Co na odciski? Sprawdzone sposoby
22.09.2025mgr farm. Katarzyna Borowiec
Wiele osób boryka się z bolesnymi odciskami. Ich główną przyczyną jest noszenie niewygodnych butów, które powodują długotrwały ucisk. Gdy powstanie już odcisk na stopie, jego usunięcie nie zawsze jest takie proste. Mało tego, czasem konieczna jest nawet pomoc podologa. Jak tworzą się odciski na stopach? Jak ich unikać i co zrobić, gdy już się pojawią?
Spis treści:
- Czym są odciski i dlaczego powstają?
- Rodzaje odcisków na stopach
- Apteczne środki na odciski
- Mechaniczne sposoby usuwania
- Domowe metody na odciski
- Profilaktyka powstawania odcisków
- Kiedy udać się do podologa?
Czym są odciski i dlaczego powstają?
Odciski określane są także jako nagniotki. Są to zgrubienia na skórze powstałe w wyniku długotrwałego ucisku lub tarcia. Odciski są formą hiperkeratozy. Do głównych objawów odcisków zalicza się ostry, przeszywający ból – głównie podczas stania i chodzenia, miejscowe zaczerwienienie, zrogowacenie i zgrubienie skóry.
Różnice między odciskami a modzelami
Stopy narażone są na różne zmiany. Nie tylko na odciski, ale i na modzele, z którymi często są mylone. Warto więc wytłumaczyć, czym różnią się odciski od modzeli.
modzele – są to zmiany skórne o owalnym kształcie, to obszar zrogowaciały o lekko żółtym lub szarawym odcieniu. Są większe i bardziej płaskie niż odciski. Nie posiadają rdzenia. Najczęściej nie powodują bólu. Modzele zwykle tworzą się na piętach i pod główkami kości śródstopia, ich przyczyną jest długotrwałe, ale niezbyt intensywne tarcie i nacisk na większe powierzchnie stopy
odciski – są to małe zgrubienia z wyraźnie widocznym stożkowatym korzeniem (jądrem, rdzeniem), wnika on w głąb skóry i uciska zakończenia nerwowe, co powoduje ból – zwłaszcza podczas chodzenia. Mają kształt okrągły, owalny lub klinowy. Odciski zwykle pojawiają się na palcach, między palcami, w wałach paznokciowych i innych miejscach ucisku buta. Ich przyczyną jest silne, punktowe tarcie lub ucisk
Mechanizm powstawania odcisków
Nagniotki na stopach powstają wskutek długotrwałego punktowego ucisku lub tarcia. Reakcją obronną skóry na działanie bodźca mechanicznego jest zwiększenie produkcji keratyny i wzmacnianie warstwy rogowej naskórka (hiperkeratoza). W wyniku nawarstwiania się komórek naskórka powstaje twarda, zgrubiała warstwa skóry. Z czasem poprzez uciskanie odcisku zaczyna się formować stożkowaty rdzeń, który rośnie w głąb skóry właściwej.
Czynniki sprzyjające odciskom
Głównym czynnikiem zwiększającym ryzyko pojawiania się odcisków jest niewygodne lub niedopasowane obuwie – ciasne, zbyt wąskie, zbyt luźne, zbyt twarde, a także buty na wysokim obcasie. Ponadto powstawaniu nagniotków sprzyjają:
wady stóp i postawy, np. płaskostopie, deformacje palców, koślawość stóp
nieprawidłowy chód
nadmierne obciążanie stóp, np. długie chodzenie i wielogodzinne stanie
wykonywanie ciężkiej pracy fizycznej
uprawianie sportu
Wspomnieć też trzeba, że pojawianiu się odcisków może sprzyjać, np. cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, zaburzenia krążenia, nadmierna suchość lub nadpotliwość skóry. Należy zauważyć, że skóra stóp jest bardziej podatna na rogowacenia, mimo to zrobić się może również odcisk na dłoni.
