Naciągnięty mięsień - objawy, leczenie i sposoby zapobiegania kontuzjom

mgr farm. Jarosław Buczarski

Czy naciągnięty mięsień to poważny uraz? Z pewnością jest on jednym z najczęstszych urazów. Mogłoby się wydawać, że taki stan nie grozi poważniejszymi problemami, ale nie zawsze tak jest. Jeśli uraz zostanie zignorowany, to może dojść do zerwania mięśnia! Co zrobić, żeby tego uniknąć? Jak wygląda postępowanie w przypadku naciągnięcia mięśnia? [1] [3]

Spis treści:

1. Czym jest naciągnięcie mięśnia?
2. Stopnie naciągnięcia mięśnia
3. Objawy naciągniętego mięśnia
4. Przyczyny naciągnięcia mięśnia
5. Pierwsza pomoc przy naciągniętym mięśniu – zasada RICE
6. Leczenie naciągniętego mięśnia
7. Ile trwa gojenie naciągniętego mięśnia?
8. Jak zapobiegać naciągnięciom mięśni?
9. Kiedy naciągnięty mięsień wymaga konsultacji lekarskiej?
10. FAQ
11. Źródła

Czym jest naciągnięcie mięśnia?

O naciągnięciu mięśnia mówi się, gdy dochodzi do nadmiernego rozciągnięcia jego włókien, które przekracza ich naturalną zdolność do adaptacji. Skutkiem są mikroskopijne uszkodzenia tkanki i stan zapalny. Nie dochodzi jednak do przerwania ciągłości struktury mięśnia. Zazwyczaj naciągnięty mięsień nie jest groźną kontuzją. Dopiero zaniedbanie i stałe obciążanie nadmiernie rozciągniętych mięśni może pogłębić problem. Prowadzi do naderwania, a nawet zerwania mięśnia. [3] [7]

Naciągnięcie a naderwanie i zerwanie mięśnia – najważniejsze różnice

Stłuczenie, naciągnięcie, naderwanie, czy zerwanie mięśnia. To nie są synonimy. Urazy te różnią się stopniem uszkodzenia tkanek i nasilenia objawów. Do stłuczenia mięśnia dochodzi w wyniku upadku lub uderzenia. Ból mięśnia zwykle jest niewielki, pojawia się głównie przy dotyku i napinaniu. [4]

Naciągnięcie jest już poważniejszym uszkodzeniem. Nie wiąże się jednak z przerwaniem ciągłości mięśnia. Pojawiający się ból jest tępy, ciągnący. Nasila się przy dotyku lub próbie ruchu. Dochodzi do tego zesztywnienie mięśnia. Czym różni się naderwany mięsień a naciągnięty? Naderwanie definiuje się jako częściowe uszkodzenie i przerwanie wielu włókien mięśniowych (ponad 5%). Stan ten objawia się ostrym, kłującym bólem. Pojawia się nagle, od razu wtedy, gdy doszło do urazu. Zauważalny jest duży siniak i obrzęk. Podczas próby napięcia mięśnia odczuwalny jest spadek siły i duży ból.

Najpoważniejsze jest zerwanie mięśnia. Jest to całkowite przerwanie ciągłości mięśnia lub jego ścięgna. Taki uraz wywołuje natychmiastowy paraliżujący ból. Funkcje mięśnia są całkowicie utracone. W miejscu urazu pojawia się krwiak. Może być również wyczuwalny ubytek w obrębie przerwania mięśnia. [4] [7]

Jak dochodzi do naciągnięcia mięśnia?

Do naciągnięcia mięśnia dochodzi w momencie, gdy normalny zakres włókien mięśniowych oraz połączenia mięśniowo-ścięgnistego zostaje przekroczony, a mięsień nadmiernie rozciągnięty. W jakich sytuacjach następuje naciągnięcie mięśnia? Zazwyczaj prowadzi do niego nagły, silny skurcz lub przeciążenie mięśnia. [1] [3]

Gdy włókna mięśniowe napinają się i rozciągają mocniej niż to możliwe, reakcja jest natychmiastowa. Dochodzi do gwałtownego zesztywnienia mięśnia. Pojawia się ból i ograniczenie ruchu. Jest to mechanizm obronny zapobiegający dalszym uszkodzeniom.

