Złamane żebro - czas gojenia, leczenie i powrót do zdrowia

mgr farm. Katarzyna Borowiec

Jak objawia się złamane żebro? Taki uraz najczęściej wiąże się z dotkliwym bólem, który nasila się podczas oddychania oraz poruszania. Ze złamanym żebrem lub żebrami trudno jest wykonywać codzienne czynności, a nawet spać. Jak długo goją się złamane żebra, czy zawsze potrzebne jest leczenie operacyjne?

Spis treści:

• Czy złamane żebra bolą? Odpowiedź nie jest taka oczywista
• Jak boli złamane żebro? Charakterystyka bólu
• Objawy złamania żebra – co jeszcze poza bólem?
• Jak leczyć złamane żebro? Metody leczenia zachowawczego
• Jak spać przy złamanym żebrze?
• Rehabilitacja po złamaniu żebra
• Jak przyspieszyć gojenie złamanego żebra?
• Kiedy złamane żebro wymaga leczenia operacyjnego?
• Kiedy złamane żebro wymaga pilnej pomocy lekarskiej?
• Źródła

Czy złamane żebra bolą? Odpowiedź nie jest taka oczywista

Jak dochodzi do złamania żeber? Najczęściej przyczyną jest silne bezpośrednie uderzenie w klatkę piersiową, np. podczas wypadków komunikacyjnych lub upadku z wysokości. Czynnikiem ryzyka kontuzji jest również rekreacyjne i profesjonalne uprawianie sportu.

Należy wiedzieć, że ból złamanego żebra może się pojawić wskutek mikrourazów przeciążeniowych. Ponadto u osób z osteoporozą lub chorobami przewlekłymi może dochodzić do złamań patologicznych w wyniku niewielkich urazów lub przewlekłego intensywnego kaszlu.

Dlaczego złamanie żebra tak bardzo boli?

Czy złamane żebra bolą? Zazwyczaj tak, bolą i to bardzo! Jest to związane z tym, że klatka piersiowa jest obszarem, który cały czas jest w ruchu – porusza się podczas każdego wdechu i wydechu oraz przy zmianach pozycji i podczas kaszlu. Ruch ten sprawia, że złamana kość i tkanki, które ją otaczają, w tym mięśnie oddechowe, cały czas pracują.

Problemem jest to, że okolicy żeber nie można zagipsować lub usztywnić, przez co kości ocierają się o siebie cały czas. Kolejnym czynnikiem powodującym, że ból żebra przy wdechu, kaszlu i każdym ruchu jest tak duży, jest to, że okostna jest mocno unerwiona – znajdują się na niej liczne receptory bólowe. Ponadto podrażnienie lub ucisk nerwów międzyżebrowych sprawia, że pojawia się pulsujący ostry ból.

Czy złamane żebro może nie boleć?

Oddychanie i ruchy tułowia powodują, że złamane żebro boli. Mogą się jednak zdarzyć rzadkie sytuacje, gdy ból jest lekki lub nie pojawia się w ogóle. Dzieje się tak przy pęknięciu żebra i niektórych rodzajach złamań – pojawia się wtedy jedynie niewielki dyskomfort przy głębokim wdechu lub ucisku na klatkę piersiową.

Kiedy ból pojawia się z opóźnieniem?

Bezobjawowe złamania żeber są rzadkie, częściej można się spotkać z sytuacją, gdy ból pojawia się z opóźnieniem. Wiele osób po urazie podświadomie zaczyna oddychać płycej, co przez pewien czas zatrzymuje odczuwanie bólu. Jednak wskutek narastającego napięcia mięśniowego i niedotlenienia tkanek pojawia się on znacznie silniejszy.

Ból złamanego żebra nie zawsze objawia się od razu. Nie występuje dopóki jesteśmy w spoczynku, ale już głębszy oddech, kaszlnięcie, kichnięcie lub schylenie się wywołuje falę ostrego bólu, co spowodowane jest nagłym przemieszczeniem się odłamków kostnych.

