Lewoskrętna czy prawoskrętna witamina C? Fakty i mity o kwasie L-askorbinowym

mgr farm. Aleksander Wojtala

Kilka lat temu nie było gorętszego tematu, niż to, czy lepsza jest witamina C lewoskrętna czy prawoskrętna? Niestety większość z nas nabrała się na ten chwyt marketingowy. Daliśmy sobie zrobić „pranie mózgu” i uwierzyliśmy, że tylko suplementacja lewoskrętną witaminą C ma sens! Co się okazało? Nie ma czegoś takiego jak witamina C lewoskrętna! Jakie jeszcze mity o witaminie C należy obalić?

Spis treści:

1. Czym jest witamina C i skąd wziął się mit o „lewoskrętności”?
2. Lewoskrętna czy prawoskrętna witamina C – jak jest naprawdę?
3. Skąd wziął się mit o „lepszej” lewoskrętnej witaminie C?
4. Kwas askorbinowy a askorbinian sodu i inne formy witaminy C
5. Najczęstsze mity o witaminie C – sprawdzamy fakty
6. FAQ
7. Źródła

Czym jest witamina C i skąd wziął się mit o „lewoskrętności”?

Witamina C ma wiele nazw: kwas askorbinowy, kwas L-askorbinowy, kwas askorbowy. Jest to organiczny związek chemiczny, bez którego organizm ludzki sobie nie poradzi. I którego nie jest w stanie samodzielnie syntezować! Jeśli nie dostarczamy jej z dietą, pojawiają się problemy. Witamina C pełni wiele ważnych funkcji, np.: [1]

• wspiera odporność

• pomaga w pracy układu nerwowego

• zapewnia komórkom ochronę przed stresem oksydacyjnym

• jest niezbędna do produkcji kolagenu

• poprawia wchłanianie żelaza

Dużo więcej informacji o działaniu witaminy C można znaleźć w artykułach: Czy witamina C wpływa na nerwy i stres? i Witamina C – królowa rynku farmaceutycznego. A co zapoczątkowało debatę, co jest lepsze: witamina C lewoskrętna czy prawoskrętna?

Kwas L-askorbinowy – co właściwie oznacza litera „L”?

Co oznacza litera L w nazwie kwas L-askorbinowy? Na pewno nie oznacza lewoskrętności! Oznacza ona konfigurację strukturalną (przestrzenną) cząsteczki. Określa kształt i ułożenie grup atomów w cząsteczce, a dokładniej położenie grupy hydroksylowej. [3]

Konfiguracja chemiczna a skręcalność optyczna – dwie różne rzeczy

Biologicznie aktywna witamina C to kwas L-askorbinowy. L oznacza tu konfigurację chemiczną atomów w cząsteczce, a nie lewoskrętność. Skręcalność optyczna to parametr oznaczający kierunek, w którym roztwór skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego. Roztwór witaminy C skręca światło spolaryzowane w prawo. Jeśli chcemy koniecznie mówić o lewo- lub prawoskrętności, to witamina C jest z prawoskrętna! [2] [3]

Jak popularny mit trafił do świadomości konsumentów?

Litera L w nazwie kwas L-askorbinowy została mylnie zinterpretowana i tak witamina C stała się lewoskrętna. Producenci i marketingowcy to podchwycili i zbudowali mit o wyższości witaminy C lewoskrętnej nad prawoskrętną. Przy czym owa lewoskrętna witamina C to jest ta sama witamina C, która do tej pory była cały czas stosowana w preparatach. Jedyną różnicą jest to, że jej cena wzrosła.

Lewoskrętna czy prawoskrętna witamina C – jak jest naprawdę?

Aby raz na zawsze rozstrzygnąć kwestię witamina C lewoskrętna a prawoskrętna, przypomnijmy najważniejszą informację. Witamina C spożywana w diecie i dodawana do preparatów aptecznych to jest zawsze prawoskrętna witamina C. Faktem jest, że istnieje też cząsteczka lewoskrętna, czyli kwas D-askorbinowy. Nie jest to jednak prawdziwa witamina C.

Dlaczego witamina C jest zawsze prawoskrętna?

Prawoskrętność jest cechą fizyczną kwasu L-askorbinowego. Skręca on światło spolaryzowane w prawo o kąt około 20,5-22,5 stopnia. [2]

Czym różni się kwas L-askorbinowy od D-askorbinowego?