Które mięśnie są najbardziej narażone na naciągnięcia?

Właściwie każdy mięsień szkieletowy jest narażony na naciągnięcie. W praktyce jednak można wyróżnić partie o najwyższym ryzyku urazu. Są to: [1] [8]

• mięśnie łydki

• mięśnie dwugłowe i czworogłowe ud

• prostowniki pleców

• mięśnie brzucha

• mięśnie barków, ramion i karku

Stopnie naciągnięcia mięśnia

Do oceny naciągnięcia mięśnia stosuje się trzy stopniową skalę. Tak naprawdę jest to po prostu rozróżnienie na naciągnięcie, naderwanie i zerwanie mięśnia. [4] [7]

Stopień 1 – lekkie naciągnięcie

Łagodne naciągnięcie określane jest jako naciągnięcie pierwszego stopnia. Poniżej 5% włókien mięśniowych jest uszkodzonych. Dyskomfort jest niewielki, lekki ból pojawia się przy ruchu lub rozciąganiu. Zazwyczaj uraz goi się w ciągu kilku dni. Nie trzeba wdrażać specjalistycznego leczenia. Trzeba natomiast odpoczywać.

Stopień 2 – częściowe naderwanie włókien

Uraz drugiego stopnia związany jest z częściowym naderwaniem mięśnia. Uszkodzone jest więcej niż 5% włókien mięśniowych. Ból jest umiarkowany, choć nasila się przy dotyku i ruchu. Mamy też siniaka i obrzęk. Siła mięśniowa jest osłabiona. Proces gojenia może zająć 2-6 tygodni.

Stopień 3 – całkowite zerwanie mięśnia

Uraz trzeciego stopnia jest ciężkim urazem przebiegającym z przerwaniem ciągłości całego mięśnia. Typowy jest silny ból, obrzęk i krwiak oraz deformacja kształtu mięśnia. Poruszanie kończyną z zerwanym mięśniem jest niemożliwe. W tym przypadku konieczne jest leczenie chirurgiczne. Potrzeba najczęściej kilku miesięcy, aby wrócić do zdrowia.

Objawy naciągniętego mięśnia

Jeśli naszym problemem jest naciągnięty mięsień, to zazwyczaj objawy nie są bardzo dokuczliwe. Im wyższy stopień uszkodzenia, tym jest gorzej. Jak rozpoznać naciągnięty mięsień? [8]

Nagły, ostry ból w momencie urazu

Jak boli naciągnięty mięsień? W momencie, gdy dochodzi do urazu, może pojawić się nagły, ostry, punktowy ból. Przy lekkim naciągnięciu ból może być mniej nasilony. Jeśli mięsień zostanie naderwany lub całkowicie zerwany, dolegliwości bólowe są bardzo dotkliwe. [4] [8]

Obrzęk i zasinienie w miejscu kontuzji

Na obszarze kontuzji może być widoczny siniak (krwiak) oraz opuchlizna. Takie objawy głównie występują przy poważniejszych urazach. Są efektem uszkodzenia naczyń krwionośnych. [4] [8]

Ograniczenie ruchomości i osłabienie siły mięśniowej

Mocniej naciągnięty mięsień na nodze przyczynia się do odczuwania sztywności, jej ruchomość jest ograniczona. Przy większym urazie siła mięśniowa zostaje osłabiona. [4] [8]

Ból nasilający się przy napinaniu mięśnia

Poziom nasilenia bólu zależy od tego, jak bardzo mięsień jest uszkodzony. Zawsze jednak dyskomfort rośnie przy próbie jego napinania. Ból pojawia się przy dotyku i przy aktywności fizycznej, czasem także w spoczynku. [4] [8]

Jak odróżnić naciągnięcie od zakwasów?

