5. tydzień ciąży – rozwój dziecka, objawy i zmiany w organizmie mamy

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Ciąża trwa około 40 tygodni. W tym czasie ciało kobiety się zmienia. Płód w jej macicy z każdym dniem rośnie i intensywnie się rozwija. Co się dzieje w 5. tygodniu ciąży? Jest to praktycznie sam początek. Dopiero zaczynają się pojawiać pierwsze objawy ciąży. Zarodek jest jeszcze maleńki, ale zachodzą w nim ogromne zmiany. Tworzą się kluczowe narządy i układy. [1]

Spis treści:

1. Rozwój dziecka w 5. tygodniu ciąży
2. Objawy i dolegliwości w 5. tygodniu ciąży
3. Zmiany w organizmie mamy w 5. tygodniu ciąży
4. Jak dbać o siebie i dziecko w 5. tygodniu ciąży?
5. Kiedy niepokojące objawy w 5. tygodniu ciąży wymagają pilnej konsultacji?
6. FAQ
7. Źródła

Rozwój dziecka w 5. tygodniu ciąży

Co to znaczy 5 tydzień ciąży? Wiek ciąży liczy się od daty ostatniej miesiączki. Oznacza to, że faktycznie jest ona młodsza o dwa tygodnie. Do zapłodnienia dochodzi podczas owulacji, która wypada w połowie cyklu. 5 tydzień ciąży to tak naprawdę 3 tydzień rozwoju zarodka liczony od momentu zapłodnienia komórki jajowej. [1]

Jak wygląda dziecko w 5 tygodniu ciąży? Zarodek początkowo jest malutki, ale bardzo szybko rośnie. Zachodzą w nim intensywne podziały komórkowe, następują kluczowe zmiany stanowiące podwalinę dla rozwoju wszystkich układów i narządów.

Wielkość zarodka w 5. tygodniu – ile mierzy i do czego można go porównać?

Wielkość zarodka w 5 tygodniu ciąży nie jest imponująca. Ma on zaledwie 1-3mm. Można powiedzieć, że jest wielkości ziarenka sezamu lub takiego mniejszego ziarenka ryżu lub kaszy. Takie porównanie pomaga zobrazować rodzicom rozmiar zarodka. Co widać na USG w 5 tygodniu ciąży? Zazwyczaj w obrazie USG widać pęcherzyk ciążowy i pęcherzyk żółtkowy. Pęcherzyk ciążowy ma około 5-11mm. Jeśli chodzi o zarodek, to można go dostrzec ewentualnie pod koniec 5. tygodnia jako malutką kreseczkę lub plamkę obok pęcherzyka żółtkowego. Nie powinna jednak niepokoić sytuacja, gdy nie będzie w ogóle widoczny. [2] [3]

Formowanie się cewy nerwowej – początek układu nerwowego

Rozwój dziecka w 5 tygodniu ciąży polega głównie na kształtowaniu się układu nerwowego. Formuje się cewa nerwowa. Jest ona zawiązkiem ośrodkowego układu nerwowego. Rozwija się z niej mózgowie i rdzeń kręgowy. Proces powstawania cewy nerwowej nazywany jest neurulacją. [4] [17]

Powstawanie serca i pierwszych naczyń krwionośnych

Tworzy się nie tylko układ nerwowy, ale i zaczyna się formować serce i naczynia krwionośne. Już za chwilę to małe serduszko, a właściwie rurka sercowa, zacznie bić. Bicie serca można zaobserwować na USG zwykle w 6. tygodniu ciąży. [5]

Trofoblast i początki tworzenia się łożyska

Trofoblast jest zewnętrzną warstwą komórek wczesnego zarodka. Jego zadaniem jest m.in. implantacja zarodka. W tym celu wrasta on w ścianę macicy. Następnie trofoblast przekształca się w kosmówkę, której kosmyki łączą się z naczyniami krwionośnymi matki. W ten sposób powstaje łożysko. Trofoblast wydziela hCG, które stymuluje ciałko żółte do produkcji progesteronu. [6]

Fałdowanie się zarodka – jak zmienia się jego kształt?

Ważnym etapem jest również fałdowanie się zarodka. To wielokierunkowy proces zagięć zarodka. Prowadzą one do powstania fałdu głowowego i ogonowego oraz fałd bocznych. Dzięki nim kształt zarodka zmienia się z okrągłego w wydłużony.

