Flegma w gardle bez kataru – co może ją powodować?
05.11.2025mgr farm. Jarosław Buczarski
Flegma w gardle bez kataru to problem wielu osób. Jej obecność oraz potrzeba ciągłego odchrząkania może być chwilowa, może też utrzymywać się dłużej, negatywnie wpływając na codzienny komfort. Skąd się bierze uczucie śluzu w gardle? Jakie są najczęstsze przyczyny tego objawu? W jaki sposób można się go pozbyć?
Spis treści:
- Czym jest flegma i dlaczego powstaje w gardle?
- Główne przyczyny flegmy bez kataru
- Inne możliwe przyczyny wydzieliny
- Rodzaje flegmy i ich znaczenie diagnostyczne
- Wpływ stylu życia na powstawanie flegmy
- Leczenie i usuwanie flegmy z gardła
- Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Czym jest flegma i dlaczego powstaje w gardle?
Flegma (śluz, plwocina) to nic innego jak wydzielina, która jest produkowana przez drogi oddechowe. Choć zwykle flegma kojarzy się z infekcją lub innym stanem chorobowym, to tak naprawdę jest to substancja, która odgrywa ważną rolę.
Pełni funkcję ochronną i nawilżającą, jest barierą zabezpieczającą śluzówkę gardła i dróg oddechowych przed drażniącymi substancjami, zanieczyszczeniami, pyłkami oraz chorobotwórczymi drobnoustrojami. W przebiegu stanów zapalnych lub w przypadku podrażnienia gardła śluzówka zwiększa produkcję flegmy – jest to reakcja obronna organizmu.
Główne przyczyny flegmy bez kataru
Produkcja śluzu jest zwiększona nie tylko podczas infekcji bakteryjnych lub wirusowych, które mogą przebiegać z katarem lub bez kataru. Jest wiele czynników, które sprzyjają gromadzeniu się wydzieliny śluzowej w gardle. W zależności od czynnika wywołującego śluz może zawierać m.in. krew, ropę lub resztki pokarmowe.
Przewlekła flegma w gardle to przypadłość, która występuje niezależnie od wieku. Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych przyczyny są podobne, choć warto zwrócić uwagę, że u najmłodszych dochodzą też dodatkowe czynniki.
Flegma w gardle bez kataru u niemowlaka to częsty objaw sapki niemowlęcej, czyli utrudnionego oddychania przez nos. Zwykle sapka wynika m.in. z niedojrzałości układu oddechowego. Ponadto flegma w gardle bez kataru u dziecka może być konsekwencją przerośniętych migdałków. Jakie mogą być jeszcze przyczyny flegmy w gardle bez kataru?
Choroby alergiczne i astma oskrzelowa
Ciągła flegma w gardle może mieć podłoże alergiczne. Bardzo często zaleganie flegmy w gardle i odkrztuszanie śluzu towarzyszą alergiom wziewnym, które wywołują stan zapalny śluzówki nosa i gardła. Warto przypomnieć, że uczulenie nie zawsze przebiega z katarem, mimo to pojawia się śluz spływający po gardle. Duża ilość flegmy w drogach oddechowych gromadzi się też u chorych na astmę oskrzelową.
Refluks żołądkowo-przełykowy
U wielu osób uczucie śluzu w gardle to jeden z objawów związanych z refluksem żołądkowo-przełykowym. W przebiegu tej choroby dochodzi do cofania się treści żołądkowej do przełyku. Kwas żołądkowy podrażnia śluzówkę gardła, co nasila produkcję flegmy oraz wywołuje uczucie jej zalegania.
Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych
Jednym z częstych powodów, skąd się bierze flegma w gardle bez kataru, jest spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Dzieje się tak głównie u osób cierpiących na przewlekłe zapalenie zatok. Gromadząca się w zatokach wydzielina zaczyna spływać po gardle, co drażni śluzówkę i wywołuje odruch chrząkania i odkrztuszanie śluzu.
Śluz spływający po gardle może także wskazywać na niedrożność nosa spowodowaną np. skrzywioną przegrodą nosową lub polipami.
Inne możliwe przyczyny wydzieliny
Jako przyczyny flegmy w gardle bez kataru można wymienić znacznie więcej czynników. Część z nich bezpośrednio jest związana z podrażnieniem śluzówki gardła, ale nie wszystkie. W tym miejscu należy wspomnieć o guli w gardle. Globus histericus to uczucie zalegania flegmy w gardle, które wywoływane jest przez silny stres, lęk i nerwicę.
Zaburzenia hormonalne i leki
Flegma bez innych objawów infekcyjnych może wynikać z zaburzeń hormonalnych. Taka przypadłość czasem doskwiera osobom chorującym na choroby tarczycy, np. chorobę Hashimoto, niedoczynność tarczycy, wole. Przy zaburzeniach pracy gruczołu tarczowego może dochodzić do obrzęku i ucisku, przez co pojawia się śluz w gardle bez kataru.