Czym różni się witamina C lewoskrętna od prawoskrętnej? Witamina C, która jest nam potrzebna do normalnego funkcjonowania to zawsze kwas L-askorbinowy. Czym zatem jest kwas D-askorbinowy? Jest to chemiczny izomer kwasu askorbinowego. Nie wykazuje on biologicznej aktywności dla człowieka, nie jest więc witaminą.

Czy izomer D-askorbinowy ma jakiekolwiek działanie biologiczne?

Właściwości lewoskrętnej witaminy C, czyli tak naprawdę kwasu D-askorbinowego, który w ogóle nie jest witaminą, nie mają znaczenia dla zdrowia człowieka. Nie ma on aktywności biologicznej. Ma jedynie pewne działanie przeciwutleniające. Dlatego wykorzystuje się go jako dodatek do żywności (E315) pełniący funkcję przeciwutleniacza.

Skąd wziął się mit o „lepszej” lewoskrętnej witaminie C?

Fake newsy o witaminie C na lata zdominowały portale i fora dotyczące zdrowia. Przestawiano rzekome badania i dowody, że tylko lewoskrętna witamina C powinna być suplementowana. Miała ona być bardziej naturalna i skuteczniejsza w leczeniu różnych chorób, także tych poważnych. Choć naukowcy od początku dementowali te rewelacje, opinia publiczna bombardowana nagłówkami i reklamami na lata pozostała pod wpływem mitu o lewoskrętnej witaminie C.

Chwyt marketingowy czy błąd interpretacji nazwy chemicznej?

Lewoskrętna witamina C „powstała” z pomyłki w interpretacji nazwy chemicznej. Litera L, która oznacza konfigurację przestrzenną, stała się symbolem skręcalności optycznej. Zamiast poprawić ten błąd, postanowiono na tym zarobić. „Nowa i lepsza” witamina C była sprzedawana drożej, choć była nadal tym samym i doskonale znanym kwasem L-askorbinowym.

Dlaczego niektórzy producenci wciąż używają tego określenia?

Niektórzy producenci nadal wykorzystują naiwność ludzi i reklamują swoje produkty jako lepsze, ponieważ zawierają lewoskrętną witaminę C. Chęć zysku jest jedynym sensownym wytłumaczeniem ich postępowania.

Jak nie dać się zwieść marketingowym hasłom przy wyborze suplementu?

Często kupujemy suplementy diety skuszeni obietnicami producenta. Nie ma osoby, która choć raz nie uległa pięknie brzmiącym hasłom reklamowym. Nie każdy producent „gra nieczysto”, ale lepiej wiedzieć, na to zwracać uwagę. Najważniejszy jest skład jakościowy i ilościowy, czyli co dokładnie znajduje się w kapsułce lub tabletce i ile tego jest.

Kwas askorbinowy a askorbinian sodu i inne formy witaminy C

W preparatach kwas askorbinowy może występować w różnych formach. To nadal ta sama witamina C, która ma wszystkie właściwości prawoskrętnej witaminy C. Główną różnicą między nimi jest ich działanie na żołądek. [1] [3]

Kwas L-askorbinowy – klasyczna, kwaśna forma witaminy C

Mówiąc o witaminie C, na myśli mamy kwas L-askorbinowy. Jest to najbardziej klasyczna postać, cechująca się kwaśnym odczynem. Jej minusem jest to, że może podrażniać błonę śluzową żołądka. W nadmiarze i przy długim kontakcie ze szkliwem zębów może przyczyniać się do jego uszkadzania. [1]

Askorbinian sodu i potasu – forma łagodniejsza dla żołądka

Alternatywą dla kwasu L-askorbinowego są jego sole:

• sól potasowa kwasu askorbinowego, czyli askorbinian potasu

• sól sodowa kwasu askorbinowego, czyli askorbinian sodu

• sól wapniowa kwasu askorbinowego, czyli askorbinian wapnia

Witamina C w postaci buforowanej jest łagodniejsza dla żołądka. Nie wywołuje uczucia pieczenia i zgagi. Bardziej szczegółowo różnice między postaciami witaminy C zostały opisane tu: Kwas L-askorbinowy a askorbinian sodu – czym się różnią?. [9]

Witamina C liposomalna – kolejny modny termin czy realna przewaga?