Objawy i dolegliwości w 5. tygodniu ciąży

W 5. tygodniu ciąży wiele kobiet dopiero dowiaduje się, że za kilka miesięcy powitają na świecie swoje dziecko. Do wykonania testu skłania je opóźnienie okresu lub inne dolegliwości. Jakie mogą być objawy 5 tygodnia ciąży? Są one dość zróżnicowane. Nie wszystkie są specyficzne. Mogą być czasem interpretowane jako objawy zbliżającej się miesiączki lub infekcji. [15]

Brak miesiączki jako pierwszy sygnał

Za najbardziej charakterystyczną oznakę uznaje się brak okresu. Brak miesiączki w planowanym terminie jest dla kobiety najczęstszym i najwyraźniejszym sygnałem do wykonania testu ciążowego. Choć oczywiście przy nieregularnym cyklu menstruacyjnym opóźnienie krwawienia nie jest aż tak symptomatyczne. [15]

Tkliwość i powiększenie piersi

Piersi mogą się lekko powiększyć. Są obrzęknięte. Stają się bardziej tkliwe i bolesne. Możliwy jest także ból podbrzusza w 5 tygodniu ciąży. Przypomina on ból występujący przed okresem. [15]

Nudności i wymioty poranne

Wymioty i nudności w 5 tygodniu ciąży nie są jeszcze bardzo nasilone. Ich apogeum następuje zazwyczaj około 8. tygodnia ciąży. [7]

Zmęczenie, senność i brak energii

Uciążliwy jest spadek energii. Kobieta może się skarżyć na utrzymujące się zmęczenie i zwiększoną senność. Do tego mogą dojść wahania nastroju, niepokój i rozdrażnienie.

Częstsze oddawanie moczu

Przez zmiany hormonalne zwiększa się produkcja moczu. Efektem tego są częstsze wizyty w toalecie.

Wzmożona wrażliwość na zapachy

Kobieta może zaobserwować, że pewne zapachy zaczynają ją drażnić. Mimo że wcześniej zupełnie jej nie przeszkadzały. Również niektóre potrawy stają się „niejadalne”.

Zgaga i dolegliwości ze strony układu pokarmowego

Dolegliwości w 5 tygodniu ciąży często dotyczą układu pokarmowego. Pojawia się nieprzyjemna zgaga oraz zaparcia, gazy i wzdęcia.

Czy każda kobieta odczuwa wszystkie objawy?

Każda ciąża przebiega inaczej. Objawy 5 tygodnia ciąży wcale nie muszą się pojawiać u każdej kobiety. A gdy się pojawią, to mogą mieć różne nasilenie. Więcej informacji o początkowych dolegliwościach ciążowych można znaleźć w naszym artykule: Pierwsze objawy ciąży – kiedy występują i po czym je rozpoznać? [7]

Zmiany w organizmie mamy w 5. tygodniu ciąży

Za wszystkie zmiany w organizmie w 5 tygodniu ciąży odpowiadają hormony. Wzrost poziomu poszczególnych hormonów płciowych jest reakcją organizmu na zapłodnienie komórki jajowej i służy podtrzymaniu ciąży oraz przygotowaniu organizmu do jej przebiegu i porodu. Jednocześnie bezpośrednio przekłada się to na samopoczucie fizyczne i psychiczne kobiety. [6]

Gwałtowny wzrost poziomu hCG, progesteronu i estrogenu

Pierwszą zauważalną zmianą jest gwałtowny skok poziomu hCG w krótkim czasie po zapłodnieniu. Wzrost poziomu gonadotropiny kosmówkowej jest potwierdzeniem zajścia w ciążę! Poziom hCG można sprawdzić za pomocą domowych testów ciążowych. Pozytywny wynik takiego testu prawie zawsze oznacza ciążę. Dla pewności można zgłosić się do laboratorium i wykonać badanie stężenia hCG we krwi. [6]

A kiedy najlepiej iść do ginekologa, aby potwierdzić ciążę? Nie trzeba biec do lekarza zaraz po zrobieniu testu. Należy się z tym wstrzymać aż do 6-8 tygodnia od ostatniej miesiączki. Po tym czasie podczas USG widoczny będzie pęcherzyk ciążowy z zarodkiem. Rodzice będą mogli też zobaczyć na monitorze bijące serduszko dziecka. [2] [3]

Nie tylko poziom gonadotropiny kosmówkowej rośnie. Następuje wzrost stężenia progesteronu. Jest to hormon produkowany przez ciałko żółte, a następnie przez łożysko. Jest on potrzebny do podtrzymywania ciąży. Działa relaksująco na mięśnie. Jego duża ilość jest przyczyną senności oraz problemów z wypróżnianiem. [6]

Estrogeny w odróżnieniu od progesteronu i hCG nie rosną tak gwałtownie. Początkowo ich wzrost jest stopniowy, dopiero później znacząco przyspiesza. Pomagają one stymulować wzrost macicy, zwiększają przepływ krwi do tkanek macicy i łożyska. Powodują też, że piersi są obolałe i obrzmiałe.

Jak hormony ciążowe wpływają na samopoczucie?

