Tych leków NIE podawaj swojemu dziecku! Lista leków zakazanych dla najmłodszych
15.01.2026Są leki, które nie mogą być stosowane u dzieci! Jest wiele przyczyn, dlaczego jest to niedozwolone. Główną z nich jest różnica między przebiegiem metabolizmu u dzieci i u osób dorosłych. Należy pamiętać, że wiele z popularnych środków wykorzystywanych w leczeniu częstych problemów zdrowotnych jest przeciwwskazana dla najmłodszych! Trzeba wiedzieć, których z nich unikać!
Spis treści:
- Dlaczego niektóre leki są niebezpieczne dla dzieci?
- Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, których NIE podawaj dziecku
- Leki na przeziębienie i kaszel ZABRONIONE dla najmłodszych
- Leki na problemy żołądkowo-jelitowe, których lepiej NIE podawać dzieciom
- Antybiotyki zabronione lub ograniczone dla dzieci
Dlaczego niektóre leki są niebezpieczne dla dzieci?
Leki zabronione dla dzieci – co to znaczy? Oznacza to, że niektóre preparaty mogą wywoływać u nich poważne skutki uboczne. Mało tego, mogą nawet trwale uszkadzać narządy. W skrajnych przypadkach podanie niewłaściwych leków dziecku może spowodować jego śmierć! Dlaczego nie wszystkie leki są odpowiednie dla dzieci?
Już na początku trzeba powiedzieć, że wielu leków nie można podawać dzieciom, gdyż ich wpływ na młody organizm jest nieznany. Nie są bowiem prowadzone badania kliniczne z udziałem noworodków i dzieci. Jeśli nie ma danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania leków w tej grupie wiekowej, to ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia skutków ubocznych nie można ich stosować. Z tego powodu przeciwwskazane są m.in. leki uspokajające dla dzieci, np. benzodiazepiny i difenhydramina.
Zanim przejdziemy do tematu, czego nie podawać dziecku, najpierw warto wskazać kilka powodów, dlaczego niektóre produkty lecznicze mogą być niebezpieczne i szkodliwe dla dzieci?
Różnice w metabolizmie dzieci i dorosłych
Między przebiegiem metabolizmu leków u dzieci i u dorosłych są znaczące różnice. Substancje lecznicze u dzieci są przetwarzane i wydalane w innym tempie niż u dorosłych, czasem wolniej, czasem szybciej. Dodatkowo u niemowląt można zaobserwować słabsze działanie niektórych enzymów wątrobowych. Wszystko to powoduje, że leki dłużej utrzymują się w organizmie, co naraża dziecko na ich silniejsze działanie.
U starszych dzieci metabolizm może być szybszy niż u osób dorosłych, a to sprawia, że dawki leku trzeba podawać z większą częstotliwością. Trzeba też zwrócić uwagę na to, że w przypadku dzieci bariera krew-mózg cechuje się większą przepuszczalnością, co przekłada się na to, że leki szybciej i łatwiej przenikają do układu nerwowego.
Niedojrzałość narządów u małych dzieci
Zanim organy dziecka osiągną dojrzałość, musi minąć trochę czasu. W kwestii metabolizowania, wchłaniania i wydalania leków szczególnie ważną rolę odgrywa wątroba i nerki. Ze względu na to, że u dzieci nie pracują one jeszcze z pełną mocą, stosowanie niektórych substancji leczniczych może nie być bezpieczne. Zarówno niedojrzałość narządów, jak i znaczące różnice w metabolizmie u dzieci powodują, że mogą one inaczej reagować na niektóre substancje lecznicze.
Problem z dawkowaniem
Nie ma żadnych wątpliwości, że istnieją leki niebezpieczne dla dzieci. Niektóre substancje lecznicze po prostu stanowią zagrożenie, czasem jednak zdarza się, że nie sam lek jest problemem, ale jego dawka. Zresztą dawkowanie leków u dzieci jest problematyczne. Mogłoby się wydawać, że wystarczy tylko zmniejszyć dawkę, ale nie jest to tak łatwe. Dawkowanie należy ustalić precyzyjnie – z uwzględnieniem nie tylko wieku dziecka, ale przede wszystkim jego wagi.