Witamina C liposomalna to kwas askorbinowy zamknięty w fosfolipidach, czyli cząsteczkach tłuszczu. Otoczka ta chroni witaminę C przed działaniem kwasu żołądkowego i poprawia jej wchłanianie w jelitach. Jednocześnie zapobiega podrażnianiu żołądka. Taka postać ma najwyższą biodostępność. Jest ona nawet kilka razy większa niż przy innych postaciach. [6] [7]

Zalety witaminy C liposomalnej zostały potwierdzone badaniami, nie jest to więc tylko chwyt marketingowy. Trzeba jednak zaznaczyć, że postać liposomalna jest dużo droższa niż zwykła witamina C. Osoby, które chcą jedynie zwiększyć podaż witaminy C, wcale jej nie potrzebują. Tańsze postaci wchłaniają się wystarczająco dobrze. Jest ona głównie polecana dla osób z większymi niedoborami, które muszą przyjmować wysokie dawki witaminy C. Sprawdzi się również u osób z zaburzeniami wchłaniania w jelitach. [6] [7]

Która forma witaminy C sprawdzi się przy wrażliwym żołądku?

Najlepsze przy wrażliwym żołądku będą postaci buforowane jak np. askorbinian wapnia lub askorbinian sodu. Nie mają one kwaśnego pH, więc nie podrażniają śluzówki żołądka. Świetnie sprawdzi się także witamina C liposomalna.

Najczęstsze mity o witaminie C – sprawdzamy fakty

Jest sporo nieścisłości dotyczących witaminy C i jej dawkowania. Rozprawmy się z najpopularniejszymi mitami!

Mit: lewoskrętna witamina C leczy przeziębienie szybciej

Czy lewoskrętna witamina C lepiej leczy przeziębienie? Jak już ustaliliśmy, każda witamina C to prawoskrętna witamina C. Ważniejsze jest jednak to, że tak naprawdę mimo powszechnego przekonania, kwas L-askorbinowy nie leczy przeziębienia i raczej też nie skraca czasu trwania infekcji. O tym, czy warto przyjmować witaminę C, gdy mamy katar i kaszel, można przeczytać tu: Witamina C na przeziębienie – czy pomaga? Jakie dawki brać?. [4]

Mit: witamina C w wysokich dawkach jest zawsze bezpieczna

Czy chodzi o dawkowanie witaminy C lewoskrętnej, czy dawkowanie witaminy C prawoskrętnej, nie ma różnicy. Nieważne jak nazywa ją producent, to ta sama witamina. Standardowo dzienne zapotrzebowanie na witaminę C dla osób dorosłych wynosi około 75-90mg. Ale nawet suplementacja nieco wyższymi dawkami jest uznawana za bezpieczną. Witamina C jest rozpuszczalna w wodzie, więc ewentualny nadmiar jest usuwany wraz z moczem. [1]

Nie można jednak przyjmować na co dzień wysokich i bardzo wysokich dawek witaminy C (powyżej 1-2g lub wyższych). Może to doprowadzić do różnych problemów. Zacznijmy od tego, że konieczność wydalania dużych ilości witaminy C obciąża nerki. Nadmiar witaminy C sprzyja powstawaniu kamieni nerkowych. Osoby z tendencją do ich tworzenia muszą uważać na kwas askorbinowy. Za duża podaż witaminy C może również wywołać nudności, wzdęcia, bóle brzucha i biegunkę. [1]

W przypadku łączenia witaminy C z innymi składnikami zwykle nie ma problemu (prawie wszystkie multiwitaminy na rynku ją zawierają). Wraz z witaminą C dobrze jest stosować preparaty żelaza. Kwas askorbinowy znacząco zwiększa jego przyswajanie. Można ją też łączyć m.in. z cynkiem, bioflawonoidami i witaminą E. Trzeba natomiast uważać na witaminy z grupy B, głównie witaminę B12, której wchłanianie może zostać ograniczone przez witaminę C. [1] [8]

Mit: naturalna witamina C zawsze działa lepiej niż syntetyczna

Naturalna witamina C jest identyczna pod względem chemicznym co syntetyczna witamina C. Obie przyswajają się tak samo i tak samo działają. O podobieństwach i różnicach między naturalną i syntetyczną witaminą C piszemy w artykule: Witamina C – jaką wybrać?. [5]