Należy dodać, że czasem podrażnienie śluzówki i nadprodukcja flegmy jest skutkiem ubocznym stosowanych leków, np. wziewnych sterydów.
Czynniki środowiskowe i zawodowe
Zwiększenie produkcji śluzu stanowi reakcję obronną na ekspozycję na dym papierosowy, suche i klimatyzowane powietrze, zanieczyszczenia powietrza, smog oraz substancje drażniące w zakładach pracy.
Choroby układu oddechowego
Z problemem gromadzącej się w drogach oddechowych flegmy zmagają się chorzy na chroniczne choroby układu oddechowego, np. mukowiscydozę lub przewlekłą obturacyjną chorobę płuc.
Rodzaje flegmy i ich znaczenie diagnostyczne
Flegma w normalnych warunkach zwykle jest przezroczysta lub lekko biaława. W przypadku jej nadmiernej ilości może się zmienić jej konsystencja i kolor. Jej wygląd może wiele powiedzieć na temat przyczyny, jak doprowadziła do jej nadprodukcji.
Przezroczysta i biała wydzielina
Jeśli flegma jest przezroczysta lub biała to zazwyczaj nie zwiastuje poważniejszych problemów. Może być związana z jakimś łagodnym stanem lub alergią. Rzadziej nadmierna ilość wydzieliny w tym kolorze oznacza infekcję wirusową.
Żółta i zielona flegma
Nieco bardziej kolorowa flegma, np. żółta lub zielona powinna wzbudzić niepokój. Może być objawem infekcji wirusowej (np. oskrzeli lub zatok) lub poważniejszej infekcji o podłożu bakteryjnym – zwłaszcza gdy ma ona nieprzyjemny zapach. Natomiast brązowa lub czarna flegma pojawia się u osób, które palą papierosy lub pracują w zanieczyszczonym środowisku, np. w kopalni.
Flegma z domieszką krwi
Gdy wydzielina jest różowa lub czerwona, wskazywać to może na obecność w niej krwi. Zwykle pojawia się ona w plwocinie, gdy podczas nasilonego kaszlu pęka drobne naczynko krwionośne. Jednakże może być ona objawem poważnych chorób, dlatego należy się zgłosić do lekarza, jeśli zostanie zauważona krew we flegmie.
Dodatkowo warto wspomnieć o konsystencji śluzu. Gęsta i lepka wydzielina może występować w przebiegu przewlekłego zapalenia oskrzeli lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Widoczne we flegmie grudki i czopy mogą oznaczać mukowiscydozę lub grzybicę płuc. Zaś resztki pokarmu świadczą np. o refluksie żołądkowo-przełykowym.
Wpływ stylu życia na powstawanie flegmy
U niektórych osób utrzymująca się flegma bez innych objawów może być efektem niezdrowego, niehigienicznego trybu życia.
Palenie tytoniu i bierne palenie
Czynne i bierne palenie bardzo szkodliwie wpływa na cały organizm, przyczynia się też do nadprodukcji flegmy. Co więcej, dym uszkadza nabłonek rzęskowy dróg oddechowych, którego zadaniem jest ich oczyszczanie. Ponadto substancje toksyczne znajdujące się w dymie papierosowym pobudzają rozrost gruczołów śluzowych, które produkują więcej gęstej wydzieliny.
Z powodu uszkodzonego nabłonka rzęskowego flegma nie jest usuwana, zaczyna się więc gromadzić. W konsekwencji pojawia się uciążliwy kaszel palacza. Zmienia się również kolor śluzu, staje się brązowo-czarny. Nie tylko czynne palenie sprzyja zaleganiu flegmy. Także wdychanie dymu papierosowego wydychanego przez innych szkodliwie działa na układ oddechowy.
Suchość powietrza i klimatyzacja
Podczas ekspozycji na suche, klimatyzowane powietrze dochodzi do przesuszenia śluzówek nosa i gardła, co upośledza ich funkcje oczyszczania. Jednocześnie, aby nawilżyć śluzówki, organizm nasila produkcję śluzu, który zaczyna zalegać w gardle. Należy też dodać, że przesuszone śluzówki są bardziej podatne na ataki wirusów i bakterii, więc zwiększa się ryzyko infekcji, w przebiegu których również rośnie ilość flegmy.
Dieta i nawodnienie organizmu
Do zwiększenia produkcji wydzieliny dochodzi, gdy w diecie znajduje się dużo produktów śluzogennych. Tak działa między innymi nabiał, biała mąka, biały cukier, wysokoprzetworzona żywność, czerwone mięso. Ponadto niedostateczne nawodnienie organizmu powoduje, że flegma jest gęstsza i trudniejsza do odkrztuszenia.