Zakwasy to inaczej opóźniona bolesność mięśniowa (DOMS). Ból najczęściej pojawia się po około 12-48 godzinach po intensywnym wysiłku. Jest związany ze stanem zapalnym, jaki powstaje wskutek mikrouszkodzeń włókien mięśniowych. Nasilenie dyskomfortu stopniowo rośnie i zwykle osiąga szczyt po 1-3 dniach. Ból i sztywność obejmują cały mięsień. [5]

Różnicą między zakwasami i naciągniętym mięśniem jest to, że naciągnięty mięsień zaczyna boleć od razu. Ból jest kłujący i zlokalizowany w jednym miejscu, a nie dotyka całego mięśnia. Towarzyszy temu obrzęk i siniak oraz trudność w napięciu mięśnia. Takich objawów nie ma przy zakwasach. O zakwasach można też poczytać tu: Jak pozbyć się zakwasów? 5 sprawdzonych sposobów!. [5] [8]

Przyczyny naciągnięcia mięśnia

W jaki sposób dochodzi do nadmiernego rozciągnięcia mięśnia? Najczęściej dochodzi do tego podczas aktywności fizycznej. Sprzyjają temu określone czynniki. [8]

Brak lub niewystarczająca rozgrzewka

Największym grzechem jest brak rozgrzewki lub traktowanie jej po macoszemu. Jeśli mięsień nie zostanie właściwie rozgrzany, jest bardziej narażony na nadmierne rozciągnięcie lub na pęknięcie. [10]

Nagły, gwałtowny ruch i przeciążenie

Skutkiem szybkiego ruchu, zrywu, nagłej zmiany kierunku biegu, nagłego wyhamowania może być naciągnięty mięsień pleców lub nogi. Gwałtowny skręt ciała lub próba podniesienia jakiegoś ciężaru może spowodować naciągnięcie mięśni brzucha. Częstą przyczyną urazów są przeciążenia, np. powtarzanie tych samych męczących ruchów lub dźwiganie dużych ciężarów. [8]

Zmęczenie mięśni i brak regeneracji

Naciągnięty mięsień łydki jest częstą konsekwencją przetrenowania. Za duży wysiłek i brak odpoczynku oraz regeneracji sprawiają, że mięsień nie jest zbyt elastyczny i słabiej amortyzuje napięcie. [8] [10]

Niewystarczająca elastyczność i brak rozciągania

Na naciągnięty mięsień uda lub łydki są narażone osoby, których mięśnie nie są przygotowane do większego wysiłku. Jeśli mięśnie nie są dostatecznie elastyczne i rozciągnięte, to gorzej znoszą obciążenia. [8]

Odwodnienie i niedobory elektrolitów

Odwodniony organizm z niedoborem elektrolitów nie funkcjonuje, tak jak trzeba. Znajduje to odzwierciedlenie w pogorszonej pracy mięśni i w spadku ich elastyczności.

Pierwsza pomoc przy naciągniętym mięśniu – zasada RICE

To, w jaki sposób zareagujemy na naciągnięty mięsień, ma ogromny wpływ na ograniczenie stanu zapalnego oraz uniknięcie dalszego uszkadzania włókien mięśniowych. Co na naciągnięty mięsień? Eksperci zalecają stosowanie metody RICE. Pomaga szybko ograniczyć obrzęk i ból. Takie postępowanie należy kontynuować przez około 48 godzin. [2] [3] [4] [9]

Rest – odpoczynek i unikanie obciążania mięśnia

Jeśli mamy naciągnięty mięsień od biegania lub innego treningu, trzeba zapewnić sobie odpoczynek. Kontynuowanie wysiłku i dalsze obciążanie tego mięśnia może znacząco pogorszyć jego stan. [2] [9]