Po złamaniu kości w tkankach miękkich otaczających żebro narasta stan zapalny, tworzy się obrzęk i krwiak, który uciska nerwy i inne struktury, co powoduje, że objawy bólowe czasem pojawiają się później, ale są dużo dotkliwsze.

Jak boli złamane żebro? Charakterystyka bólu

Jak wyglądają objawy złamanego żebra? Jest to ból ostry, kłujący, miejscowy – zwykle pacjent może wskazać dokładne miejsce bólu. Jego nasilenie nie utrzymuje się ciągle na tym samym poziomie, narasta w konkretnych momentach. Zazwyczaj uniemożliwia wykonywanie wielu czynności.

Warto dodać, że objawy pękniętego żebra są bardzo podobne do objawów złamanego żebra, z tą różnicą, że przy złamaniu są one o wiele bardziej nasilone. Ponadto przy pęknięciu ból jest bardziej rozlany.

Ból nasilający się przy wdechu i wydechu

Odpowiedź na pytanie, czy złamane żebro boli, brzmi tak. Zdecydowanie najbardziej charakterystyczny jest ból żebra przy wdechu, zwłaszcza głębokim wdechu, oraz przy wydechu. Praca mięśni oddechowych wywołuje ruchy uszkodzonych kości, co skutkuje nasileniem dolegliwości bólowych.

Ból przy kaszlu, kichaniu i śmiechu

Każdy ruch w obrębie klatki piersiowej zwiększa dyskomfort, stąd silnie odczuwany jest ból żebra przy kaszlu i śmiechu oraz ból żebra przy kichaniu. Czasem utrudnione jest również mówienie.

Ból przy ruchach tułowia – skłony i skręty

Czynnikiem nasilającym ból pękniętego żebra lub też złamanego są ruchy tułowia. Silne kłucie pojawia się przy próbie skrętu tułowia, przy schylaniu i podnoszeniu różnych rzeczy.

Ból w spoczynku i w nocy

W nocy podczas spoczynku nie tylko doskwiera złamane żebro przy oddychaniu. Dochodzi jeszcze jeden czynnik, który sprawia, że dyskomfort jest nasilony – w pozycji leżącej na klatkę piersiową oddziałują siły grawitacyjne. Dodatkowy ucisk na chore miejsce zwiększa ból. Atak ostrego bólu może się też pojawić podczas zmiany pozycji podczas snu.

Ból promieniujący do pleców i barku

Ból złamanego żebra jest bólem o charakterze miejscowym, który może promieniować – głównie do szyi, barku i pleców przy uszkodzonych górnych żebrach. Gdy uszkodzone są dolne żebra, może natomiast promieniować w dół do brzucha.

Objawy złamania żebra – co jeszcze poza bólem?

Jak wygląda złamane żebro? Silny ból zdecydowanie jest najbardziej typowym objawem, ale mogą mu towarzyszyć także inne dolegliwości.

Tkliwość i bolesność przy dotyku

Okolica złamanego żebra jest bardzo tkliwa, dotykanie jej wywołuje nagły ból.

Obrzęk i zasinienie w miejscu urazu

W miejscu, gdzie doszło do uderzenia, widoczny jest krwiak, ponadto cała okolica może być obrzęknięta.

Wyczuwalne lub słyszalne chrupanie (krepitacja)

Podczas dotykania okolicy urazu lub podczas głębokiego oddychania można wyczuć pod palcami lub usłyszeć charakterystyczne trzeszczenie, chrzęst, chrupanie lub przeskakiwanie odłamków kostnych (krepitacje).

Duszność i trudności z głębokim oddechem

Należy też poruszyć kwestię złamanego żebra przy oddychaniu. Próba wzięcia głębokiego oddechu kończy się napadem bólu. Aby tego uniknąć, większość osób nie oddycha „pełną piersią”, a przez płytki oddech mogą z czasem pojawiać się duszności i kaszel.

Widoczna deformacja klatki piersiowej

Widoczna deformacja klatki piersiowej jest bardzo poważnym objawem i wskazuje, że doszło do groźnego złamania wieloodłamowego lub złamania z przemieszczeniem. Taki stan wymaga natychmiastowej pomocy lekarza!

