IMO - zespół rozrostu metanogenów w jelicie cienkim. Objawy, diagnostyka i leczenie

IMO to zespół rozrostu metanogenów w jelicie cienkim. IMO może dawać podobne objawy do SIBO, jednak trzeba wyraźnie powiedzieć, że są to dwa różne zaburzenia związane z nadmiernym namnażaniem się mikroorganizmów w przewodzie pokarmowym. W przebiegu IMO dochodzi do przerostu metanogenów produkujących metan, a przy SIBO do przerostu bakterii produkujących wodór. W jaki sposób rozpoznaje się i leczy IMO? [1] [4]

Spis treści:

1. Czym jest IMO? Co to zespół rozrostu metanogenów w jelicie cienkim?
2. Przyczyny rozwoju IMO
3. Objawy IMO, czyli jak rozpoznać zespół rozrostu metanogenów?
4. IMO a SIBO – najważniejsze różnice
5. Diagnostyka IMO
6. Leczenie IMO
7. FAQ
8. Źródła

Czym jest IMO? Co to zespół rozrostu metanogenów w jelicie cienkim?

Co to znaczy IMO? Jest to skrót z angielskiego intestinal methanogen overgrowth. Jest to zespół rozrostu metanogenów w jelicie cienkim. Polega na tym, że dochodzi do patologicznego namnożenia archeonów metanogennych, czyli mikroorganizmów produkujących metan w jelicie cienkim. Rozrost dotyczy głównie Methanobrevibacter smithii. [1] [4]

Dwa słowa trzeba powiedzieć o archeonach. Mikrobiota jest utożsamiana głównie z bakteriami, a także grzybami i wirusami. Ale tworzą ją też archeony. Są to jednokomórkowe mikroorganizmy, które przypominają bakterie. Podobieństwo jest tylko z wyglądu. Mają zupełnie inną budowę chemiczną i różnią się od bakterii genetycznie. Żywią się wodorem, który produkują bakterie w trakcie rozkładania węglowodanów. Wykorzystując wodór oraz dwutlenek węgla, archeony w jelicie cienkim wytwarzają metan. [4]

Metanogeny są elementem naturalnej mikrobioty jelitowej człowieka. Odpowiadają m.in. za usuwanie wodoru. Problem zaczyna się przy ich nadmiernym rozroście. Dochodzi wtedy do zaburzeń trawienia i motoryki jelit. Produkowany przez nie metan ma również negatywny wpływ na równowagę mikrobiomu. [4] [7]

Przyczyny rozwoju IMO

Wytłumaczyliśmy już, co to jest IMO? Teraz omówimy dokładnie, jakie przyczyny mogą doprowadzić do tego zaburzenia. Wymienimy też czynniki, które temu sprzyjają.

Zaburzenia motoryki jelit i wydłużony pasaż jelitowy

Przyczyny IMO upatruje się głównie w zaburzeniach perystaltyki przewodu pokarmowego i wydłużeniu pasażu jelitowego. Problematyczna w tym przypadku jest zwłaszcza dysfunkcja wędrującego kompleksu mioelektrycznego (MMC). Powoduje to trudność w skutecznym usuwaniu resztek jedzenia i nadmiaru bakterii z przewodu pokarmowego, a w szczególności z jelita cienkiego. W takich warunkach archeony mogą się szybko namnażać. [3] [4]

Zaburzenia wydzielania kwasu żołądkowego

IMO może wynikać także z upośledzenia wydzielania kwasu żołądkowego. Kwas żołądkowy jest jednym z mechanizmów chroniących przed nadmiernym rozrostem bakterii i archeonów w jelicie cienkim. Przy jego niedoborze bakterie spożywane z jedzeniem przedostają się do jelita cienkiego.

Niewydolność zastawki krętniczo-kątniczej

Uszkodzenie i niewydolność zastawki krętniczo-kątniczej prowadzi do cofania się płynnej treści z jelita grubego do jelita cienkiego. Znajdują się w niej także archeony i bakterie. Do uszkodzenia tej zastawki przyczyniają się m.in. stany zapalne, przewlekłe infekcje, zrosty po operacjach, chroniczny stres.

