Jakie objawy daje uczulenie na lateks i jak walczyć z alergią?

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Uczulenie na lateks jest dość często występującym rodzajem alergii. Może przybierać różne postaci, np. kontaktowego zapalenia skóry lub alergii IgE-zależnej. Należy też powiedzieć, że możliwe są reakcje krzyżowe z popularnymi owocami. W jaki sposób może objawiać się uczulenie na lateks? Jakich produktów należy unikać, aby zapobiegać występowaniu reakcji alergicznej?

Spis treści:

• Czym jest alergia na lateks?
• Objawy uczulenia na lateks
• Kto jest najbardziej narażony na alergię na lateks?
• Alergia krzyżowa z lateksem – syndrom lateks-owoc
• Gdzie lateks się ukrywa? Produkty zawierające lateks
• Diagnostyka alergii na lateks
• Jak leczyć alergię na lateks?
• Jak żyć z alergią na lateks?

Czym jest alergia na lateks?

Alergia na lateks jest reakcją organizmu na alergeny zawarte w lateksie. Lateks jest alergenem zarówno kontaktowym, jak i wziewnym. Objawy uczulenia mogą wywoływać zawarte w nim substancje alergizujące – białka oraz niektóre dodatki jak przyspieszacze wulkanizacji i przeciwutleniacze.

Czym jest lateks naturalny i gdzie występuje?

Lateks zwany też mleczkiem kauczukowym jest produktem pochodzenia roślinnego pozyskiwanym z kauczukowca brazylijskiego (Hevea brasiliensis). W procesie obróbki dodawane są do niego różne substancje chemiczne, np. przeciwutleniacze, przyspieszacze wulkanizacji, barwniki.

Lateks ma unikalne właściwości, m.in. wysoką elastyczność i odporność na odkształcenia, dlatego jest wykorzystywany do produkcji gumy. Na co dzień jesteśmy otoczeni produktami zawierającymi lateks, znajdziemy go np. w gumkach do włosów, prezerwatywach, obuwiu, rękawiczkach ochronnych, kablach, materacach.

Rodzaje reakcji na lateks – alergia IgE-zależna i kontaktowe zapalenie skóry

Alergia na lateks może mieć różne rodzaje. Najczęstszym z nich jest kontaktowe zapalenie skóry. Od razu trzeba powiedzieć, że nie jest to typowa reakcja alergiczna, gdyż w jej wystąpieniu nie uczestniczy układ odpornościowy. Jej objawy pojawiają się w wyniku podrażnienia skóry po kontakcie z lateksem. Głównie objawia się suchością, zaczerwienieniem, swędzeniem i łuszczeniem skóry.

Możliwa jest także alergia kontaktowa na lateks (alergiczne kontaktowe zapalenie skóry), która jest związana z reakcją układu odpornościowego na zawarte w lateksie związki chemiczne. Jest to reakcja typu późnego, jej objawy pojawiają się po 24-48 godzinach po kontakcie z lateksem. Zazwyczaj na skórze obserwuje się zaczerwienienie, wypryski i sączące pęcherze, którym towarzyszy silny świąd.

Najsilniejsza i najniebezpieczniejsza jest alergia na białka znajdujące się w naturalnym kauczuku. Jest to typ reakcji natychmiastowej – rozwija się w ciągu kilku lub kilkunastu minut. Może się objawiać miejscowymi zmianami skórnym, kichaniem, łzawieniem oczu i skurczem oskrzeli. Reakcja alergiczna na lateks może też mieć postać wstrząsu anafilaktycznego.

Jak często występuje alergia na lateks?

Szacuje się, że alergia na lateks dotyka około 1-6% populacji, przy czym w niektórych grupach odsetek chorych jest znacznie wyższy, np. dużo częściej występuje alergia na lateks u dorosłych pracujących w służbie zdrowia.

Objawy uczulenia na lateks

Spektrum objawów, jakie może wywołać alergia na lateks, jest bardzo szerokie – od łagodnych po zagrażające życiu. Jak wygląda uczulenie na lateks?

Objawy skórne – wysypka, swędzenie, pokrzywka

Łagodne objawy skórne to głównie zaczerwienienie, suchość, łuszczenie i pieczenie. Dodatkowo mogą pojawiać się pęcherze i wypryski w miejscu kontaktu z lateksem, np. u osób stosujących prezerwatywy lateksowe widoczna jest wysypka po lateksie na narządach płciowych.