Jak leczyć złamane żebro? Metody leczenia zachowawczego

Jak rozpoznać złamane żebro? Lekarz już po przeprowadzeniu wywiadu i badania fizykalnego może zdiagnozować złamanie, co zwykle potwierdza się zdjęciem RTG. Na tej podstawie zleca on odpowiednie leczenie złamanego żebra, często jest to po prostu leczenie zachowawcze.

Złamania żeber zwykle zrastają się samoistnie. Proces ten może trwać około 4-6 tygodni. W tym czasie zaleca się stosować leki przeciwbólowe, a także unikać zbyt dużej ilości ruchu. Niezwykle ważne jest wykonywanie ćwiczeń oddechowych, które pomagają zmniejszyć ryzyko rozwoju zapalenia płuc.

Odpoczynek i ograniczenie aktywności fizycznej

Niewskazane są zbyt forsowne aktywności, nie można się schylać i dźwigać rzeczy. W miarę możliwości należy dużo odpoczywać. Trzeba jednak podkreślić, że nie wolno całkowicie pozostawać w bezruchu w jednej pozycji. Umiarkowana aktywność, np. spacery korzystnie działają na proces gojenia się żeber i dodatkowo pomagają uniknąć zesztywnienia klatki piersiowej.

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne

Ból złamanego żebra jest silny, trudno więc wytrzymać bez środków, które go złagodzą. U większości osób wystarczające są leki przeciwbólowe bez recepty takie jak paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne, choć czasem potrzebne są silniejsze preparaty na receptę.

Objawowe leczenie złamanego żebra jest o tyle ważne, gdyż kontrola bólu umożliwia utrzymanie prawidłowego oddechu oraz pozwala na wykonywanie podstawowej aktywności fizycznej.

Zimne okłady w pierwszych dniach po złamaniu

W ciągu kilku pierwszych dni po urazie zaleca się nakładać zimne kompresy, które zmniejszą obrzęk.

Czy bandażowanie klatki piersiowej pomaga?

Choć bandażowanie klatki piersiowej przy złamanych żebrach może wydać się dobrym pomysłem, to takim nie jest! Nie wolno usztywniać klatki piersiowej, gdyż ograniczy to jej naturalne ruchy – jeszcze bardziej utrudni oddychanie i odkrztuszanie wydzieliny.

Ponadto bandażowanie klatki piersiowej przyczynia się do spowolnienia procesu gojenia i regeneracji, a także zwiększa ryzyko powikłań jak niedodma i zapalenie płuc.

Ćwiczenia oddechowe

Mimo bólu konieczne jest wykonywanie ćwiczeń oddechowych. Należy regularnie – co 1-2 godziny – wykonywać głębokie oddechy i odkasływać. Należy oddychać przeponowo – podczas wdechu unosi się brzuch, a nie klatka piersiowa. Zalecane są ćwiczenia z oporem wydechowym – należy wziąć głęboki wdech i powoli wydychać powietrze przez zaciśnięte usta.

Wskazany jest tzw. kaszel wspomagany – podczas odkasływania należy zabezpieczać miejsce złamania, przyciskając do niego poduszkę lub zwinięty ręcznik.

Blokada nerwów międzyżebrowych

Gdy stosowane leki przeciwbólowe nie przynoszą ulgi, lekarz może zlecić blokadę nerwów międzyżebrowych. Zabieg polega na podaniu leku znieczulającego bezpośrednio w okolicę nerwu, który biegnie wzdłuż złamanego żebra.

Jak spać przy złamanym żebrze?

Spanie przy złamanym żebrze może być utrudnione. Trzeba ostrożnie się kłaść i wstawać z łóżka, nie można leżeć zupełnie płasko i na chorym boku. Jak więc spać, aby nie bolało aż tak bardzo?