Fakt: forma chemiczna nie decyduje o skuteczności witaminy C

Wszystkie formy chemiczne witaminy C pełnią te same funkcje w organizmie, czyli suplementacja każdą z nich zapewnia nam taki sam efekt. Forma chemiczna decyduje jednak o stabilności, stopniu wchłaniania, a także o występowaniu ewentualnych działań niepożądanych. [5] [6]

Nie daj się nabrać na obietnice, że lewoskrętna witamina C działa szybciej i w ogóle jest najlepsza. To nie prawda, lewoskrętna witamina C nie istnieje. Witamina C jest prawoskrętna koniec i kropka. I właśnie taka występuje w owocach i warzywach oraz w suplementach diety. Wybierając preparaty w aptece, należy natomiast zwrócić uwagę na postać witaminy, niektóre z nich np. askorbinian sodu są łagodniejsze dla żołądka.

FAQ

Czy istnieje lewoskrętna witamina C?

Określenie „lewoskrętna witamina C” jest mylące. Witaminą C jest biologicznie aktywny kwas L-askorbinowy, a litera „L” opisuje konfigurację przestrzenną cząsteczki, nie kierunek skręcania światła spolaryzowanego. [2] [3]

Co oznacza litera „L” w nazwie kwas L-askorbinowy?

Litera „L” odnosi się do konfiguracji stereochemicznej cząsteczki. Nie oznacza, że substancja skręca światło w lewo. Dla kwasu L-askorbinowego podawana jest dodatnia skręcalność optyczna, czyli skręcanie płaszczyzny światła spolaryzowanego w prawo. [2]

Czy naturalna witamina C jest lepsza od syntetycznej?

Pod względem chemicznym są identyczne. Badania u ludzi nie wykazały istotnej, trwałej przewagi biodostępności witaminy C pochodzącej z żywności nad syntetycznym kwasem askorbinowym, choć produkty spożywcze dostarczają równocześnie wielu innych składników odżywczych. [5]

Czy witamina C liposomalna lepiej się wchłania?

Badania farmakokinetyczne wskazują, że niektóre preparaty liposomalne mogą osiągać wyższą biodostępność niż zwykła doustna witamina C. Wyniki zależą jednak od konkretnej formulacji, a wyższe stężenie we krwi nie oznacza automatycznie większych korzyści zdrowotnych. [6] [7]

Ile witaminy C potrzebuje dorosły człowiek?

Według amerykańskich norm RDA zalecane spożycie wynosi 90mg dziennie dla dorosłych mężczyzn i 75mg dla dorosłych kobiet. Zapotrzebowanie może być większe m.in. u osób palących. [1]

Czy można przedawkować witaminę C?

Tak. Dla dorosłych górny tolerowany poziom spożycia wynosi 2000mg dziennie. Duże dawki mogą powodować biegunkę, nudności i skurcze brzucha, a u części osób wymagają szczególnej ostrożności ze względu na metabolizm szczawianów i ryzyko kamicy nerkowej. [1]

Czy witamina C pomaga na przeziębienie?

Regularne przyjmowanie witaminy C nie zmniejsza wyraźnie częstości przeziębień w ogólnej populacji, ale może nieznacznie skracać czas trwania objawów. Rozpoczęcie suplementacji dopiero po wystąpieniu objawów nie wykazało spójnej korzyści w badaniach. [4]

Źródła

• [1] NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin C - Health Professional Fact Sheet
• [2] PubChem: L-Ascorbic Acid
• [3] Yin X. et al. Chemical Stability of Ascorbic Acid Integrated into Commercial Products: A Review on Bioactivity and Delivery Technology
• [4] Hemilä H., Chalker E. Vitamin C for preventing and treating the common cold. Cochrane Database of Systematic Reviews
• [5] Carr A.C., Vissers M.C.M. Synthetic or Food-Derived Vitamin C - Are They Equally Bioavailable?
• [6] Carr A.C. Do Liposomal Vitamin C Formulations Have Improved Bioavailability? A Scoping Review
• [7] Purpura M. et al. Liposomal delivery enhances absorption of vitamin C into plasma and leukocytes: a randomized trial
• [8] Lönnerdal B. et al. Iron Absorption: Factors, Limitations, and Improvement Methods
• [9] Gruenwald J. et al. Safety and tolerance of Ester-C compared with regular ascorbic acid
• [10] PubChem: Erythorbic Acid (D-isoascorbic acid)

Autor wpisu: mgr farm. Aleksander Wojtala