Psychika ciężarnej jest „pod ostrzałem” hormonów. Progesteron sprawia, że kobieta nie ma na nic siły, jest zmęczona i senna. Gonadotropina kosmówkowa pogarsza samopoczucie przez to, że wywołuje nudności. Przez estrogeny kobieta jest bardzo emocjonalna. Wzrusza się i często płacze. Ma też huśtawki nastroju, które utrudniają życie jej i najbliższym.

Zmiany w obrębie macicy i błony śluzowej

5 tydzień ciąży to trochę za wcześnie, aby macica znacząco zwiększała swój rozmiar. Na razie zmienia się ona w środku. Endometrium, czyli błona śluzowa macicy, robi się grubsza i bardziej ukrwiona. Sama macica jest nieco rozpulchniona. Lekkie kłucie, ciągnięcie i ból podbrzusza w 5 tygodniu ciąży może być związany z rozciąganiem więzadeł podtrzymujących macicę.

Jak dbać o siebie i dziecko w 5. tygodniu ciąży?

Wiele kobiet właśnie na tym etapie dowiaduje się o ciąży. I dopiero teraz zaczyna odpowiednio o siebie dbać. Jest sporo zaleceń dla ciężarnych. Ich przestrzeganie pozwala uniknąć problemów.

Znaczenie suplementacji kwasu foliowego dla rozwoju układu nerwowego

Kwas foliowy w 5 tygodniu ciąży jest potrzebny do tego, aby proces zamknięcia cewy nerwowej przebiegł bez komplikacji. Jego niedobór może doprowadzić do poważnych konsekwencji jak np. wady układu nerwowego. O tym jak istotny jest kwas foliowy, świadczy fakt, że Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca rozpocząć suplementację przynajmniej 12 tygodni przed planowanym zajściem w ciążę. [8] [9] [17]

Nie zawsze ciąża jest planowana, dlatego kobiety w wieku rozrodczym powinny profilaktycznie przyjmować kwas foliowy. [8] [9]

Rekomendowana dawka wynosi 400-800mcg kwasu foliowego dziennie. Można stosować preparaty zawierające wyłącznie kwas foliowy. Ale dobrze sprawdzą się też suplementy w ciąży z zestawem witamin i składników mineralnych potrzebnych przyszłym mamom (np. Femibion 1 Wczesna ciąża). Zainteresowanych suplementacją ciążową odsyłamy po więcej informacji do artykułów: Probiotyki w ciąży oraz Suplementy diety w ciąży – co warto o nich wiedzieć? [8] [9]

Czego bezwzględnie unikać? Alkohol, papierosy, leki teratogenne

W okresie organogenezy, który trwa od 3 do 8 tygodnia ciąży, zarodek jest szczególnie narażony na działanie substancji teratogennych. Przenikają one przez łożysko i wywołują trwałe wady wrodzone, hamują wzrost płodu lub przyczyniają się do jego obumarcia. Do tej grupy zalicza się m.in.: [10] [11] [16]

• alkohol

• papierosy

• leki jak np. retinoidy, pochodne kumaryny, cytostatyki, talidomid

• metale ciężkie jak ołów, rtęć, kadm

• nadmierną ilość witaminy A

• promieniowanie jonizujące

Teratogenami są też infekcje wirusowe i bakteryjne jak np. różyczka, cytomegalia, toksoplazmoza, opryszczka, kiła. Zachorowanie na nie w ciąży może mieć poważne konsekwencje dla dziecka. [16]

Zalecenia dietetyczne – co jeść, a czego unikać

Dieta przyszłej mamy musi opierać się na wysokiej jakości nieprzetworzonych produktach bogatych głównie w witaminy, minerały, antyoksydanty, kwasy Omega-3 i białko. Ważnym elementem diety jest prawidłowe nawodnienie organizmu. Odstawić trzeba surowe mięso, ryby i owoce morza, a także niepasteryzowane mleko i sery. Ograniczyć należy picie kawy i mocnej, czarnej herbaty. [13]

Odpoczynek i redukcja intensywności wysiłku fizycznego

Zmęczenie w 5 tygodniu ciąży może dawać się we znaki. Najlepszą receptą na to jest odpoczynek i sen. Warto ograniczyć aktywność fizyczną. Niewskazane są intensywne treningi i ciężka praca fizyczna. Koniecznie trzeba unikać mocno stresujących sytuacji, które negatywnie wpływają na mamę i płód. [14]

Kiedy niepokojące objawy w 5. tygodniu ciąży wymagają pilnej konsultacji?