Czynniki sprzyjające rozwojowi IMO – dieta, stres, przebyte infekcje

Jako czynniki mające wpływ na przerost metanogenów w jelitach wskazuje się infekcje żołądkowo-jelitowe i zakażenie H. pylori. Często wymienianą przyczyną jest przewlekły stres, który odbija się na kondycji układu pokarmowego. Zaburza pracę nerwu błędnego, który odpowiada za kontrolę motoryki jelit.

Rozwojowi IMO i nasilaniu jego objawów sprzyja nieprawidłowa dieta i zaburzona mikroflora jelitowa. Do spowolnienia pasażu jelitowego i zaburzenia motoryki jelit może dochodzić u osób z niedoczynnością tarczycy, insulinoopornością lub cukrzycą. Choroby te uznaje się za pośrednie przyczyny IMO.

Objawy IMO, czyli jak rozpoznać zespół rozrostu metanogenów?

Zespół rozrostu metanogenów wpływa na procesy trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Staje się to źródłem wielu różnych dolegliwości. Jakie są główne objawy IMO? [5]

Przewlekłe wzdęcia i uczucie pełności

Metan produkowany w nadmiarze przez metanogeny wywołuje uciążliwe wzdęcia. Brzuch jest powiększony i napięty. Pojawia się również uczucie pełności i uczucie przelewania. [5]

Zaparcia jako dominujący objaw IMO

Najbardziej typowym objawem IMO są zaparcia. To konsekwencja spowolnienia ruchu jelit i wydłużenia czasu przejścia treści pokarmowej. Zaparciom towarzyszy uczucie rozpierania w podbrzuszu. Nawet po oddaniu stolca może się utrzymywać wrażenie niepełnego wypróżnienia. [5] [7]

Bóle brzucha i nadmierne gazy jelitowe

Tępy lub skurczowy ból brzucha i dyskomfort w obrębie jamy brzusznej to kolejne charakterystyczne objawy IMO. Bardzo uciążliwa dla chorego jest też nadmierna produkcja gazów jelitowych. [5]

Zmęczenie i trudności z koncentracją – objawy pozajelitowe

Przerost metanogenów w jelitach wywołuje także objawy pozajelitowe. Są one związane m.in. z niedoborami wynikającymi z pogorszonego wchłaniania witamin i minerałów, z zaburzeniem mikrobioty jelitowej oraz ze stanem zapalnym. Zazwyczaj chory odczuwa spadek energii, przewlekłe zmęczenie i zaburzenia nastroju. Pojawiają się problemy z koncentracją, mgła mózgowa, czasem stany lękowe i depresyjne. Widoczne mogą być zmiany na skórze jak trądzik i egzema.

Dlaczego objawy IMO bywają mylone z innymi zaburzeniami trawiennymi?

Objawy IMO i objawy innych zaburzeń trawiennych są często podobne. Ból brzucha, wzdęcia, zmiana rytmu wypróżnień, gazy pasują do opisu m.in. zespołu jelita drażliwego, nietolerancji pokarmowych, celiakii, SIFO (przerost grzybów w przewodzie pokarmowym), chorób zapalnych jelit, a także SIBO, z którym IMO bywa często mylone. Osoby zainteresowane tematami związanymi ze zdrowiem jelit odsyłamy do tekstów: Mikrobiota jelitowa – jak objawiają się jej zaburzenia? oraz Jakie są objawy nietolerancji laktozy? Poznaj te typowe i nietypowe. [3] [5]

IMO a SIBO – najważniejsze różnice

Przerost bakteryjny jelita cienkiego, czyli SIBO (z ang. small intestinal bacterial overgrowth) to nie jest to samo co IMO. Choć należy przypomnieć, że pojęcie IMO jest stosunkowo młode, do niedawna na przerost metanogenów w jelitach mówiło się SIBO metanowe. Jakie są podstawowe różnice pomiędzy IMO a SIBO? [1] [3] [4]