Problem z dawkowaniem dotyczy wielu różnych leków. Uwagę trzeba zwracać głównie na leki przeciwbólowe, leki przeciwgorączkowe, leki na uspokojenie, na niektóre leki przeciwbiegunkowe i niektóre antybiotyki.
Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, których NIE podawaj dziecku
Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe to kategoria medykamentów, po które sięga się najczęściej. Co można podać dziecku na dolegliwości bólowe i stany gorączkowe, aby mu nie zaszkodzić? Zalecanym rozwiązaniem jest konsultacja z lekarzem. W innym wypadku najbezpieczniejszym wyborem jest paracetamol dla dzieci – szczególnie dla niemowląt i małych dzieci.
Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) – NIGDY dla dzieci poniżej 12 lat
Kwas acetylosalicylowy, czyli popularna aspiryna to środek, którego nie wolno podawać dzieciom poniżej 12. roku życia. Według niektórych źródeł granica jest nawet wyższa – 16 lat. Należy dodać, że zakaz dotyczy również leków z wyciągiem z kory wierzby, która jest określana jako naturalna aspiryna.
Dlaczego aspiryna dla dzieci jest taka groźna? Stosowana podczas infekcji wirusowej może wywołać zespół Reye’a. Jest to rzadka choroba, w przebiegu której dochodzi do obrzęku mózgu (encefalopatii) i do ostrej niewydolności wątroby. Należy podkreślić, że w wyniku uszkodzeń narządów może dojść do śmierci.
Pyralgina (metamizol) – kontrowersje i ograniczenia
Czy odpowiednia jest pyralgina dla dzieci? Są leki z metamizolem, które można podawać niemowlętom od 3. miesiąca. Jednakże nie powinien to być lek pierwszego wyboru. Nie można stosować go bez konsultacji z lekarzem. Zasadniczo jest on możliwy do stosowania wyłącznie w określonych wskazaniach – gdy inne leki nie są skuteczne lub są przeciwwskazane. Metamizol można stosować tylko wtedy, gdy zlecił to lekarz. Jakie ryzyko wiąże się ze stosowaniem tego leku u dzieci? Jednym z jego skutków ubocznych może być uszkodzenie szpiku kostnego.
Nimesulid – wycofany dla dzieci
Nimesulid jest to lek o działaniu przeciwbólowym, mimo swojej skuteczności jest on obciążony wysokim ryzykiem działań niepożądanych. Może między innymi powodować ciężkie uszkodzenia wątroby. Z tego powodu nimesulid dla dzieci został wycofany. Nie można go stosować poniżej 12. roku życia. Warto wiedzieć, że jego stosowanie powinno być ograniczone również u dorosłych – maksymalnie można go przyjmować przez 15 dni.
Ketoprofen i inne NLPZ – tylko pod kontrolą lekarza
Popularną grupą leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych są niesteroidowe leki przeciwzapalne. Jest to szeroka grupa substancji czynnych, zalicza się do nich m.in. ibuprofen, naproksen, ketoprofen i diklofenak.
Najbezpieczniejszy z nich jest ibuprofen dla dzieci. Jest odpowiedni do podawania niemowlętom od 3. miesiąca życia, przy czym powinno to zostać skonsultowane z lekarzem. U dzieci powyżej 2. roku życia dostępny jest naproksen, ale jego stosowanie także musi się odbywać pod nadzorem lekarza.
Z powodu wysokiego ryzyka ciężkich skutków ubocznych nie jest wskazany ketoprofen dla dzieci. Jest on dozwolony dopiero od 15. roku życia.