Rodzaje odcisków na stopach
Jest kilka rodzajów odcisków – główne z nich to odciski twarde i odciski miękkie. Oprócz wyglądu różnią się one także lokalizacją na stopie.
Twarde odciski (clavus durus)
Odciski twarde (clavus durus) są zwarte i twarde, są zbudowane z gęsto ułożonych setek warstw zrogowaciałego naskórka. Mają rdzeń wnikający w głąb skóry, co powoduje silny ból. Najczęściej twarde odciski pojawiają się na grzbietach palców (zwykle małego palca) oraz na podeszwach stóp.
Miękkie odciski (clavus mollis)
Odciski miękkie (clavus mollis) zazwyczaj tworzą się między palcami stóp – najczęściej między czwartym i piątym palcem. Są to zmiany o gładkiej, elastycznej i wilgotnej, miejscami czerwonej lub białawej powierzchni. Są miękkie i gąbczaste. Powstają wskutek stałego ucisku lub tarcia w przestrzeni międzypalcowej, głównie jest to związane z noszeniem niedopasowanego lub zbyt ciasnego obuwia.
Lokalizacja i charakterystyka
Odciski na stopach mogą pojawiać się właściwie na całej ich powierzchni, choć są też miejsca bardziej na to narażone:
przestrzenie między palcami – odciski w tych miejscach są typowe dla osób, które noszą wąskie lub za ciasne buty, dochodzi wówczas do ściskania palców i ich ocierania się o siebie, są to zwykle odciski miękkie
na podeszwie stopy, nad głowami kości śródstopia, na opuszkach palców, na piętach – są to częste lokalizacje odcisków twardych, jak również modzeli
Dodatkowo nagniotki na stopach tworzą się na stawach palców, w wałach paznokciowych, a nawet pod paznokciem. Czasem też może pojawiać się odcisk na dłoni, przypadłość ta dotyczy głównie osób wykonujących pracę manualną związaną ze stałym uciskiem, np. mechaników, gitarzystów lub tenisistów.
Apteczne środki na odciski
Trzeba podkreślić, że z czasem ból związany z obecnością nagniotków może wymuszać zmianę sposobu stawiania stóp, co skutkuje obciążaniem innych stref i ryzykiem pojawienia się na nich kolejnych odcisków. Z tego powodu tak ważne jest, aby jak najszybciej pozbyć się tych bolesnych zgrubień!
Jak usunąć odcisk? Dobre efekty mogą przynieść dostępne w aptekach preparaty na odciski na stopach. Działają one na bazie m.in. kwasów lub mocznika. Mogą mieć postać płynów, kremów, maści lub plastrów.
Plastry z kwasem salicylowym
Co na odciski? Jednym z najpopularniejszych produktów tego typu są plastry na odcisk z kwasem salicylowym. Działają one dwojako. Po pierwsze zmniejszają ucisk na nagniotek i chronią go przed otarciami. Po drugie przyspieszają jego usunięcie poprzez jego zmiękczenie. Kwas salicylowy zapewnia skuteczne działanie złuszczające. Czy warto stosować plastry na odciski z korzeniem? Tak, kuracja plastrami z kwasem salicylowym będzie skuteczna także w przypadku twardych odcisków z rdzeniem.
Płyny i krople keratolityczne
Płyn na odciski to inna postać dostępnych preparatów, które można stosować do usuwania nagniotków. Najczęściej zawierają one kwas salicylowy lub mieszankę kwasu salicylowego i kwasu mlekowego. Aplikuje się je miejscowo na zmianę. Należy pamiętać, że preparat na odciski z korzeniem wymaga regularnego stosowania – trzeba go nakładać codziennie do momentu usunięcia zmiany.
Kremy i maści zmiękczające
Wspomagająco zaleca się stosować również krem lub maść na odciski z mocznikiem lub mocznikiem i kwasem salicylowym, czasem także kwasem glikolowym i innymi kwasami AHA. Mocznik działa nawilżająco i zmiękczająco, a w wyższym stężeniu wykazuje właściwości keratolityczne (złuszczające).