Ice – chłodzenie w pierwszych godzinach po urazie

Zastanawiasz się nad tym, czy naciągnięty mięsień chłodzić czy rozgrzewać? Rozwiejmy te wątpliwości raz na zawsze! Zaraz na początku trzeba schładzać miejsce urazu. Zimny okład jak np. schłodzony żelowy kompres, lód, czy woreczek z mrożonkami zapobiega obrzękowi i łagodzi ból. W przypadku stosowania lodu trzeba pamiętać, że nie można go kłaść bezpośrednio na skórę. Należy go najpierw owinąć w ręcznik lub ściereczkę. Zazwyczaj zaleca się trzymać taki zimny okład przez około 15-20 minut. [2] [4] [9]

Compression – ucisk zmniejszający obrzęk

Co zrobić z naciągniętym mięśniem? W celu zmniejszenia i ograniczenia obrzęku zaleca się wykorzystywać ucisk. Miejsce urazu należy owinąć bandażem elastycznym lub opaską elastyczną. Ucisk nie może być za duży. Jeśli pod bandażem czujemy pulsowanie, to znak, że trzeba go zmniejszyć. [2] [4] [9]

Elevation – uniesienie kontuzjowanej kończyny

Kontuzjowaną kończynę należy delikatnie unieść, ponad poziom serca, np. pod nogą można położyć poduszkę albo dwie. Uniesienie umożliwia kontrolowanie opuchlizny. [2] [4] [9]

Leczenie naciągniętego mięśnia

Jak leczyć naciągnięty mięsień? Podstawą jest zasada RICE. Pomocniczo można również stosować różnego rodzaju leki i preparaty oraz stabilizatory i opaski. [2] [3] [9]

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne – doustne i miejscowe

Naderwany lub zerwany mięsień objawia się bardzo silnym bólem. Stosowanie odpowiednich środków łagodzących ten objaw staje się koniecznością. Szczególnie wskazana jest kategoria: leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Znajdują się w niej zarówno leki doustne, jak i miejscowe. Więcej informacji o preparatach miejscowych zmniejszających ból można znaleźć w artykule: Maść przeciwbólowa na stawy, która najlepsza?. [3] [9]

Kiedy stosować chłodzące, a kiedy rozgrzewające preparaty?

Czy zimny czy ciepły okład na naciągnięty mięsień? Powtórzmy! Przez pierwsze dwie doby po urazie należy stosować zimne kompresy lub maści chłodzące. Są one potrzebne przy ostrym bólu, opuchliźnie, zaczerwienieniu i miejscowym uczuciu gorąca. Po 2-3 dniach może być już stosowana rozgrzewająca maść na naciągnięty mięsień. Będzie pomocna przy przewlekłym napięciu i uczuciu sztywności mięśni.

Stabilizatory i opaski wspomagające gojenie

Domowe sposoby na naciągnięty mięsień to również stosowanie ucisku. Odpowiednio dobrane miękkie, elastyczne stabilizatory i opaski pomagają łagodzić ból i obrzęk, wspierają gojenie oraz regenerację. Zapewniają też stabilizację. [9]

Fizjoterapia i masaż – kiedy warto z nich skorzystać?

Do czasu ustąpienia ostrych objawów nie należy ani stosować masażu, ani fizjoterapii. Zazwyczaj około 3-4 dnia po urazie można delikatnie masować tkanki sąsiadujące z miejscem naciągnięcia mięśnia. Najlepiej po pomoc zgłosić się do fizjoterapeuty.

Stopniowy powrót do aktywności fizycznej

Z powrotem do aktywności fizycznej należy się wstrzymać około 5-7 dni po naciągnięciu mięśnia lub dłużej po naderwaniu lub zerwaniu. Na początek dozwolone są lekkie ćwiczenia rozciągające, następnie zwiększanie zakresu aktywności. Zazwyczaj po naciągnięciu mięśnia do normalnej sprawności wraca się po około 3 tygodniach.

Ile trwa gojenie naciągniętego mięśnia?