Odmienny mechanizm – archeony metanogenne kontra bakterie

U podłoża obu tych zaburzeń leży nadmierne namnażanie się mikroorganizmów w przewodzie pokarmowym. W SIBO wzrost ten dotyczy bakterii, które w naturalnych warunkach występują w jelicie grubym. Gdy się za bardzo namnażają, trafiają do jelita cienkiego i zaczynają proces kolonizacji. Bakterie te wytwarzają głównie wodór (czasem siarkowodór) i dwutlenek węgla. Szczegółowo o SIBO piszemy tu: SIBO, czyli zespół nadmiernego wzrostu bakterii w jelicie cienkim – wszystko, co warto o nim wiedzieć. IMO w jelicie cienkim to nie przerost bakterii tylko archeonów. Są to mikroorganizmy, które produkują metan. [1] [4]

Zaparcia w IMO a biegunki w SIBO

Wodór przyspiesza pasaż jelitowy, skutkuje to częstym oddawaniem luźnych stolców. Nagłe biegunki często występują po jedzeniu. Metan działa odwrotnie. Spowalnia pasaż jelitowy, więc w przebiegu IMO dominującym objawem są zaparcia. [5] [7]

Czy IMO i SIBO mogą występować jednocześnie?

Współistnienie IMO i SIBO jest możliwe, w dodatku dość powszechne. Przerost zarówno bakterii produkujących wodór, jak i archeonów produkujących metan powoduje, że różne objawy występują jednocześnie. Można dodać, że IMO bardzo często diagnozuje się też u osób z zaparciową postacią zespołu jelita drażliwego oraz u kobiet z endometriozą.

Różnice w ryzyku niedoboru witaminy B12

Niedobór witaminy B12 nie jest charakterystyczny dla IMO. Przy SIBO ryzyko drastycznego niedoboru witaminy B12 jest bardzo wysokie. Bakterie zużywają tę witaminę w jelicie cienkim, przez co niewiele jej trafia do krwiobiegu.

Diagnostyka IMO

Jeśli pojawiają się objawy ze strony układu pokarmowego, w tym zaparcia i wzdęcia, należy się zgłosić do lekarza. Najpierw można iść do lekarza POZ. Głównym specjalistą, który zajmuje się diagnostyką i leczeniem IMO, jest gastroenterolog. Diagnostyka IMO bazuje właściwie na jednym teście. Jest nim oddechowy test wodorowo-metanowy. Najpierw pacjent dmucha do specjalnego urządzenia lub probówki, aby uzyskać próbkę zerową. Następnie wypija roztwór laktulozy (rzadziej glukozy). Przez kolejne 2-3 godziny pobierane są od niego próbki (zwykle co 15-20 minut). [1] [2] [3]

Podczas badania ocenia się obecność i poziom wodoru i metanu w wydychanym powietrzu. Wynik metanu na poziomie 10ppm lub wyższy wskazuje na IMO. Badanie jest całkowicie nieinwazyjne. Wymaga jednak przygotowania. Dzień przed testem trzeba utrzymywać restrykcyjną dietę ubogą w resztki fermentujące. Na badanie trzeba się zgłosić na czczo (12-14 godzin od ostatniego posiłku). [1] [2]

Diagnostyka IMO może się wydawać prosta. W końcu przeprowadza się jeden test. W praktyce sam wynik testu nie przesądza sprawy. Może on być zafałszowany np. przez złe przygotowanie do badania. W rozpoznaniu ogromne znaczenie ma też szczegółowy wywiad na temat objawów oraz innych chorób. Zdiagnozowanie IMO to pierwszy krok do jego wyeliminowania. Trzeba też ustalić jego przyczynę. [1] [2]

Leczenie IMO

Jak wygląda leczenie IMO? Terapia jest skomplikowana i trudna (archeony są bardzo odporne). Łączy antybiotykoterapię, leczenie objawowe, preparaty probiotyczne, modyfikacje diety oraz terapie wspomagające. Każdy przypadek jest inny, leki i zalecenia dietetyczne muszą być dopasowywane indywidualnie. [1] [3] [4]

Antybiotykoterapia – rifaksymina w połączeniu z neomycyną lub metronidazolem

Leczenie IMO opiera się na antybiotykoterapii. Zazwyczaj stosuje się rifaksyminę w połączeniu z neomycyną lub z metronidazolem. Terapia trwa około 10-14 dni. Coraz częściej wspomagająco stosuje się ziołowe terapie przeciwdrobnoustrojowe. Wykorzystuje się m.in. olejek z oregano, ekstrakt z nasion grejpfruta, allicynę. Mają one działanie przeciwbakteryjne i przeciwmetanogenne. [4] [6]

Dlaczego sama rifaksymina jest niewystarczająca w leczeniu IMO?