Mechaniczne sposoby usuwania
Stosowanie kwasów lub mocznika wydaje się bezpieczniejszym sposobem niż metody mechaniczne, niesie mniejsze ryzyko podrażnień i uszkodzeń skóry. Przy zachowaniu odpowiedniej ostrożności można jednak spróbować usuwać odcisk na stopie pumeksem lub tarką do pięt. Istotne jest to, aby przed użyciem jakiegokolwiek narzędzia wymoczyć stopy.
Pilniki i pumeks do stóp
Po zmiękczeniu skóry stóp można delikatnie ścierać zrogowaciały naskórek pumeksem lub pilnikiem. Trzeba jednak uważać, aby nie spowodować uszkodzenia skóry. Może wówczas dojść do rozwoju infekcji.
Skrobaki i gilotyny podologiczne
Alternatywą dla pilników i pumeksów są skrobaki i ścinacze (gilotyny). W odróżnieniu od tych pierwszych są jednak nieco trudniejsze w obsłudze i łatwiej zrobić sobie nimi krzywdę. Nie mając doświadczenia ze ścinaniem zrogowaciałego naskórka za pomocą takich narzędzi, lepiej ich unikać.
Bezpieczne techniki usuwania
Nawet najlepsza maść na odciski nie usunie ich po jednej aplikacji, tak samo jest z usuwaniem ich za pomocą metod mechanicznych. Trzeba się uzbroić w cierpliwość i pod żadnym pozorem nie należy przyspieszać tego procesu.
Ścierając odcisk na palcu lub innej części stopy pilnikiem, należy robić to delikatnie. Nie można trzeć zbyt mocno i usuwać za dużej ilości skóry, może dojść do podrażnienia i krwawienia. Zrogowaciały naskórek należy zdejmować stopniowo.
Jeśli stosowany jest preparat na odciski z kwasem, to należy aplikować go punktowo na zmianę, uważając, aby nie nakładać go na zdrową skórę. Zawsze przed jego użyciem należy zapoznać się z zaleceniami producenta.
Domowe metody na odciski
Jak odpowiednio zmiękczyć stopy? Najlepsze na to będą babcine sposoby na odciski, czyli kąpiele wykorzystujące m.in. składniki powszechnie dostępne w każdej kuchni.
Kąpiele zmiękczające stopy
Jedną z najprostszych metod jest moczenie stóp w ciepłej wodzie z dodatkiem soli kuchennej. Zamiast zwykłej soli można użyć sól Epsom lub specjalną sól do stóp. Kąpiel zmiękczającą można wzbogacić o napary ziołowe lub olejki eteryczne, np. z rozmarynu i drzewa herbacianego. Do moczenia można też używać roztworu octu jabłkowego. Stopy zaleca się moczyć przez około 15-20 minut.
Naturalne środki keratolityczne
Do złuszczania zrogowaciałego naskórka można użyć samodzielnie przygotowanego peelingu z oleju roślinnego oraz soli morskiej lub cukru. Sprawdzi się również peeling z płatków owsianych.
Okłady i kompresy
Miejscowo na odciski na stopach można nakładać okłady, np. z czosnku. Wystarczy zgnieść ząbek czosnku i wymieszać z kilkoma kroplami oliwy, nanieść na zmianę i zabezpieczyć gazą. Zawarte w czosnku substancje pomagają zmiękczyć odcisk.
Kompres zmiękczający można zrobić też z aspiryny, która zawiera kwas salicylowy. Kilka tabletek należy rozgnieść i dodać odrobinę wody, aby uzyskać gęstą papkę. Należy nią posmarować odcisk i pozostawić na około 15 minut.
Profilaktyka powstawania odcisków
Bolący odcisk nie musi być problemem, wystarczy zadbać o profilaktykę. Kluczowe jest oczywiście noszenie wygodnego obuwia, ewentualnie specjalnych ochraniaczy i wkładek, ale to nie wszystko, co trzeba robić. Ze względu na to, że czynnikiem sprzyjającym jest otyłość, warto zmniejszyć masę ciała.