Jak długo boli naciągnięty mięsień? Przy pierwszym stopniu uszkodzenia dyskomfort utrzymuje się do maksymalnie dwóch tygodni. Drugi stopień oznacza ból do 6 tygodni. U osób z zerwanym mięśniem (trzeci stopień) objawy doskwierają przez kilkanaście tygodni. Mniej więcej tyle samo trwa proces gojenia.

Można wymienić kilka czynników, które mają znaczenie podczas gojenia mięśnia. Dłużej goją się mięśnie, które są bardziej obciążane, np. naciągnięty mięsień łydki. Szybciej do zdrowia wracają osoby młodsze i zdrowe. Wraz z wiekiem gojenie i regeneracja nie przebiegają tak sprawnie. Stosowanie zasady RICE również wpływa na to, ile boli naciągnięty mięsień i jak szybko się goi.

Jak zapobiegać naciągnięciom mięśni?

Profilaktyka opiera się głównie na rozsądnym podejściu do treningów. Obowiązkowa jest rozgrzewka. Zimne mięśnie są bardziej podatne na urazy. Natężenie i obciążenie wysiłkowe należy zwiększać stopniowo. Należy dbać o prawidłową technikę. Zawsze po treningu trzeba wykonać ćwiczenia rozciągające. Chcąc uniknąć problemów, nie można ćwiczyć „na maksa”. Potrzebny jest czas na odpoczynek i regenerację. [8] [10]

Ogromne znaczenie ma prawidłowe nawodnienie organizmu. Dieta natomiast powinna obfitować w produkty bogate w magnez i potas. Przy zwiększonym zapotrzebowaniu można stosować suplementy diety i elektrolity. Pomocne mogą być leki na stawy i reumatyzm, które zawierają np. kolagen i ekstrakty roślinne. Takie składniki wspierają cały układ ruchu. Porady dotyczące dbania o mięśnie można znaleźć również w tekście: Skurcze mięśni – co może być ich przyczyną i jak im zapobiegać?.

Kiedy naciągnięty mięsień wymaga konsultacji lekarskiej?

Naciągnięty mięsień nie jest bezwzględnym wskazaniem do wizyty u lekarza, ale zerwany już tak. O zerwaniu świadczy m.in. trzask słyszalny podczas urazu. Konsultacja jest też wymagana, gdy: [8] [9]

• ból jest bardzo silny

• nie da się poruszać kończyną i nie da się jej obciążać w żaden sposób

• pojawia się duży siniak i szybko rosnący obrzęk

• występuje osłabienie siły mięśniowej i drętwienie

Problematyczne może być naciągnięcie mięśni brzucha z prawej strony. Ból może być skutkiem uszkodzenia mięśnia, ale może mieć inną przyczynę związaną z narządami wewnętrznymi. Przy jakichkolwiek wątpliwościach warto iść do lekarza. Trzeba się też do niego zgłosić, gdy leczenie i domowe sposoby na naciągnięty mięsień nie pomagają i silny ból utrzymuje się dłużej niż tydzień. [8]

Chyba każdy miał kiedyś naciągnięty mięsień! To powszechny uraz. Zwykle nie jest groźny, wystarczy schłodzić miejsce urazu i odciążać ten obszar. Bez odpoczynku mięsień może ulec dalszemu uszkodzeniu, a nawet całkowitemu zerwaniu. Taki stan jest o wiele poważniejszy i może mieć powikłania. [8] [9]

FAQ

Jak odróżnić naciągnięty mięsień od zakwasów?

Naciągnięcie zwykle wiąże się z nagłym bólem pojawiającym się podczas ruchu lub urazu, często z miejscową tkliwością, obrzękiem, osłabieniem lub ograniczeniem ruchu. DOMS pojawia się z opóźnieniem po intensywnym lub nietypowym wysiłku, zazwyczaj po kilkunastu godzinach, a największe nasilenie osiąga po 24-72 godzinach. [5] [8]

Czy naciągnięty mięsień lepiej chłodzić czy ogrzewać?