Rifaksymina wykazuje skuteczność wobec bakterii w jelicie cienkim. Neomycyna działa na metanogeny (w tym na Methanobrevibacter smithii). Połączenie tych leków zapewnia o wiele wyższą skuteczność niż terapia tylko jednym z nich. [4] [6]

Leczenie objawowe – wsparcie przy wzdęciach i zaparciach

Zawsze oprócz leczenia przyczynowego prowadzi się leczenie objawowe. Z lekarzem należy omówić, które leki na niestrawność i suplementy na układ pokarmowy będą najlepsze. Dobre efekty przynoszą preparaty poprawiające motorykę jelit. Prokinetyki pobudzają kompleks mioelektryczny odpowiadający za oczyszczanie jelita cienkiego z resztek pokarmowych i mikroorganizmów. Takie działanie ma m.in. prukalopryd, erytromycyna, imbir, karczoch.

Wskazane jest stosowanie diety low FODMAP. Jej głównym zaleceniem jest wykluczenie fermentujących oligosacharydów, disacharydów (laktoza), monosacharydów (fruktoza) i polioli. Ich źródłem są m.in.: [1]

• rośliny strączkowe

• cebula, czosnek

• kalafior, brokuły

• mleko krowie, maślanka, jogurty

• pszenica, żyto, jęczmień

• jabłka, gruszki, arbuz, śliwki, brzoskwinie

• ksylitol, sorbitol, mannitol

• syrop glukozowo-fruktozowy

• miód

Wprowadzanie diety przebiega w kilku etapach. Przez 4-6 tygodni eliminuje się wszystkie wysoko fermentujące węglowodany. Po tym czasie stopniowo dodaje się do diety pojedyncze produkty, sprawdzając swoją tolerancję. Ostatecznie długoterminowe ograniczenia powinny dotyczyć wyłącznie produktów, które wywołują nieprawidłową reakcję organizmu.

Rola probiotyków w terapii i po jej zakończeniu

Preparaty probiotyczne są uzupełnieniem leczenia IMO. Probiotykoterapię należy kontynuować też po zakończeniu przyjmowania antybiotyków. Odpowiednio dobrane szczepy pomogą przywrócić równowagę mikrobioty jelitowej i przyspieszą regenerację błony śluzowej jelit. Korzyścią ze stosowania probiotyków i prebiotyków będzie komfort trawienny, lepsza perystaltyka jelit i wzmocniona odporność. Więcej porad na temat poprawy kondycji jelit można znaleźć tu: Zdrowie jelit – dlaczego ma kluczowe znaczenie dla całego organizmu? oraz Jak odbudować florę bakteryjną jelit?. [1]

Czy IMO może nawracać po leczeniu?

Należy zacząć od tego, że całkowite wyleczenie IMO jest możliwe, ale trudne. Antybiotykoterapia przynosi wyraźną poprawę i zapewnia ustąpienie objawów. Niestety IMO ma zdolność do nawracania po zakończeniu leczenia. Dzieje się tak, gdy nie zostanie wyeliminowana przyczyna pierwotna. Ponownemu namnażaniu archeonów sprzyja utrzymywanie się zaburzeń motoryki jelit. Czynnikiem zwiększającym ryzyko nawrotu jest zaniedbanie naprawy bariery jelitowej i odbudowy mikrobioty oraz powrót do złych nawyków.

Nie prowadzi się dokładnych statystyk, ile osób choruje na IMO. Można jednak przypuszczać, że całkiem dużo, przy czym wiele z nich nie zostało jeszcze zdiagnozowanych. Osoby, które ciepią na przewlekłe zaparcia i wzdęcia, powinny wykonać oddechowy test wodorowo-metanowy. Pozwoli on wykryć ewentualny przerost bakterii i archeonów w jelicie cienkim. Dodać tylko trzeba, że badanie nie jest refundowane przez NFZ. Jego koszt to około 300-500zł.