Ciążowe dolegliwości mogą być dokuczliwe, ale trzeba postawić wyraźną granicę między tym, co jest normalne, a tym co wymaga konsultacji z lekarzem. Lekkie plamienie implantacyjne jest normalne. Każde inne krwawienie, zwłaszcza obfite, intensywnie czerwone i ze skrzepami jest objawem alarmowym. Zaniepokoić powinien również: [12] [15]

• silny, skurczowy ból podbrzusza, głównie jednostronny

• gorączka, dreszcze

• zawroty głowy, omdlenia

• bladość skóry

5 tydzień ciąży to dopiero początek. Z zewnątrz ciało kobiety jeszcze się nie zmienia, ale w środku trwa prawdziwa rewolucja. Pierwsze objawy mogą już dokuczać. Pojawia się też stres i niepokój, ale to normalne. To częsta reakcja na wiadomość o ciąży. Ważne jest jednak zachowanie spokoju i dbanie o siebie. [1]

 

FAQ

Co widać na USG w 5. tygodniu ciąży?

W badaniu przezpochwowym około 5. tygodnia można zwykle uwidocznić pęcherzyk ciążowy. Pęcherzyk żółtkowy i zarodek stają się widoczne nieco później, dlatego brak zarodka lub czynności serca na bardzo wczesnym USG nie musi oznaczać nieprawidłowości. [2] [3]

Czy w 5. tygodniu ciąży powinno już być widać bicie serca?

Nie zawsze. Czynność serca może być jeszcze niewidoczna przed 6. tygodniem ciąży, zwłaszcza gdy termin owulacji był późniejszy niż wynikałoby z daty ostatniej miesiączki. W razie wątpliwości lekarz może zalecić kontrolne USG po odpowiednim odstępie czasu. [18] [5]

Czy brak objawów w 5. tygodniu ciąży jest normalny?

Tak. Nasilenie wczesnych objawów jest bardzo indywidualne. Niektóre kobiety odczuwają nudności, tkliwość piersi i zmęczenie, a inne mają niewiele dolegliwości lub nie mają ich wcale. Sam brak typowych objawów nie przesądza o nieprawidłowym przebiegu ciąży. [15]

Ile kwasu foliowego przyjmować na początku ciąży?

Zalecana dawka zależy od indywidualnego ryzyka i aktualnych wytycznych. Dla większości kobiet podstawą jest suplementacja folianów rozpoczęta jeszcze przed poczęciem i kontynuowana w pierwszym trymestrze; większe dawki stosuje się w określonych grupach ryzyka po konsultacji z lekarzem. [8] [9]

Czy ból podbrzusza w 5. tygodniu ciąży jest normalny?

Łagodne pobolewanie lub skurcze mogą występować we wczesnej ciąży. Pilnej oceny wymaga jednak silny lub nasilający się ból, zwłaszcza jednostronny, a także ból połączony z obfitym krwawieniem, zawrotami głowy lub omdleniem, ponieważ takie objawy mogą występować m.in. przy ciąży pozamacicznej. [15] [12]

Czy można ćwiczyć w 5. tygodniu ciąży?

U zdrowych kobiet z prawidłowo przebiegającą ciążą aktywność fizyczna jest zasadniczo bezpieczna i zalecana. Rodzaj oraz intensywność ćwiczeń warto dopasować do wcześniejszej aktywności, samopoczucia i ewentualnych przeciwwskazań ustalonych z lekarzem. [14]

Kiedy krwawienie w 5. tygodniu ciąży wymaga konsultacji?

Krwawienie we wczesnej ciąży nie zawsze oznacza utratę ciąży, ale wymaga oceny, szczególnie gdy jest obfite, nasila się lub towarzyszy mu silny ból brzucha, ból jednostronny, osłabienie, zawroty głowy albo omdlenie. [12] [15]

Źródła

• [1] Office on Women’s Health: Stages of pregnancy
• [2] StatPearls: Gestational Sac Evaluation
• [3] Murugan V.A. et al. Role of ultrasound in the evaluation of first-trimester pregnancies in the acute setting
• [4] StatPearls: Embryology, Neural Tube
• [5] StatPearls: Embryology, Atrioventricular Septum
• [6] StatPearls: Embryology, Placenta
• [7] ACOG: Morning Sickness - Nausea and Vomiting of Pregnancy
• [8] CDC: About Folic Acid
• [9] Seremak-Mrozikiewicz A. et al. Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji aktywnych folianów, choliny i witamin B6 i B12
• [10] CDC: About Alcohol Use During Pregnancy
• [11] CDC: Smoking, Pregnancy, and Babies
• [12] Hendriks E. et al. First Trimester Bleeding: Evaluation and Management
• [13] ACOG: Healthy Eating During Pregnancy
• [14] ACOG Committee Opinion: Physical Activity and Exercise During Pregnancy and the Postpartum Period
• [15] ACOG: Ectopic Pregnancy
• [16] MotherToBaby / NCBI Bookshelf: Critical Periods of Development
• [17] CDC: Neural Tube Defects
• [18] StatPearls: Early Pregnancy Loss