sól kuchenną, sól Epsom lub sodę oczyszczoną. Jak wyciąć wrastający paznokieć w domu? Najlepiej zrobić to zaraz po wymoczeniu stóp, gdy płytka jest zmiękczona. Należy do tego użyć zdezynfekowanych nożyczek lub cążek.

Trzeba jednak zaznaczyć, że samodzielnie można wycinać wrastający paznokieć wyłącznie we wczesnym stadium. Przy widocznym stanie zapalnym pod żadnym pozorem nie wolno tego robić, trzeba iść do podologa.

• Oliwienie i zmiękczanie paznokcia

Aby zmiękczyć płytkę paznokcia i otaczającą ją skórę warto wmasowywać w nie oliwę z oliwek. Do oliwy można dodać również olej rycynowy lub olejek z drzewa herbacianego. Dobrym pomysłem jest również moczenie stóp w podgrzanej oliwie z dodatkiem soku z cytryny.

• Dezynfekcja i ochrona rany

Niezwykle ważne jest to, aby utrzymywać ranę w miejscu wrośnięcia paznokcia w czystości. Należy stosować płyny do dezynfekcji, aby zmniejszyć ryzyko infekcji oraz preparaty na rany, aby przyspieszyć jej gojenie.

• Kiedy domowe metody nie wystarczą?

Choć domowe sposoby na wrastający paznokieć naprawdę są bardzo skuteczne, to sprawdzą się jedynie przy łagodnych stanach. Jeśli pierwsze objawy zostały zignorowane i nastąpiło pogorszenie, trzeba zgłosić się po specjalistyczną pomoc.

Jak zapobiegać wrastaniu paznokci?

Profilaktyka wrastania paznokci opiera się przede wszystkim na prawidłowym obcinaniu paznokci, utrzymywaniu właściwej higieny stóp, na unikaniu urazów i rezygnacji z noszenia zbyt ciasnych butów. Ze względu na to, że możliwe są również wrastające paznokcie u dziecka, rodzice muszą bardzo dbać o prawidłowe skracanie jego paznokci!

• Prawidłowe obcinanie paznokci – prosto, nie za krótko

Paznokci nie można obcinać zbyt krótko, powinny kończyć się na poziomie opuszki palca lub lekko wystawać. Ponadto trzeba je obcinać na prosto, nie wolno wycinać rogów. Po obcięciu należy brzegi paznokcia delikatnie wygładzić pilniczkiem.

• Dobór odpowiedniego obuwia

Rozmiar buta musi być odpowiednio dobrany – zarówno do długości, jak i szerokości stopy. Ponadto zaleca się też ograniczyć chodzenie na szpilkach i zakładać je tylko na specjalne okazje. Ewentualnie można wówczas profilaktycznie nakleić plaster na wrastające paznokcie.

• Higiena stóp i regularna pielęgnacja

Prawidłowa higiena i pielęgnacja stóp pozwala uniknąć takich problemów jak np. grzybica. Stopy należy codziennie myć i zawsze dokładnie osuszać – zwłaszcza między palcami. Zaleca się stosować kremy nawilżające i ochronne. Osoby z nadmierną potliwością stóp powinny używać specjalnych preparatów dedykowanych do walki z tym problemem.

Szczególną dokładnością w utrzymywaniu dobrej kondycji stóp muszą wykazywać się chorzy na cukrzycę i osoby z zaburzeniami krążenia.

• Kontrola grzybicy paznokci

W przypadku stwierdzenia grzybicy trzeba rozpocząć leczenie. Należy systematycznie stosować preparaty przeciwgrzybicze zalecone przez lekarza.

• Regularne wizyty u podologa

Osoby, które mają skłonność do wrastania paznokci lub są w grupie zagrożonej onychokryptozą, powinny regularnie chodzić do podologa, który profesjonalnie obetnie i opracuje płytkę paznokciową.

Jak wygląda wrastający paznokieć? Początkowo skóra wokół płytki jest zaczerwieniona i lekko obrzęknięta, z czasem jednak może się tam zgromadzić ropa, a także ziarnina. Zanim do tego dojdzie, można skorzystać z kilku domowych sposobów, a gdy one nie pomagają, nie należy zwlekać z wizytą u podologa.