Leczenie i usuwanie flegmy z gardła
Jeśli zostaną rozpoznane przyczyny flegmy w gardle bez kataru, wówczas można wprowadzić odpowiednie leczenie, które pomoże zmniejszyć jej ilość i przyspieszy jej usuwanie. Zazwyczaj wskazane jest stosowanie różnego rodzaju leków, choć dobre efekty mogą przynieść również domowe sposoby na rozrzedzenie śluzu, w tym inhalacja i płukanki.
Preparaty farmaceutyczne wykrztuśne
Przy dużej ilości zalegającej flegmy można sięgnąć po leki mukolityczne, syropy wykrztuśne i tabletki na gardło. Rekomendowane są preparaty np. z acetylocysteiną, karbocysteiną, ambroksolem, bromoheksyną, gwajafenezyną.
W aptece można również dostać syropy na kaszel na bazie ziołowych ekstraktów, np. z tymianku, podbiału, bluszczu, porostu islandzkiego lub tabletki na gardło z ekstraktami i olejkami eterycznymi wzbogaconymi m.in. o miód i propolis. Polecane są też zioła do picia – oprócz tymianku sprawdzi się szałwia, rumianek, a także napar z imbiru.
Wskazane są również leki do leczenia schorzeń pierwotnych, które wpływają na nasilenie produkcji flegmy. Osoby, które mają problem z refluksem żołądkowo-przełykowym, powinny stosować leki na zgagę, a alergicy – leki przeciwhistaminowe. W przypadku infekcji bakteryjnych konieczne może być podanie antybiotyków.
Płukanki i inhalacje
Aby rozrzedzić flegmę i przyspieszyć jej usuwanie, wskazane są proste płukanki oraz inhalacje. Gardło warto płukać roztworem soli kuchennej lub naparem z rumianku bądź szałwii. Do oczyszczenia zatok wskazane są wody morskie w sprayu lub irygacja zatok roztworem soli fizjologicznej.
Osoby, które mają przewlekły kaszel z flegmą, powinny zainwestować w dobry nebulizator, aby móc regularnie przeprowadzać inhalacje solą fizjologiczną. Warto wiedzieć, że inhalacje można też robić bez tego urządzenia. Wystarczy do miseczki z gorącą wodą wlać kilka kropel olejku eterycznego, np. majerankowego, tymiankowego, eukaliptusowego i wdychać opary.
Domowe sposoby na rozrzedzenie śluzu
Podstawą jest prawidłowe nawodnienie organizmu – należy pić głównie wodę, a także ziołowe napary, herbatę z cytryną i miodem, napar z imbiru. Przy większej ilości flegmy lepszy efekt można osiągnąć, pijąc ciepłe napoje. Należy unikać alkoholu i nadmiernej ilości kofeiny.
Wyżej opisane inhalacje dobrze nawilżają błonę śluzową dróg oddechowych, ale warto w tym celu zrobić coś więcej. Zaleca się kupić nawilżacz powietrza, aby utrzymywać odpowiednią wilgotność powietrza w mieszkaniu. Ewentualnie można po prostu często wietrzyć pomieszczenia.
Osoby, u których flegma w gardle bez kataru i kaszlu, jest wywoływana przez refluks żołądkowo-przełykowy, powinny szczególnie dbać o dietę. Powinny unikać smażonych, tłustych, ciężkich potraw, ostrych przypraw, słodyczy, gazowanych napojów i innych produktów wywołujących zgagę.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Po pierwsze do lekarza trzeba się zgłosić, gdy we flegmie widoczna jest krew, zwłaszcza gdy towarzyszy temu gorączka, silny ból i duszności. Mogą to być objawy wymagające rozpoczęcia antybiotykoterapii lub innego specjalistycznego leczenia. Ponadto konsultacja może być potrzebna, gdy wydzielina jest gęsta i utrudnia oddychanie, gdy flegma zalega w gardle od dłuższego czasu i stosowane dotychczas metody nie działają.
Na wizytę należy się zgłosić, gdy przewlekły kaszel z flegmą współwystępuje z objawami typowymi dla refluksu, lekarz zleci wówczas odpowiednie leki na żołądek. Specjalistę trzeba też odwiedzić, jeśli dolegliwości wskazują na alergię.
Co oznacza flegma w gardle bez kataru? Najczęściej jest ona objawem infekcji i chorób układu oddechowego, choć może również towarzyszyć refluksowi żołądkowo-przełykowemu lub zaburzeniom hormonalnym. Przewlekła flegma w gardle zazwyczaj jest typową przypadłością palaczy. Jak pozbyć się ciągłej konieczności odkrztuszania? Należy wyeliminować przyczyny nadmiaru flegmy, a także dbać o nawilżenie śluzówek oraz nawodnienie organizmu.