Leki na przeziębienie i kaszel ZABRONIONE dla najmłodszych
Czego nie podawać dziecku? Szczególnej ostrożności wymagają leki na objawy przeziębienia – na kaszel i katar. Uważać trzeba zarówno na tabletki, jak i na syropy oraz krople do nosa.
Preparaty z pseudoefedryną – dzieci poniżej 12 lat
Tabletki z pseudoefedryną stosuje się w leczeniu stanu zapalnego błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Zazwyczaj są one przeznaczone do stosowania powyżej 12. roku życia, choć w aptekach dostępne są również leki w syropie, które są odpowiednie dla dzieci od 7. roku życia. Pseudoefedryna może powodować m.in. pobudzenie, wzrost ciśnienia i kołatanie serce.
Kodeina – zakaz dla dzieci poniżej 12 lat
Kodeiny nie można stosować u dzieci poniżej 12. roku życia. Kodeina jest opioidem, który może wykazywać toksyczne działanie, co jest związane z tym, że u dzieci jej metabolizm jest nieprzewidywalny i może ona nagle zostać przekształcona w morfinę. Do skutków ubocznych stosowania kodeiny zalicza się m.in. depresję oddechową, która zagraża życiu.
Dekstrometorfan – ograniczenia wiekowe
Dekstrometorfan wskazany jest przy kaszlu suchym (nieproduktywnym). Jest on kolejną substancją leczniczą, której stosowanie jest związane z pewnymi ograniczeniami wiekowymi. Nie można go stosować u dzieci poniżej 2. roku życia, zaś powyżej 2. roku życia do 6. roku życia dekstrometorfan można stosować warunkowo – wyłącznie z zalecenia lekarza i w kontrolowanych dawkach.
Leki złożone na przeziębienie
Zagrożenie związane ze stosowaniem leków złożonych dotyczy głównie tego, że zawierają one kilka substancji czynnych i zazwyczaj w dużych dawkach. Ponadto wiele z nich ma w składzie kwas acetylosalicylowy, który jest przeciwwskazany do stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia. Bezpieczniej jest unikać takich środków.
Krople do nosa z ksylometazoliną – ostrożność u niemowląt
Ksylometazolina zmniejsza obrzęk śluzówki nosa, dzięki czemu ułatwia swobodne oddychanie. Krople do nosa z ksylometazoliną można stosować u dzieci od 2. roku życia w odpowiedniej dla nich dawce. Kluczowe jest, aby stosować je krótko – maksymalnie 3-5 dni, a także nie przekraczać zalecanych dawek dobowych. Zbyt częste i zbyt długie aplikowanie kropli może doprowadzić do polekowego nieżytu nosa.
Leki na problemy żołądkowo-jelitowe, których lepiej NIE podawać dzieciom
Jakie są inne leki niebezpieczne dla dzieci? Ograniczenia wiekowe związane z potencjalnymi działaniami niepożądanymi istnieją także w przypadku stosowania środków na dolegliwości ze strony układu żołądkowo-jelitowego.
Loperamid – nie dla dzieci poniżej 2 lat
Loperamid to lek przeciwbiegunkowy, jest on jednak przeciwwskazany do stosowania u dzieci poniżej 6. roku życia. Zakaz ten wynika z wysokiego ryzyka przedawkowania i wystąpienia poważnych powikłań, ponadto nie przeprowadzono odpowiednich badań klinicznych, które potwierdziłyby bezpieczeństwo stosowania go np. u dwulatka.
Wiadomo jednak, że dzieci są dużo bardziej wrażliwe na toksyczne działanie tego leku. Konsekwencją stosowania loperamidu mogą być problemy dotyczące serca i ośrodkowego układu nerwowego.
Biseptol – ograniczenia dla niemowląt
Biseptol jest lekiem do stosowania w leczeniu zakażeń bakteryjnych, np. zakażeń przewodu pokarmowego wywołanych pałeczkami Shigella. Trzeba wiedzieć, że lek ten jest przeciwwskazany dla niemowląt poniżej 6. tygodnia życia.