W ostrej fazie urazu powszechnie stosuje się chłodzenie jako element postępowania PRICE/RICE, głównie w celu ograniczenia bólu i obrzęku. Lód należy stosować przez materiał, a nie bezpośrednio na skórę. Po kilku dniach sposób postępowania warto dostosować do objawów i zaleceń lekarza lub fizjoterapeuty. [2] [9]

Ile czasu goi się naciągnięty mięsień?

Czas powrotu do pełnej sprawności zależy od lokalizacji i rozległości urazu. Łagodne naciągnięcia zwykle goją się w ciągu kilku tygodni, natomiast częściowe i całkowite uszkodzenia mogą wymagać znacznie dłuższej rehabilitacji. W badaniach sportowych czas powrotu do aktywności po urazach mięśniowych był bardzo zróżnicowany. [6] [8]

Czy można ćwiczyć z naciągniętym mięśniem?

W pierwszej fazie należy unikać aktywności nasilającej ból. Powrót do ruchu powinien być stopniowy, a obciążenie zwiększane wraz z odzyskiwaniem bezbolesnego zakresu ruchu, siły i funkcji. Zbyt wczesny powrót do pełnego treningu zwiększa ryzyko ponownego urazu. [6] [9]

Czy przy naciągnięciu mięśnia można brać leki przeciwzapalne?

NLPZ mogą zmniejszać ból, ale ich rutynowe stosowanie bezpośrednio po urazie mięśnia jest dyskutowane, ponieważ odpowiedź zapalna jest częścią procesu gojenia. W przypadku silnego bólu lub potrzeby stosowania leków przez dłuższy czas warto omówić wybór preparatu z lekarzem lub farmaceutą. [2] [3]

Kiedy z naciągniętym mięśniem trzeba iść do lekarza?

Konsultacja jest wskazana, gdy uraz jest ciężki, pojawia się bardzo silny ból, duży obrzęk lub krwiak, wyraźna utrata siły, brak możliwości używania kończyny, uczucie lub odgłos „trzasku”, drętwienie albo gdy objawy nie poprawiają się mimo leczenia domowego. [8] [9]

Jak zmniejszyć ryzyko ponownego naciągnięcia mięśnia?

Znaczenie ma odpowiednie przygotowanie do wysiłku, stopniowe zwiększanie obciążeń, poprawa siły i kontroli nerwowo-mięśniowej oraz pełna rehabilitacja wcześniejszego urazu przed powrotem do sportu. Programy obejmujące dobrze zaplanowaną rozgrzewkę i ćwiczenia ukierunkowane na konkretne grupy mięśni mogą zmniejszać ryzyko niektórych urazów mięśniowych. [1] [10]

Źródła

1. [1] Ishøi L. et al. Diagnosis, prevention and treatment of common lower extremity muscle injuries in sport – grading the evidence: a statement paper commissioned by the Danish Society of Sports Physical Therapy
2. [2] Hotfiel T. et al. Nonoperative treatment of muscle injuries – recommendations from the GOTS expert meeting
3. [3] Baoge L. et al. Treatment of Skeletal Muscle Injury: A Review
4. [4] Kary J.M. Diagnosis and management of quadriceps strains and contusions
5. [5] Hyldahl R.D., Hubal M.J. et al. Pathophysiology of Exercise-Induced Muscle Damage and Its Structural, Functional, Metabolic, and Clinical Consequences
6. [6] Return to Sport, Reinjury Rate, and Tissue Changes after Muscle Strain Injury: A Narrative Review
7. [7] Maffulli N. et al. An update on the grading of muscle injuries: a narrative review from clinical to comprehensive systems
8. [8] Mayo Clinic: Muscle strains – Symptoms and causes
9. [9] Mayo Clinic: Muscle strains – Diagnosis and treatment
10. [10] Exercise-Based Strategies from Warm-Up to Training: A Systematic Review of Performance Enhancement and Injury Prevention