Najczęściej można zaobserwować uczulenie na lateks na dłoniach, skóra na nich jest sucha i popękana. W tym miejscu warto poruszyć kwestię uczulenie na lateks a grzybica. W wyniku uszkodzonej bariery ochronnej skóra jest bardziej narażona na infekcje grzybicze. Ponadto objawy alergii na lateks mogą przypominać grzybicę, co opóźnia prawidłową diagnozę i leczenie.

Objawy ze strony oczu i nosa – łzawienie, kichanie, katar

Objawy uczulenia na lateks pojawiają się też wskutek wdychania cząsteczek lateksu. Występują wtedy objawy typowe dla alergii wziewnych jak kichanie i katar, a także zaczerwienienie, pieczenie i łzawienie oczu.

Objawy ze strony układu oddechowego – kaszel, duszność, świszczący oddech

Alergia na lateks objawia się nie tylko kichaniem, ale i kaszlem, drapaniem w gardle, świszczącym oddechem oraz dusznościami.

Objawy ze strony układu pokarmowego

Dolegliwości pokarmowe zazwyczaj pojawiają się w przypadku zespołu lateks-owoce. Mogą to być nudności i wymioty, biegunka i skurczowy ból brzucha.

Obrzęk naczynioruchowy – obrzęk warg, języka i gardła

Możliwe jest wystąpienie obrzęku naczynioruchowego, czyli nagłego obrzęku skóry, tkanki podskórnej i błon śluzowych. Zazwyczaj dotyczy on warg, języka, gardła, powiek, rąk lub narządów płciowych.

Anafilaksja – najgroźniejsza reakcja na lateks

Wstrząs anafilaktyczny jest najgroźniejszą reakcją na lateks, wymaga natychmiastowej pomocy, gdyż jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. O anafilaksji świadczy m.in. obrzęk warg, języka i gardła, który utrudnia oddychanie i połykanie, przyspieszone bicie serca, sinica, nagły spadek ciśnienia krwi, zawroty głowy i utrata przytomności.

Objawy opóźnione – kontaktowe zapalenie skóry

Po wielu godzinach po kontakcie z produktem zawierającym lateks pojawia się rumień i świąd, pieczenie, suchość i łuszczenie się skóry. Czasem też występuje obrzęk, grudki i pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym. Z czasem skóra może ulec zgrubieniu i stwardnieniu.

Kto jest najbardziej narażony na alergię na lateks?

Największe ryzyko alergii na lateks występuje u osób, które mają z nim częstszy lub przedłużony kontakt. Czynnikiem ryzyka są również inne choroby alergiczne i atopowe.

Pracownicy służby zdrowia – grupa wysokiego ryzyka

Lateks znajduje się w wielu wyrobach i sprzętach używanych w placówkach zdrowia, stąd też szczególne ryzyko alergii na lateks występuje u pracowników służby zdrowia – lekarzy, pielęgniarek, pracowników laboratoriów medycznych. Alergia na lateks w pracy wymaga dostosowania warunków, np. wprowadzenia produktów bezlateksowych.

Osoby wielokrotnie operowane – zwłaszcza dzieci z rozszczepem kręgosłupa

Nie tylko pracownicy szpitali, ale i pacjenci – głównie Ci poddawani wielokrotnym operacjom i przewlekle cewnikowani – są bardziej narażeni na uczulenie na lateks. Szczególną grupą są dzieci z rozszczepem kręgosłupa i z wadami rozwojowymi układu moczowego – szacuje się, że aż 60% dzieci z tej grupy ma alergię na lateks.

Pracownicy przemysłu gumowego

Ryzyko występowania reakcji na lateks jest zwiększone u osób pracujących w przemyśle gumowym. Wspomnieć też trzeba o innych zawodach, w których pracownicy mogą mieć kontakt z produktami lateksowymi (głównie rękawiczkami), np. o fryzjerach, kosmetyczkach, osobach sprzątających, pracownikach gastronomii.

Osoby z innymi alergiami i atopią

Istotnym czynnikiem ryzyka są istniejące alergie, np. pokarmowe, katar sienny i atopie jak np. egzema (w tym atopowe zapalenie skóry) oraz astma.

Alergia na lateks u dzieci

Alergia na lateks u dzieci stosunkowo rzadko występuje u zdrowych maluchów. Zazwyczaj dotyczy dzieci często operowanych i hospitalizowanych, chorych na atopowe zapalenie skóry lub mających inne alergie.

Alergia krzyżowa z lateksem – syndrom lateks-owoc

Zespół lateksowo-owocowy jest bardzo częsty u osób z uczuleniem na lateks – występuje u 30-50% z nich. Jak wiadomo, białka alergizujące mogą mieć podobną strukturę. Ma to też miejsce w przypadku białek lateksu i białek występujących w niektórych owocach i warzywach.