Najlepsza pozycja do snu przy złamaniu żebra

Najczęściej zalecaną pozycją do spania jest pozycja półsiedząca. Należy ostrożnie położyć się na plecach, a pod klatkę piersiową i pod głowę należy podłożyć kilka poduszek – tak, aby ciało znajdowało się w pozycji półsiedzącej. Dzięki takiemu ułożeniu nacisk na klatkę piersiową jest mniejszy i łatwiej oddychać. Aby było wygodniej, warto poduszkę położyć także pod kolanami. Pomoże to odciążyć odcinek lędźwiowy kręgosłupa.

Można też spać na zdrowym boku. W tej pozycji uszkodzone żebra nie są bezpośrednio uciskane. Aby uniknąć zmian pozycji, można położyć poduszkę między kolana i wzdłuż pleców. Można też przytulić poduszkę do klatki piersiowej.

Jak wstawać z łóżka bez nasilania bólu?

Wstawanie z łóżka może być bardzo bolesne, dlatego zaleca się stosować następującą technikę odciążającą klatkę piersiową. Z pozycji półsiedzącej z ugiętymi kolanami należy powoli przetoczyć się na zdrowy bok. Nogi należy zsunąć w dół, po czym odpychając się rękami, należy usiąść.

Poduszki wspierające jako pomoc w codziennym funkcjonowaniu

Po urazie żeber najlepszym przyjacielem poszkodowanego są poduszki. Dzięki nim można stabilizować ciało do snu w odpowiedniej pozycji – poduszki należy podkładać pod głowę i plecy, pod kolanami, za plecami. Ponadto poduszka przytulona do miejsca złamania chroni przed ostrym bólem podczas kaszlu i kichania.

Rehabilitacja po złamaniu żebra

Rehabilitację po złamaniu żeber należy rozpocząć we właściwym momencie, należy też wraz z postępem procesu gojenia dostosowywać zabiegi oraz ćwiczenia. Zazwyczaj powrót do pełnej sprawności trwa 6-12 tygodni – dłużej zwykle u osób starszych i w przypadku powikłań.

Kiedy zacząć rehabilitację?

Rehabilitację w postaci ćwiczeń oddechowych należy zacząć właściwie od razu. To ważne, aby prawidłowo dotleniać organizm i zapobiegać powikłaniom płucnym. W zależności od rodzaju i zaawansowania złamania z wdrożeniem ćwiczeń ruchowych i terapii manualnej należy się wstrzymać przynajmniej przez 2-4 tygodnie po urazie.

Fizjoterapia i terapia manualna przy złamaniu żebra

Po 4-6 tygodniach można rozpocząć rehabilitację u fizjoterapeuty. Wprowadzana jest terapia manualna, mobilizacja tkanek miękkich, lekkie ćwiczenia rozciągające i przywracające ruchomość klatki piersiowej. Z czasem zakres ćwiczeń znacząco się zwiększa, ich celem jest m.in. przywrócenie normalnych funkcji oddechowych i pełnej sprawności fizycznej.

Nowoczesne metody – laseroterapia, pole magnetyczne i fala uderzeniowa

Obecnie w rehabilitacji złamań żeber coraz częściej wykorzystuje się nowoczesne metody wspomagające, które m.in. łagodzą odczuwanie bólu i przyspieszają zrost kości. Najefektywniej działa laseroterapia wysokoenergetyczna, fala uderzeniowa, TENS i terapia polem magnetycznym.

Kiedy można wrócić do aktywności fizycznej?

Powrót do aktywności fizycznej jest kwestią indywidualną, zazwyczaj jednak jest to możliwe po 8-12 tygodniach. Należy wykonać kontrolne zdjęcie RTG, które potwierdzi zrost. Wówczas lekarz da zielone światło do powrotu do normalnych ćwiczeń.

Jak przyspieszyć gojenie złamanego żebra?

Nie tylko ćwiczenia i zabiegi fizjoterapeutyczne mogą wspomóc i przyspieszyć proces gojenia się złamań żeber. Wiele drobnych codziennych działań może mieć na to ogromny wpływ.

Dieta bogata w wapń i białko wspierająca zrost kości

Białko jest kluczowe w procesie regeneracji. Stanowi w końcu istotny budulec kości. Można go dostarczać, jedząc chude mięso, ryby, jaja, strączki. Niezbędny jest wapń, który zapewnia ich właściwą mineralizację. Jego źródłem jest nabiał, sardynki, nasiona chia, migdały i warzywa zielone.