Odpowiedni dobór obuwia
Buty nie powinny być za ciasne lub za luźne. Muszą być zarówno w odpowiednim rozmiarze, jak i być dopasowane do kształtu stopy. Niewskazane są buty o wąskich czubkach, które mocno ściskają palce, zwłaszcza gdy są to buty na wysokim obcasie.
Wkładki ortopedyczne i ochraniacze
Dobrym rozwiązaniem dla osób, które są szczególnie podatne na powstawanie odcisków, mogą być wkładki ortopedyczne, które pozwalają na równomierne rozłożenie ciężaru ciała i zapewniają dodatkową amortyzację. Dla kobiet noszących buty na wysokim obcasie polecane są specjalne żelowe wkładki.
Rekomendowane są też różnego rodzaju ochraniacze i separatory na palce, które mogą zapobiegać powstawaniu odcisków między palcami oraz plastry hydrokoloidowe i plastry żelowe na odciski chroniące newralgiczne miejsca przed uciskiem.
Higiena i pielęgnacja stóp
Nie można zapominać, że podstawą zdrowia stóp jest utrzymywanie higieny i ich odpowiednia pielęgnacja. Skórę stóp należy dokładnie oczyszczać i osuszać. Warto regularnie złuszczać naskórek, np. stosując kremy z wysokim stężeniem mocznika lub skarpety złuszczające. Zaleca się również stosować kosmetyki do pielęgnacji stóp o działaniu nawilżającym, natłuszczającym i ochronnym.
Kiedy udać się do podologa?
Często można sobie poradzić z odciskami samodzielnie, ale czasem trzeba skorzystać z pomocy podologa, czyli specjalisty zajmującego się problemami zdrowotnymi dotyczącymi stóp. Zazwyczaj jest to potrzebne, gdy pojawił się uporczywy odcisk na stopie z korzeniem, wtedy domowe sposoby na odciski mogą nie być wystarczające.
Uporczywe i bolesne odciski
Twardy, gruby, bardzo bolący odcisk, który ma głęboko zakorzeniony rdzeń, wymaga interwencji podologicznej – zwłaszcza gdy utrudnia on normalne funkcjonowanie. Dodatkowo trzeba się zgłosić do specjalisty, gdy odciski na stopie są nawracającym problemem.
Powikłania u diabetyków
Osoby chore na cukrzycę muszą bardzo dbać o swoje stopy, są bowiem narażone na liczne powikłania. Odciski i zrogowacenia mogą ulegać podrażnieniu, wokół nagniotka może się szybko rozwinąć stan zapalny, jak również może dojść do zakażeń i owrzodzeń. Diabetycy powinni wszelkie niepokojące zmiany na stopach konsultować z lekarzem, tym bardziej, że dostępne bez recepty leki na odciski lub plastry na odciski z kwasem salicylowym często nie są przeznaczone dla cukrzyków.
Profesjonalne zabiegi podologiczne
Podolog ma do dyspozycji profesjonalne narzędzia takie jak frezarka, dłuto, skalpel i laser. Z ich pomocą jest w stanie w bezbolesny sposób usuwać nagniotki. Alternatywą przy niewielkich odciskach jest też krioterapia, czyli wymrażanie nagniotków ciekłym azotem. Jeśli chodzi o bardzo głęboki odcisk na stopie z korzeniem, to gdy zawodzą metody mechaniczne lub laseroterapia, konieczne może być chirurgiczne wycięcie odcisku.
Nagniotki to częsty problem, którego nie można bagatelizować. Można mu jednak zapobiegać. Wystarczy odpowiednio dobierać rozmiar i kształt obuwia. Należy też pielęgnować skórę stóp, złuszczać martwy naskórek oraz zapewniać długotrwałe nawilżenie oraz natłuszczenie.