Ze względu na to podobieństwo układ odpornościowy myli białka występujące np. w bananie z białkami lateksu, co wywołuje reakcję alergiczną.

Alergia krzyżowa na lateks objawia się zwykle zespołem alergii jamy ustnej, czyli pieczeniem, mrowieniem, świądem i obrzękiem warg, języka lub gardła. Ponadto można zaobserwować pokrzywkę, bóle brzucha, nudności, wymioty i biegunkę. W rzadkich przypadkach możliwa jest anafilaksja.

Kiwi, banan, awokado – najczęstsze reakcje krzyżowe

Najczęściej u osób z uczuleniem na lateks reakcje krzyżowe występują po spożyciu banana, kiwi oraz awokado.

Inne owoce i warzywa reagujące z lateksem

Z lateksem reagują też takie owoce i warzywa jak mango, marakuja, granat, melon, papaja, brzoskwinie, figa, pomidory, seler, ziemniaki, a także kasztany jadalne i gryka.

Jak sprawdzić, czy mamy alergię krzyżową?

W przypadku podejrzenia reakcji krzyżowych należy się zgłosić do alergologa. Konieczne jest przeprowadzenie testów na alergie, szczególnie istotne są badania molekularne, które pozwalają zidentyfikować przeciwciała przeciwko konkretnym białkom. Można w ten sposób sprawdzić, z jakimi białkami krzyżują białka lateksu, które nas uczulają.

Gdzie lateks się ukrywa? Produkty zawierające lateks

Można powiedzieć, że lateks jest wszechobecny, każdego dnia stykamy się z produktami, które zawierają ten składnik.

Wyroby medyczne i dentystyczne

Dużą grupę stanowią wyroby medyczne i dentystyczne, m.in. kaniule, rurki, pessary ginekologiczne, dreny, urządzenia do infuzji, dreny, bandaże i opaski uciskowe, maski do inhalacji, no i oczywiście rękawiczki lateksowe diagnostyczne.

Produkty codziennego użytku – rękawiczki, balony, gumki

Lateks w produktach codziennego użytku to duży problem dla osób uczulonych. Jest on m.in. w gumkach do włosów, gumowych rękawicach do sprzątania, balonach, kablach, etui na telefon, smoczkach dla dzieci, prezerwatywach, materacach.

Odzież i obuwie zawierające lateks

Należ wiedzieć, że lateks można znaleźć w ramiączkach biustonosza, paskach, w obuwiu oraz w odzieży ochronnej.

Zabawki i artykuły szkolne

Trzeba też zwrócić uwagę, że źródłem lateksu są artykuły szkolne jak np. gumki do ścierania, a także różne zabawki, np. zabawki do kąpieli i do pływania.

Jak czytać etykiety i unikać lateksu?

Lateks jest popularnym alergenem, więc na opakowaniu powinna się znaleźć informacja, że dany produkt go zawiera. Jednocześnie można się też spotkać z informacjami, że produkt jest wolny od lateksu, właśnie takie produkty należy wybierać.

Diagnostyka alergii na lateks

Jak wygląda diagnostyka alergii na lateks? Zasadniczo przebiega ona podobnie w przypadku wszystkich alergii.

Wywiad lekarski i historia narażenia

Na pierwszej wizycie lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad – dopytuje m.in. o okoliczności, w jakich występują objawy, a także o stopień narażenia na kontakt z lateksem. Istotne są informacje na temat ewentualnych reakcji krzyżowych oraz istnienia innych alergii lub atopowego zapalenia skóry.

Testy skórne (prick test i patch test)

Jak sprawdzić uczulenie na lateks? Standardowo przeprowadza się testy skórne. Punktowe testy skórne (prick test) to badanie polegające na naniesieniu na skórę przedramienia kropli roztworu alergenu i nakłuciu skóry małym lancetem. Wynik odczytuje się w ciągu 15-20 minut. Test jest wskazany do wykrywania alergii natychmiastowych, czyli IgE-zależnych.

Testy płatkowe (patch test) stosuje się w diagnostyce alergii kontaktowych, czyli opóźnionych. Specjalnie przygotowane plastry z alergenami nakleja się na plecy. Po 48 godzinach pacjent zgłasza się na pierwsze odczytanie wyników, następnie przychodzi drugi raz po 72-96 godzinach.