Nawodnienie i sen jako podstawa regeneracji

Nie można zapominać o nawodnieniu. Jest ono potrzebne dla regeneracji kości – woda uczestniczy w tworzeniu zrostu kostnego oraz do zapobiegania powikłaniom oddechowym – odpowiednia podaż wody rozrzedza wydzielinę w płucach, dzięki czemu łatwiej ją odkrztuszać.

Suplementacja przyspieszająca gojenie kości i chrząstek

Pomocna może być suplementacja wzmacniająca kości i chrząstki. Zaleca się przyjmować kolagen, witaminę C, wapń, cynk, magnez i witaminę D.

Czego unikać podczas gojenia?

Podczas rekonwalescencji należy unikać przeciążania klatki piersiowej – nie można się schylać, dźwigać, wykonywać gwałtownych ruchów. Zabronione są sporty kontaktowe. Jednocześnie nie wolno całkowicie rezygnować z aktywności fizycznej. Nie należy spać na brzuchu i na chorym boku. Nie powinno się palić oraz pić alkoholu.

Kiedy złamane żebro wymaga leczenia operacyjnego?

Złamane żebra zrastają się same i w większości przypadków nie wymagają leczenia operacyjnego. Są jednak sytuacje, gdy zabieg chirurgiczny jest konieczny. Dzieje się tak przede wszystkim wtedy, gdy uraz, do którego doszło, jest ciężki i zagrażający życiu.

Złamanie z przemieszczeniem

Złamanie z przemieszczeniem może doprowadzić do uszkodzenia narządów wewnętrznych – płuc, serca, a także dużych naczyń krwionośnych. Operacja jest niezbędna, aby zapobiec takim powikłaniom.

Złamanie wielomiejscowe i niestabilna klatka piersiowa

Wskazaniem do leczenia chirurgicznego są złamania wielomiejscowe, powodujące tzw. wiotką klatkę piersiową. W przypadku gdy przynajmniej 3 żebra są złamane w kilku miejscach, dochodzi do oddzielenia się fragmentu klatki, wówczas przy wdechu klatka się zapada, a przy wydechu uwypukla. Prowadzi to do ciężkiej niewydolności oddechowej.

Stabilizacja żeber płytkami tytanowymi

Zespolenie żeber za pomocą płytek tytanowych wykonuje się w przypadku poważnych urazów, procedura polega na odtworzeniu anatomicznego kształtu kości oraz na usztywnieniu ich specjalnymi płytkami i śrubami.

Kiedy złamane żebro wymaga pilnej pomocy lekarskiej?

Niezwłocznie po pomoc medyczną należy się zgłosić przy widocznej deformacji i niestabilności klatki piersiowej, nasilonych problemach z oddychaniem, odkrztuszaniu krwi, nasilonym bólu uciskowym i promieniującym, trzeszczeniu pod skórą i objawach wstrząsu (np. zimne poty, bladość skóry, zawroty głowy, przyspieszone tętno, utrata przytomności).

Czy złamane żebra bolą? Tak, ból szczególnie nasila się przy wdechu lub ruszaniu tułowiem. Mimo że złamanie goi się samoistnie w ciągu kilku tygodni, to należy się zgłosić do lekarza. Specjalista powie, co robić, a czego nie robić. Sprawdzi też, jak poważny jest uraz i czy wymaga leczenia operacyjnego.

Złamane żebro może wywoływać silny, kłujący ból i utrudnia oddychanie. Zwykle uraz leczy się samoistnie, nie można wtedy m.in. obciążać klatki piersiowej.

Źródła:

• StatPearls: Rib Fracture
• NHS Inform: Rib injury
• NICE NG39: Major trauma - assessment and initial management
• Chest Wall Injury Society: Guidelines for Surgical Stabilization of Rib Fractures
• American College of Surgeons: ATLS
• Bulger EM et al. Rib fractures in the elderly. Journal of the American College of Surgeons