Metoklopramid – ryzyko działań neurologicznych
Niebezpieczeństwo związane jest ze stosowaniem metoklopramidu – leku wskazanego do zapobiegania i leczenia nudności i wymiotów, np. po chemioterapii. Jest on przeciwwskazany dla dzieci poniżej 1. roku życia. U dzieci ta substancja lecznicza może wywoływać zaburzenia neurologiczne – dystonię. Objawia się to m.in. mimowolnymi, niekontrolowanymi skurczami mięśni, drżeniem, nienaturalnym ustawieniem głowy.
Antybiotyki zabronione lub ograniczone dla dzieci
Antybiotyki wydawane są wyłącznie na receptę, lekarz określa odpowiednią dawkę i czas stosowania. Pod żadnym pozorem nie można podawać dziecku na własną rękę antybiotyków, np. takich, które zostały w apteczce po ostatniej chorobie! Które antybiotyki dla dzieci mogą być szkodliwe?
Fluorochinolony – uszkodzenie chrząstek wzrostowych
Fluorochinolony nie są zalecane dla dzieci. Ich stosowanie jest ograniczone do określonych sytuacji – poważnych zakażeń, w leczeniu których inne antybiotyki nie są skuteczne. Wskazaniem jest m.in. zakażenie wywołane bakteriami opornymi na inne leki, mukowiscydoza, sepsa.
Ograniczenie stosowania fluorochinolonów jest związane z ogromnym ryzykiem trwałych uszkodzeń stawów, ścięgien i nerwów, co jest szczególnie groźne dla dzieci i młodzieży w fazie wzrostu, a ponadto ryzykiem problemów z sercem, reakcji alergicznych i fototoksyczności.
Tetracykliny – przebarwienia zębów
Zwykle tetracykliny są przeciwwskazane dla dzieci poniżej 8. roku życia. Mogą one powodować trwałe przebarwienia zębów, jak i hipoplazję szkliwa.
Chloramfenikol – ciężkie powikłania hematologiczne
Antybiotyki takie jak chloramfenikol to leki zakazane dla niemowląt i noworodków. Ze względu na to, że wątroba w tym wieku jest jeszcze niedojrzała i nie metabolizuje tego leku, odkłada się on w organizmie, co może spowodować wystąpienie zespołu szarego dziecka. Objawia się on sinicą, zaburzeniami krążenia i oddychania, co może prowadzić do śmierci.
Ponadto istnieje ryzyko uszkodzenia szpiku kostnego (anemii aplastycznej), dlatego też chloramfenikol nie jest wskazany również dla starszych dzieci i młodzieży.
Sulfonamidy – u noworodków i niemowląt
Leki zabronione dla dzieci to także sulfonamidy. Wykazują się one dużą toksycznością i są obciążone ryzykiem wystąpienia methemoglobinemii, czyli choroby, w przebiegu której we krwi jest za dużo methemoglobiny, która nie jest zdolna do przenoszenia tlenu, co prowadzi do niedotlenienia tkanek i narządów. Z tego względu nie można ich podawać niemowlętom i dzieciom poniżej 3. roku życia.
Aminoglikozydy – ototoksyczność
Aminoglikozydy to grupa antybiotyków (np. gentamycyna, amikacyna), która wykazuje ototoksyczność, czyli powoduje uszkodzenie ucha wewnętrznego. Może to skutkować niedosłuchem i zaburzeniami równowagi. Zaburzenia mogą być trwałe. Ryzyko ototoksyczności jest najwyższe wśród noworodków i niemowląt.
Nie każdy rodzic zapamięta pełną listę obejmującą leki zakazane dla niemowląt i dzieci, dlatego też koniecznie przed podaniem jakiegokolwiek leku musi dokładnie przeczytać ulotkę. Tam znajdują się niezbędne informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania danego preparatu. W przypadku wątpliwości należy się skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. Jeśli zaś chodzi o podawanie leków niemowlętom, należy zawsze najpierw poradzić się lekarza!