Badanie swoistych IgE we krwi

Ponadto w diagnostyce alergii na lateks oznacza się poziom swoistych przeciwciał IgE we krwi.

Próba prowokacji – kiedy i czy jest konieczna?

Gdy przeprowadzone testy nie pozostawiają wątpliwości, nie wykonuje się próby prowokacji. W przypadku, gdy pojawiają się jakiekolwiek nieścisłości, lekarz może zlecić próbę prowokacji w warunkach kontrolowanych.

Do jakiego lekarza się zgłosić?

Osoby, które podejrzewają alergię na lateks, muszą najpierw zgłosić się do lekarza rodzinnego po skierowanie do alergologa. Następnie należy się wybrać do poradni alergologicznej. Alternatywą jest prywatna wizyta u alergologa.

Jak leczyć alergię na lateks?

Leczenie alergii na lateks polega głównie na unikaniu kontaktu z alergenem oraz na stosowaniu leczenia objawowego.

Unikanie lateksu – podstawa leczenia

Jak leczyć uczulenie na lateks? Nie ma ważniejszego zalecenia niż unikanie alergenu. Trzeba wyeliminować z otoczenia produkty z lateksem i zastąpić je zamiennikami bez lateksu, jak np. rękawiczki nitrylowe lub prezerwatywy z poliizoprenu. Wskazane jest również unikanie spożywania owoców i innych produktów, które mogą wchodzić w reakcje krzyżowe z lateksem.

Leki antyhistaminowe – łagodzenie objawów

Jak łagodzić objawy alergii na lateks? W tym celu zaleca się stosować tabletki na alergię o działaniu przeciwhistaminowym, np. z desloratadyną, cetyryzyną, bilastyną. Oprócz leków doustnych zaleca się stosować preparaty miejscowe, np. na swędzenie po lateksie – żele i kremy przeciwalergiczne i przeciwświądowe, m.in. z dimetyndenem.

Na łzawienie i zaczerwienienie oczu zaleca się stosować krople do oczu na alergię, a na objawy ze strony nosa – spray do nosa na alergię.

Kortykosteroidy miejscowe na zmiany skórne

Sterydowa maść na uczulenie na lateks z hydrokortyzonem pomoże zmniejszyć obrzęk. Działa też przeciwzapalnie i przeciwświądowo.

Postępowanie w przypadku anafilaksji – adrenalina

Osoby, które doświadczyły w przeszłości wstrząsu anafilaktycznego lub znajdują się w grupie ryzyka, powinny koniecznie wykupić ampułkostrzykawkę z adrenaliną. W przypadku anafilaksji należy natychmiast zadzwonić na numer alarmowy 112 lub na 999. Następnie należy podać adrenalinę – w zewnętrzną część uda.

Immunoterapia na lateks – czy jest dostępna?

Czy można leczyć uczulenie na lateks poprzez odczulanie? Taka metoda leczenia nie jest zalecana, gdyż nie ma opracowanej skutecznej immunoterapii.

Wsparcie układu odpornościowego – suplementacja

Dodatkowym zaleceniem wspomagającym jest działanie mające na celu wzmacnianie układu odpornościowego. Należy dbać o codzienną dietę, aktywność fizyczną i odpoczynek. Ponadto warto też stosować preparaty na odporność – zwłaszcza środki, które zawierają kompozycję takich składników jak witamina C, cynk i witamina D.

Jak żyć z alergią na lateks?

Życie z każdą alergią wymaga rozsądku, konsekwencji i czujności. Koniecznie trzeba uważać na lateks w każdej postaci, powinien on zniknąć całkowicie z domu. Należy też bardzo dokładnie czytać etykiety. Idąc do lekarza, dentysty lub do szpitala, trzeba poinformować personel o alergii.

Ze względu na wysoką częstotliwość występowania zespołu lateksowo-owocowego należy unikać jedzenia produktów, które wchodzą z lateksem w reakcje krzyżowe.

Bardzo ważne jest też to, aby powiedzieć najbliższym o alergii. Trzeba także nosić przy sobie na wszelki wypadek leki przeciwhistaminowe i – jeśli lekarz przepisał – także adrenalinę. Warto poinstruować rodzinę i przyjaciół, jak postępować w przypadku wystąpienia anafilaksji.

Alergia na lateks jest dość trudna do zarządzania, a to z uwagi na rozpowschnione użycie lateksu w wielu produktach codziennego użytku. Trzeba więc zwracać uwagę na kupowane i używane wyroby. Najlepiej wybierać tylko te, które mają wyraźnie zaznaczone, że nie zawierają lateksu naturalnego.