FAQ

Czym IMO różni się od SIBO?

SIBO oznacza nadmierny rozrost bakterii w jelicie cienkim, natomiast IMO dotyczy nadmiernej obecności metanogenów należących do domeny Archaea. Termin IMO jest dokładniejszy również dlatego, że metanogeny mogą występować nie tylko w jelicie cienkim, ale także w jelicie grubym. [1] [4]

Czy IMO zawsze powoduje zaparcia?

Nie. Zaparcia są najbardziej charakterystycznym objawem i występują częściej u osób z IMO niż u osób bez IMO, ale nie dotyczą wszystkich pacjentów. W metaanalizie objawów opisywano również wzdęcia, ból brzucha, gazy, nudności, a u części osób także biegunkę. [5]

Jaki wynik metanu oznacza dodatni test w kierunku IMO?

Zgodnie z aktualnymi konsensusami stężenie metanu wynoszące co najmniej 10 ppm w dowolnym momencie testu oddechowego jest uznawane za wynik methane-positive i może wskazywać na IMO w odpowiednim kontekście klinicznym. [1] [2]

Czy do diagnostyki IMO lepsza jest laktuloza czy glukoza?

Oba substraty są wykorzystywane w testach oddechowych. Konsensus z 2026 roku wskazuje laktulozę jako preferowany substrat w testach SIBO/IMO, a glukozę jako akceptowalną alternatywę. Wynik powinien być interpretowany razem z objawami i prawidłowym przygotowaniem do badania. [1]

Jak leczy się IMO?

Leczenie powinno być prowadzone po potwierdzeniu rozpoznania i dobrane indywidualnie. Badania oraz wytyczne opisują leczenie antybiotykami ukierunkowanymi na methane-positive constipation/IMO, w tym neomycynę samą lub w połączeniu z rifaksyminą. Małe badania wskazują, że połączenie rifaksyminy z neomycyną może skuteczniej zmniejszać objawy i stężenie metanu niż neomycyna stosowana samodzielnie. [1] [6]

Czy dieta low FODMAP leczy IMO?

Dieta low FODMAP może u części osób zmniejszać objawy takie jak wzdęcia czy dyskomfort, ale obecne dane nie pozwalają traktować jej jako podstawowej metody eradykacji IMO. Najnowszy konsensus podkreśla, że dowody dla low FODMAP, probiotyków i prebiotyków w eradykacji SIBO/IMO są ograniczone. [1]

Czy probiotyki są obowiązkowym elementem leczenia IMO?

Nie. Probiotyki mogą być rozważane u wybranych pacjentów w celu wsparcia kontroli objawów lub mikrobioty, ale nie ma obecnie wystarczających dowodów, aby rutynowo zalecać je każdej osobie z IMO jako podstawowe leczenie. [1] [4]

Źródła

1. [1] Perets T.T. et al. A national consensus guideline on the performance and interpretation of hydrogen- and methane-based breath tests for carbohydrate malabsorption, small intestinal bacterial overgrowth, and intestinal methanogen overgrowth. Annals of Gastroenterology, 2026
2. [2] Rezaie A. et al. Hydrogen and Methane-Based Breath Testing in Gastrointestinal Disorders: The North American Consensus. American Journal of Gastroenterology, 2017
3. [3] Pimentel M. et al. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. American Journal of Gastroenterology, 2020
4. [4] Brazilian Federation of Gastroenterology. Diagnosis and Treatment of Small Intestinal Bacterial Overgrowth: An Official Position Paper
5. [5] Symptom Profile of Patients With Intestinal Methanogen Overgrowth: A Systematic Review and Meta-analysis
6. [6] Pimentel M. et al. Antibiotic treatment of constipation-predominant irritable bowel syndrome
7. [7] Kunkel D. et al. Methane on breath testing is associated with constipation: a systematic review and meta-analysis

Autor wpisu: mgr farm. Katarzyna Borowiec, i-Apteka.pl Farmaceutka z niemałym już doświadczeniem. Zainteresowania: zdrowie, uroda, naturalne metody leczenia, opieka farmaceutyczna.